Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Азамат соғысының шайқасы
Battle of the American Civil War
Биг-Мунд шайқасы – 1863 жылғы шілдеде Дакота аймағында Янктон, Янктонай және Тетон Сиу тайпаларымен одақтасқан Санти Сиу үндістеріне қарсы АҚШ армиясының жеңісі.
The Battle of Big Mound was a United States Army victory in July 1863 over the Santee Sioux Indians allied with some Yankton, Yanktonai and Teton Sioux in Dakota Territory.
Өмірбаян
1862 жылғы Дакота соғысында Литтл-Кроудың жеңіліске ұшырауы Санти-Сиу немесе Шығыс Дакота тайпаларының кеңінен таралуына әкеп соқты. 6300 Сантидің 2000-ы тұтқынға алынды. Мдевакантон және Вапекут тайпаларының шамамен 700 төменгі сиуі қашып қалды. Соғысқа құлшыныспен қатысқан Сиссетон және Вахпетон тайпаларының 4000-ға жуық жоғарғы сиуінің көпшілігі де бостандыққа шықты. Осы соғыстан қашқандардың бір бөлігі Канадаға қашып кетті, бірақ 1863 жылдың жазында 4000-нан астам адам қазіргі Солтүстік Дакота штатындағы Киддер округінде үлкен лагерь құрды. Оларға белгісіз, бірақ көптеген тетон, янктон және янктонай туыстары да қосылды. Дегенмен, жеңіліске ұшырағанына қарамастан, 1863 жылы Санти шабуылдары жалғасты, нәтижесінде Миннесота штатында оннан астам ақ адам қаза тапты. Шекараны қорғау мақсатында, еріктілердің бригадир-генералы болып тағайындалған Генри Хейстингс Сиблиге жоғары жағынан, генерал Джон Поуп, Санти тайпаларын жазалау үшін әскери экспедицияға жетекшілік ету бұйрығы берілді. 16 маусымда Сибли Форт-Риджили маңынан аттанып, Дакота аймағына бағыт алды. Оның әскерінің бастапқы саны 3320 адамды құрады, бұл үндістермен күресу үшін жиналған ең ірі әскери күш болды. Сиблидің ауыр колоннасы құрғақшылық, ыстық және ішуге жарамды судың жетіспеуіне байланысты солтүстік-батысқа қарай өте баяу жылды. Бір ай бойы бірде-бір үндіні кездестірмей саяхаттағаннан кейін, Сиблиге буйвол аулаушылардың тобы, көбінесе метис чиппевалары, 600-дан астам шатырдан тұратын үлкен Санти лагерінің орналасқан жері туралы хабарлады. 2056 адамнан тұратын әскерімен – 1436 жаяу әскер, 520 атты әскер және 100 артиллерия, сондай-ақ 60 араласқан және сиу барлаушыларымен Сибли 24 шілдеде Санти лагерін таба алды. Ол жақын жерде тоқтады және үнді лагеріне жартылай сиу болған барлаушы және аудармашы Джозеф ЛаФрамбуазды жолдап, жоғарғы сиу көшбасшысы Стендинг Буффаломен кездесу ұсынды. Сибли, мүмкін, дұрыс болды, Стендинг Буффало және оның ізбасарлары ақтармен бейбітшілікке ұмтылатынына сенді. Алайда, ақтарға қарсы тұрақты түрде жаулық қатысқан Инкпадута және оның тобы да үнді лагерінде болды.
The defeat of Little Crow in the Dakota War of 1862 caused the widespread dispersion of the Santee Sioux or Eastern Dakota. Of the 6,300 Santee, 2,000 were taken prisoner. About 700 of the Lower Sioux from the Mdewakanton and Wahpekute bands remained at large. Most of the 4,000 Upper Sioux from the Sisseton and Wahpeton bands, who had been reluctant participants in the war, also remained free. A few of these refugees from the war fled to Canada, but more than 4,000 congregated in the summer of 1863 in a large encampment in present day Kidder County, North Dakota. They were joined in the camp by an unknown, but probably sizeable, number of their Teton, Yankton, and Yanktonai relatives. Despite the defeat, however, Santee raids continued in 1863, resulting in more than a dozen white deaths in Minnesota. To protect the frontier, Henry Hastings Sibley, appointed brigadier general of volunteers, was ordered by his superior, General John Pope, to lead a military expedition to punish the Santee. On June 16 Sibley departed from near Fort Ridgely and marched into the Dakota Territory. His army initially numbered 3,320 men, the largest military force ever assembled to combat Indians. Sibley's ponderous column proceeded very slowly northwestward, hampered by drought, heat, and a lack of potable water. After a month of travel without having seen a single Indian, Sibley was informed by a group of buffalo hunters, mostly Métis Chippewa, of the location of a large Santee encampment of 600 lodges. With a stripped down army of 2,056 men – 1,436 infantry, 520 cavalry, and 100 artillery plus 60 mixed blood and Sioux scouts – Sibley located the Santee encampment on July 24. He halted nearby and sent scout and interpreter Joseph LaFramboise, one half Sioux, to the Indian camp to propose a meeting with Upper Sioux leader Standing Buffalo. Sibley believed, probably correctly, that Standing Buffalo and his followers favored peace with the whites. However, Inkpaduta, believed to be implacably hostile to whites, and his band were also in the Indian camp.
Шайқас
Сибли мен Тұрақты Буффалоның кездесуін күтіп, сиу және Сиблидің скауттарының бір тобы Сибли лагерінен 300-400 метр қашықтықтағы «Үлкен төбе» деп аталатын төбеде бейбіт жиналды. Армиялық хирург, доктор Джозиа С. Вайзер, бірнеше үнді досымен амандасу үшін «Үлкен төбеге» жақындады, бірақ кенеттен Инкпадутаның ізбасары Талл Кроун оқтап өлтірді. Скауттар мен сиу бір-біріне атысты, содан соғыс басталды. Сибли қарсыласының 1000-нан 1500-ға дейін үнді жауынгерлері болғанын болжады. Олар төбелер мен шатқалдардың артына тығылды. Сибли екі рота атты рейнджерді жіберіп, үндістерді «Үлкен төбеден» ығыстыруға тырысты және оларды қосымша сарбаздармен және алты фунттық зеңбірекпен қолдады. «Үлкен төбеге» жеткенде, Сибли үнді жауынгерлерінің шегініп жатқанын, үнді лагерінің әйелдері мен балаларын қорғап, мүліктерімен батысқа қарай қашып бара жатқанын көрді. Сантилер нашар қаруланған. Олардың жартысы ғана оттық қаруы болған, ал олардың оқ-дәрісі де аз болды. Бірнеше жүз атты рейнджер үнді жауынгерлерін қуып, түнгі уақытқа дейін әйелдер мен балалардың қашуын қорғады. Сиблидің жаяу әскерінің көп бөлігі сиулар асығыс қашқанда қалдырған шұжық, бұқа терілері, ас дайындау құралдары және басқа да заттарды жоюмен айналысты. Сибли рейнджерлерге келесі күні сиуларды қуып, түнеу үшін сол жерде кемпінг құруды жоспарлады. Бірақ, қате бұйрық бойынша, рейнджерлерге олардың орналасқан жерінен 12 миль қашықтықтағы базаларына қайтуға бұйрық берілді. Олар шаршап келгеннен кейін Сибли сарбаздары мен аттарын келесі күні, 25 шілдеде, демалдыруға мәжбүр болды, содан кейін 26 шілдеде қуып жете бастады. Сибли күніне үш сарбазды жоғалтып, төртеуі жараланды. Сиблидің ресми есебінде 80 үнді өлтірілген және жараланған делінген, бірақ оның күнделігінде тек 9 адамның қаза болғаны жазылған.
Anticipating a meeting between Sibley and Standing Buffalo, a group of Sioux and Sibley's scouts gathered peacefully on a hill, called Big Mound, 300 to 400 yards from Sibley's camp. An army surgeon, Dr. Josiah S. Weiser, approached Big Mound to greet several Indian friends, but was suddenly shot and killed by Tall Crown, a follower of Inkpaduta. The scouts and the Sioux opened fire on each other and the battle began. Sibley estimated that he faced 1,000 to 1,500 Indian warriors. They took cover behind hills and in ravines. Sibley sent forward two companies of Mounted Rangers to drive the Indians away from Big Mound and supported them with more soldiers and a six pounder cannon. On reaching the top of Big Mound, Sibley could see the Indian warriors retreating, guarding the women and children of the Indian camp fleeing westward with their possessions. The Santee were poorly armed. Only about one half had firearms and those had little ammunition. Several hundred of the Mounted Rangers pursued the Indian warriors, protecting the flight of their women and children, until nightfall. Most of Sibley's infantry devoted themselves to destroying the large quantities of jerky, buffalo robes, cooking utensils, and other goods left behind by the Sioux in their hasty flight. Sibley intended for the Rangers to continue the pursuit of the Sioux the next day, camping where they were for the night. However, by a mistaken order, the Rangers were ordered instead to return to their base, 12 miles from where they were. They arrived exhausted and Sibley was forced to rest his soldiers and horses the next day, July 25, before continuing his pursuit on July 26. Sibley's casualties for the day were three dead and four wounded. In Sibley's official report he estimated that 80 Indians had been killed and wounded, but his diary said that only 9 were killed.
Нәтижелер
Сиулар Сиблимен шайқасуға құлшыныс танытпағандай көрінді. Әскер хирургының өлтірілуі осы шайқасты бастамағанда, Standing Buffalo өзінің ізбасарларын бірден тапсырған болар еді. Сибли Сиуларды батысқа қарай қуғаннан кейін, Dead Buffalo Lake және Stony Lake шайқастары да көп ұзамай болды.
The Sioux seemed to have little stomach to fight Sibley. Standing Buffalo may have surrendered his followers en masse if not for the killing of the army surgeon which precipitated this battle, The Battles of Dead Buffalo Lake and Stony Lake soon followed as Sibley pursued the Sioux westward.