Кіріспе

Үндістандық менеджмент теоретигі (1948–2004) Сумантра Гошал (26 қыркүйек 1948 – 3 наурыз 2004) – үндістандық ғалым және педагог. Кристофер А. Бартлеттпен бірлесіп жазған «Шекаралар арқылы басқару: трансұлттық шешім» атты еңбегі Financial Times журналындағы ең ықпалды 50 басқару кітабының қатарына еніп, тоғыз тілге аударылған.

Өмірбаян

Калькуттада туған Гхошал Баллигаундж мемлекеттік жоғары мектебінде оқыды, Дели университетін физика мамандығы бойынша және Үндістанның әлеуметтік қамқорлық және бизнес менеджмент институтын бітірді. Гхошал өзінің мансабын өнеркәсіп саласында бастады. Ол Үндістан мұнай корпорациясында жұмыс істеді, 1981 жылы Фулбрайт стипендиясы және Хамфри стипендиясы бойынша АҚШ-қа көшкенге дейін басқарушылық қызметте жоғарылады. Гхошал 1983 және 1985 жылдары МТИ Слоан менеджмент мектебінен S.M. және PhD дәрежелерін алды, сондай-ақ 1986 жылы Гарвард бизнес мектебінен D.B.A. дәрежесін алды. Ол бір уақытта екі түрлі тақырыпта екі диссертация жазып, осы дәрежелерді бірге алды. Гхошал стратегиялық және халықаралық менеджмент саласында маманданған, ол көбінесе ірі көпұлтты компаниялардағы басшылық құрылымдары мен ұйымдық өзгерістер туралы айтқан. Ол менеджмент саласына маңызды үлес қосты. Ол «Academy of Management Review» және «European Management Journal» сияқты беделді журналдардың редакциялық кеңесіне мүше болып, ықпалды тұлға болды. Гхошал Үндістан мен әлемдегі ірі компанияларда маңызды рөл атқарды, «Duncan Goenka» компаниясының қадағалау кеңесінің төрағасы болды және «Mahindra British Telecom» сияқты ұйымдардың басқармасында қызмет етті. 1985 жылы Гхошал Франциядағы INSEAD бизнес мектебіне қосылып, көптеген мақалалар мен кітаптар жазды. 1994 жылы Лондон бизнес мектебіне қосылды. Гхошал Ұлыбританиядағы Advanced Institute of Management Research (AIM) институтының мүшесі және Лондон бизнес мектебінің стратегиялық және халықаралық менеджмент профессоры болды. Ол Гарвард бизнес мектебінің Бақылаушылар комитетінің мүшесі болды.

Марапаттар

"The Differential Network: Organizing the Multinational Corporation for Value Creation" атты кітабы, Нитин Нохриямен бірге жазылған, 1997 жылы Джордж Терри кітап сыйлығына ие болды. Кристофер А. Бартлеттпен бірге жазған "Индивидуализацияланған корпорация: Менеджментке жаңаша көзқарас" кітабы 1997 жылы Игорь Ансов сыйлығын жеңіп алды және жеті тілге аударылды. Оның соңғы кітабы "Радикалды өзгерістерді басқару" кітабы Үндістанда "Жылдың менеджмент кітабы" сыйлығын жеңіп алды. "The Economist" газеті оны "Еурогуру" деп сипаттады. 2002 жылы Accenture консалтингтік компаниясы жариялаған "50 үздік бизнес-интеллектуал" тізімінде 40-шы орынды иеленді. 2002 жылы Гоша мен Бартлетт "Адамдар арқылы бәсекелестік артықшылығын құру" атты бірлескен мақаласы үшін АESC (Атқарушы іздеу және көшбасшылық кеңесшілерінің қауымдастығы) сыйлығымен марапатталды.

Жұмыс

Гошал көптеген теорияларын әлемдік менеджерлермен жеке байланысы арқылы жасады. Гошал компаниялар корпоративтік әлеуметтік жауапкершілікке қатыспауы керек деген қаушатыр теория айтты, оны "ескі, шаршаған және менің ойымша, пайдасыз" деп сипаттады. Оның сөзіне қарағанда, инфрақұрылымды салу – үкіметтің міндеті. Гошал түсіндірмесін жұмыс орындарын құру, инновациялар және экономикалық өркендеудің өзі қоғамға елеулі үлес екендігімен аяқтады. Гошалдың ерте жұмыстары көпұлтты ұйымдардағы матрицалық құрылымға және географиялық және функционалдық бағыттар бойынша есеп беруден туындаған "қақтығыс пен шатастыруға" бағытталған. Оның кейінгі жұмысы көбірек амбициялық, демек, маңыздырақ – экономика басқаруды басып алуын тоқтату қажеттігі туралы идея. Оның теориясы бойынша, бұл маңызды, себебі бүгінде компаниялар адам өмірінің шетінде емес, орталық рөлде тұр.

Халықаралық кәсіпорынның түрлері

Кристофер А. Бартлеттпен бірлесіп, Гхошал халықаралық нарықтардағы табысты кәсіпорындарды зерттеді. Олар интернационализацияның үш түрін анықтады, олар құрылымдық тәсілдері және стратегиялық қабілеттерімен ерекшеленеді. Бұл типтер көпұлтты, жаһандық және халықаралық деп аталды. Көпұлтты кәсіпорынЖаһандық кәсіпорынХалықаралық кәсіпорынСтратегиялық қабілеттілікжауапкершілік тиімділік, яғни бірлік салмағына шаққандағы өнімділікбілімді дамытудың нәтижесін беру. Тығыз орталықтандырылған кәсіпорын; ұлттық еншілес компаниялар негізінен тарату орталықтары ретінде қарастырылады; барлық стратегиялық және көптеген операциялық шешімдер орталықтандырылған. Көпұлтты және жаһандық кәсіпорындардың арасында; кейбір стратегиялық салалар орталықтандырылған, ал кейбіреулері – орталықтандырылмаған. Мысалдар: Unilever, ITTExxon, ToyotaIBM, Ericsson.

Қоршаған ортаның бұрынғыдан да жылдам өзгеріп жатқандығына байланысты Бартлетт пен Гхошал компанияның аталған типтердің барлық үш стратегиялық қабілетін меңгеретіндей бейімделу қажеттігін көреді. Осылайша құрылған идеалды типті олар трансұлттық кәсіпорын деп атады.

Ұйымаралық желі ретінде көпұлттық корпорация.

1990 жылы Гошал мен Бартлетт «Академиялық менеджмент шолу» журналындағы мақаласында ірі көпұлттық компанияларды бір үлкен ұйым деп қарастырудың орнына, ұйымдар аралық альянстар ретінде қарастырғанда оларды жақсырақ түсінуге болатынын дәлелдеді. Олар сондай-ақ көпұлттық корпорацияны бас кеңсесі мен түрлі халықаралық бөлімшелері арасындағы коммуникация желісі ретінде қарастыруды ұсынды.

Мегакорпорациялардың мәні.

1995 жылы Гошал Моран, П., Алмейда Коста, Л. есімдерімен бірлесіп "Мегакорпорациялардың мәні" атты мақала жазды. Олар мегакорпорациялардың ішкі құрылымын тек иерархия арқылы қарастыру қате екенін, ал иерархия ішкі басқарудың маңызды факторы емес екенін дәлелдеді. Олар өз теорияларын одан әрі дамытып, компаниялардың тек иерархиялық бақылауға емес, адамдарды ұйымның ең жақсы мүддесі үшін әрекет етуге жетелейтін институционалдық ортаны құруы керектігін айтты. Мақала "Институционалдық және теориялық экономика журналында" (JITE) жарияланды.

Стратегиядан мақсатқа.

Гошаль мен Бартлетт "Гарвард Бизнес Ревью" журналында "Стратегиядан мақсатқа дейін" атты мақаланың авторлары болды, онда компанияның құндылықтары тек өзіне қана қызмет етсе, қызметкерлер мен клиенттер үшін тартымдылығын жоғалтатынын айтты. Сондай-ақ, компаниялар қызметкерлерімен тек пайдаға негізделген қарым-қатынастан өзара құрмет, адалдық және жамағаттық сезімге негізделген қарым-қатынасқа көшуі керек екенін жеткізді. Мұндай тәсіл өзара тиімді жұмыс ортасын қалыптастырып, ұйымның жалпы өнімділігін арттырады.

Басқару контексі және жеке мінез-құлық моделі

Сондай-ақ 1997 жылы Бартлеттпен бірге Гошаль басқару контексті мен жеке тәртіп модельдерін жасады, бұл контекст созу, сенім, қолдау және тәртіппен қалыптасады. Олар осы контексті ұйымның өзін-өзі жаңаруына үлес қосатын, ұйымды сергекті және күшті ететін жеке адамның мінез-құлқына ықпал ететін маңызды негіз ретінде анықтады.

Жаман басқару теориясы жақсы басқару тәжірибесін жояды.

2005 жылы «Менеджмент оқыту және білім академиясы» журналында жарияланған соңғы мақаласында Гхошал ұйымдық тәжірибелердің соңғы кездегі төмендеу тенденциясын бизнес және менеджмент саласындағы зерттеулердің қалай жүргізілетінімен байланыстырды. Гхошал, нақты бір идеологияға ден қойып, моральдық негіздері жоқ теорияларды тарату арқылы бизнес мектептері студенттерін этикалық жауапкершіліктен ада қылғанын айтады. Гхошал менеджмент теориялықтары бизнесті физика ғылымындай қарастырмауы керек деп санайды, себебі бизнес-менеджмент және физика ғылымының өзіндік ерекшеліктері мен принциптері түбегейлі түрде әртүрлі.

Өлім

Гхосал 2004 жылғы 3 наурызда Лондондық ауруханада 11 күн бойы екі жақты ми қан кетуімен күрескеннен кейін қайтыс болды. Лондон бизнес мектебінің профессоры Джулиан Биркиншоу Гхошалдың ірі ұйымдар әлемге жақсылық әкелмесе, олардың заңдылығын жоғалтатыны туралы ескерткенін еске алды. Гхошалға құрмет көрсетіп, Биркиншоу оның дәстүрлі басқару принциптеріне жасаған революциялық көзқарасын атап өтті. Гхошал жеке жұмыскерлерді күштендіретін, оларды кез келген ұйым үшін негізгі кәсіпкерлер деп қарастыратын, мейірімді корпоративтік мәдениетті жақтады. Көптеген әріптестері оны жағымды, канонды емес ойшыл ретінде көріп, ол үнемі қалыптасқан теорияларға қарсы шығып, корпоративтік өмірде жеке кәсіпкердің маңыздылығын баса көрсетті. Гхошал әйелі Сушмитамен үйленген, олардың екі ұлы – Ананд пен Сиддхарт бар. 2004 жылғы қайтысынан кейін "The Economist" журналында оның туралы мақала жарияланды, онда ол шексіз энергия мен тапқырлыққа ие адам ретінде сипатталды. Гхошал мұндай теория өзін-өзі орындалатын болжамға айналады деп ескертті, бұл оның бизнес мектептеріндегі көптеген әріптестерінің нәтижелерін сынға алғандықтан оны даулы тұлғаға айналдырды. Өмірінің соңына дейін ол бүгінгі басқару теориясын "тар көзқарасқа" қарсы күресті, ол "қоғамдық емес және бір өлшемді, адам жағдайының пародиісі, жақсылық күші болуы керек мекемеге қарағанда түрмеге немесе психиатриялық ауруханаға көбірек сай" екенін айтты.