Кіріспе

Неміс саясаткері (1838–1906)

Эуген Рихтер (30 шілде 1838 – 10 наурыз 1906) – Германия империясындағы неміс саясаткері және журналисі. Ол Пруссия Ландтагы мен Германия Рейхстагындағы ескі либералдардың бірі болды.

Мансап

Әскери дәрігердің ұлы Рихтер өзінің туған қаласы Дюссельдорфтағы гимназияда оқыды. 1856 жылы ол заң және экономиканы алдымен Бонн университетінде, кейін Берлин және Гейдельберг университеттерінде оқыды. 1859 жылы заңгер дипломын алды. Рихтер еркін сауда, нарықтық экономика және құқықтық мемлекеттің (Rechtsstaat) жақтаушысы болды; ол өмір бойы осы көзқарастарынан айнымады. 1859 жылы сот жүйесінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді. Ол "Таверна саудасының бостандығы туралы" атты мақаласымен белгілі бір деңгейде танылды. Оның либералдық көзқарастары Пруссия бюрократиясымен кейбір қиындықтар тудырды. 1864 жылы ол Нойвед қаласының мэрі болып сайланды, бірақ провинциялық үкімет басшысы оның сайлау нәтижесін бекітуден бас тартты. Рихтер мемлекеттік қызметтен кетіп, Берлиндегі "Эльберфельдер Цайтунг" газетінің парламенттік тілшісі болды. 1867 жылы ол Рейхстагқа сайланды, ал 1869 жылдан кейін Пруссияның төменгі палатасының мүшесі болды. Ол Германияның прогресс партиясының (Deutsche Fortschrittspartei) жетекшісі болды, 1884 жылдан кейін Германияның еркін ойлы партиясының (Deutsche Freisinnige Partei), 1893 жылдан кейін еркін ойлы халық партиясының (Freisinnige Volkspartei) басшысы болды және Отто фон Бисмарктің саясатын қатаң сынағандардың бірі болды. Рихтер 1878 жылғы Социал-демократиялық партияны тыйым салған антисоциалистік заңдарға қарсы шықты. Ол: "Мен осы заңсыз, емес, осы заңмен әлеуметтік демократиядан көбірек қорқамын" деді. Бисмарк темекі монополиясын енгізуді жоспарлап отыр деген қауесеттерге жауап ретінде Рихтер Рейхстагты мұндай монополияны "экономикалық, қаржылық және саяси тұрғыдан негізсіз" деп айыптайтын резолюцияны қабылдауға көндіруге тырысты. Бисмарк мемлекеттік қаржыландырумен әлеуметтік сақтандыру жүйесін ұсынғанда, Рихтер оны "социалистік емес, коммунистік" деп сынады. 1885 жылдан 1904 жылға дейін ол либералды "Фрайсинниге Цайтунг" газетінің бас редакторы болды.

Социализмге қарсылық

Оның "Социалистік болашақтың суреттері" (1891) романы – Германияда кәсіподақтар, социал-демократтар және марксистер қолдаған социализм іс жүзінде іске асса, Германияға не болатынын болжайтын антиутопиялық роман. Ол экономиканың орталықтандырылған жоспарлауы мен өндіріс құралдарының мемлекеттік меншігі социалистердің айтқандай, молшылыққа емес, тапшылыққа алып келетінін көрсетуді мақсат етеді. Роман социалистік революционер және бұрынғы саяси тұтқынның күнделігі түрінде жазылған. Баяндаушы партиясы билікті алғаннан кейін туындаған қорқынышты жағдайды көреді. Ол жерді тартып алуды, эмиграцияны тоқтату үшін күш қолдануды және адамдарды жаңа жұмыстарға тағайындауды мақтайды, сонымен бірге күмәнданушыларды жердегі жұмақтың жақын екендігіне көндіруге тырысады. Бірақ бір сәтте баяндаушы риторикалық сұрақ қояды: "Егер үкімет барлық баспасөзді иеленсе, баспасөз бостандығы не болады? Егер үкімет барлық діни орындардың иесі болса, дін бостандығы не болады?" Бұл барлық мүлік мемлекетке тиесілі болғанда, биліктің теріс пайдаланылу мүмкіндігін көрсетеді. Экономист Брайан Капланның айтуынша, бұл роман Шығыс Германияда болатын оқиғаларды болжаған. Каплан Рихтердің Шығыс Германия үкіметінің іс жүзінде қолданған бірнеше саясатын, мысалы, эмиграцияны тыйым салу және оған тырысқандарды өлтіруді (Берлин қабырғасында болғандай) дұрыс болжағанын атап көрсетеді. Сондай-ақ, Рихтер социализмді сынға алған басқа ойшылдардан өзгеше, мұндай репрессия социализмнің кемшілігі емес, оның іс жүзіндегі практикасына тән екенін айтады. Ол мұны Рихтердің неміс социалистік қозғалысының алғашқы басшыларымен жеке таныстығымен байланыстырады және Рихтердің олардан романда жариялаған мәселелер туралы сұрағанын айтады.