Кіріспе

Соғысқан мемлекеттер кезеңіндегі (б.з.д. 475-221 жж.) жетекші Чжунго мемлекеттері

Жеті Соғысқан Мемлекет немесе Жеті Патшалық – ежелгі Чжунгоның Соғысқан мемлекеттер кезеңіндегі (б.з.д. 475-221 жж.) жетекші жеті гегемониялық мемлекеттер:

Цинь (秦)
Ци (齊/齐)
Чу (楚)
Янь (燕)
Хань (韓/韩)
Чжао (趙/赵)
Вэй (魏)

Шығыс Чжоу әулеті тұсында әлсіреген Чжоу орталық билігі өзінің вассалдық мемлекеттеріне бақылауын жоғалтты, көптеген тәуелсіз мемлекеттер дипломатия және соғыс арқылы саяси мақсаттарын кеңейте бастады, бұл Көктем мен Күз кезеңі деп аталатын хаостық қақтығыстарға әкелді. Көптеген кіші, әлсіз мемлекеттер ірі мемлекеттерге бағынып, шаруа болып қалғаннан кейін, саяси жағдай жеті ең қуатты мемлекеттің билігіне көшті, соғыстар одан әрі күшейді, зорлық-зомбылыққа толы және жиі бола бастады. Соғысқан мемлекеттер кезеңінде жеті мемлекеттің көпшілігі ресурстарды кең ауқымда жұмылдыру үшін бюрократиялық және әскери реформалар жасады. Бұл соғыстың күшеюіне, сонымен қатар маңызды экономикалық және мәдени дамуға әкелді. Жеті Соғысқан Мемлекеттің ішінде Цинь мемлекеті ең күштісіне айналып, қалған алты мемлекетті жеңіп, бағындырды; Хань б.з.д. 230 жылы бірінші болып құлады, ал Ци б.з.д. 221 жылы соңғы болып бағынды. Цинь патшасы Инь Чжэнь Хуанди атағын алып, Қытайдың бірінші императоры Цинь Ши Хуан болды. Цинь мемлекеті Цинь әулетіне айналды, ал Қытай екі мың жылға жуық созылған императорлық дәуіріне енді.

Құрылу

Жеті соғысқан мемлекеттің қалыптасуы – Батыс Чжоу әулеті құрған мемлекеттердің біртіндеп соғыс арқылы басылып алынып, сіңіріліп, жеті ірі мемлекетке біріккен Көктем және күз кезеңіндегі үрдістердің нәтижесі болды. Цинь, Ци, Чу және Ян осы кезеңде мемлекеттер ретінде бұрыннан болған; Цинь және Ян, қашықтығына байланысты, дәстүрлі түрде екінші деңгейдегі күштер саналды, ал Чу және Ци осы кезеңнің ірі мемлекеттерінің қатарында болды және Цзинь мемлекетімен тікелей бәсекелестікке түсті. Б.з.д. 403 жылы Чжоу патшасы Вэйли Цзиньдің бөлінуін мойындады, осының нәтижесінде үш жаңа мемлекет құрылды: Вэй, Чжао және Хан. Басқа ірі мемлекеттерге У және Юэ кірді, соңғысы б.з.д. 473 жылы біріншісін жаулап алды. Соғысқан мемлекеттер дәуірінде Шу (Цинь б.з.д. 316 жылы қосып алды), Чжуншань (Чжао б.з.д. 296 жылы қосып алды), Сун (Ци б.з.д. 286 жылы қосып алды), Лу (Чу б.з.д. 256 немесе 249 жылы қосып алды) сияқты ұсақ қытай және синизацияланған мемлекеттер мен саяси бірлестіктер де бар болды. Бұл саяси өзгерістер билеуші рулардың да өзгеруіне әкелді: б.з.д. 481 жылы Тянь руы төңкеріс жасап, Ци мемлекетін басып алып, билеуші Цзян руын ығыстырды. Ал ондаған жылдар бойы түрлі ақсүйек рулар басқарған Цзинь мемлекеті б.з.д. 403 жылы Хан, Чжао және Вэй рулары арасында бөлінді.