Пайетте өзені – Айдахо штатындағы 82.7 мильдік маңызды өзен. Бастауы Саутут және Салмон тауларында, Snake River саласы. География, табиғат туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айдахо штатындағы өзен. Пайетт өзені (/p//eɪ//'//ɛ//t/) – Айдахоның оңтүстік-батысындағы 82,7 миль (133 км) ұзындықтағы өзен және Иткен өзенінің маңызды саласы. Оның бастауы Саутут және Салмон өзендері тауларында, 10000 футтан (3048 м) жоғары биіктікте орналасқан. Су жиналатын алаптағы су ағысы негізінен шығыстан батысқа қарай ағады, ал Солтүстік Пайетт өзенінің бастауына дейінгі жалпы ағын ұзындығы 180 миль (290 км) құрайды. Бұл Колумбия платосының физиографиялық бөлігі болып табылады, ал ол өз кезегінде үлкен Интермонтаналық үстірттердің физиографиялық бөлімінің бір бөлігі. Пайетт өзенінің оң саласы Саутут ұлттық демалыс аймағының бөлігі болып табылатын Саутут жартастарында басталады.
River in Idaho
The Payette River (/p//eɪ//'//ɛ//t/) is an 82.7 mile (133 km) river in southwestern Idaho and is a major tributary of the Snake River. Its headwaters originate in the Sawtooth and Salmon River Mountains at elevations over 10000 feet (3048 m). Drainage in the watershed flows primarily from east to west, with the cumulative stream length to the head of the North Fork Payette River being 180 mile (290 km), It is a physiographic section of the Columbia Plateau province, which in turn is part of the larger Intermontane Plateaus physiographic division. The South Fork of the Payette has its headwaters in the Sawtooth Wilderness, which is part of the Sawtooth National Recreation Area.
География
Пайетт өзенінің негізгі салалары – Солтүстік және Оңтүстік салалары. Солтүстік саласы шамамен 950 шаршы миль (2460 км²) аумақты суландырады, МакКолл қаласының солтүстігінен басталып Пайетт көліне құяды. Солтүстік саласы Пайетт көлінің оңтүстік-батыс жағынан 1521 метр биіктікте шығып, Үзын аңғарда (Long Valley) – округтың оңтүстігіне қарай Каскадқа ағып өтеді. Содан кейін ол Каскад суқоймасына құяды, және 55 тас жолымен бірге оңтүстікке қарай жалғасады. Оңтүстік саласы Пайетт өзені шамамен 1200 шаршы миль (3108 км²) аумақты суландырады, ол Саутут даласының (Sawtooth Wilderness) батыс жағында, 3112 метр биіктіктегі Пайетт тауының етегінде басталады. 21 тас жолымен Гранджаннан өтіп, Лоуманға дейін ағады. Ысқырық Солтүстік саласы Пайетт өзенінің төменгі ағысымен салыстырғанда 16 шақырым (10 миль) шығысқа қарай параллель жүреді, оңтүстікке қарай ағып, Краучтың оңтүстік-батысында Оңтүстік саласымен қосылады. Одан шығысқа қарай, Deadwood өзені Орта саласына параллель және Лоуманның батысында Оңтүстік саласына құяды. Пайетт өзенінің негізгі арнасы USGS топографиялық карталарында Оңтүстік және Орта салаларының қосылған жерінен басталады деп көрсетілген. 19 ғасырдың басында еуропалықтар Батыс Айдахоны зерттеуді бастады. Өзеннің атымен аталатын Франсуа Пайетт – Солтүстік-Батыс компаниясында жұмыс істеген француз-канадтық аңшы, және Пайетт өзенінің алабын зерттеген алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Пайетт 1818 жылы Астория бекінісінен шығысқа қарай сапарлаған. 1835-1844 жылдары ол Парма маңындағы Хадсон шығанағы компаниясының Форт-Бойзе сауда бекетіне жетекшілік етті. 1844 жылы Пайетт Монреальге зейнетке шықты, ал сол кезде АҚШ-тың шығысынан қоныс аударушылар көптеп келе бастады. Алғашқы пионерлік қоныстардың бірі Пайетт өзенінің Оңтүстік саласының саласы – Клер-Крик өзенінде орналасқан. Көптеген жергілікті тұрғындар жаңа қоныс аударушылардың жерлерін иеленгеніне және оларға зиян келтіргеніне наразы болды, әсіресе кен өндіру, орман шаруашылығы және мал жаюға байланысты. Осыдан қарулы қақтығыстар туындады, соның ішінде 1877 жылғы Нез Персе соғысы, сол кезде АҚШ армиясы Батыс Айдахоға жіберілді.
The principal tributaries of the Payette River are the North and South forks. The North Fork drains about 950 square miles (2,460 km2), beginning north of McCall and flowing into Payette Lake. The North Fork exits at the southwest end of Payette Lake at 4990 feet (1521 m) and flows south in the "Long Valley" of Valley County toward Cascade. It then flows into the Cascade Reservoir, then continues south, accompanied by Highway 55. The South Fork Payette River drains about 1200 square miles (3,108 km2), originating on the west side of the Sawtooth Wilderness beneath the 10211 feet (3112 m) Mount Payette. It flows past Grandjean and down to Lowman, along Highway 21. The shorter Middle Fork Payette River parallels the lower North Fork 10 mile (16 km) to the east, flowing south and joining the South Fork just southwest of Crouch. Further east, the Deadwood River parallels the Middle Fork and empties into the South Fork just west of Lowman. The main stem of the Payette River is shown on USGS topographic maps as beginning at the confluence of the South and Middle forks. In the early 19th century, Europeans began exploring western Idaho. Francois Payette, for whom the river is named, was a French Canadian fur trapper who worked for the North West Company and was one of the first people of European descent to explore the Payette River basin. Payette ventured east from Fort Astoria in 1818. From 1835 to 1844, he headed the Hudson's Bay Company's Fort Boise trading post near Parma, on the Snake River some distance south of the Payette River. In 1844, Payette retired to Montreal, still over twenty years before settlers began to arrive in great numbers from the eastern United States. One of the first pioneer settlements was on Clear Creek, a tributary of the South Fork Payette River. Many of the Native Americans were unhappy with the new settlers for taking and causing damage to their lands, especially due to mining, logging, and grazing. Armed conflicts resulted, including the Nez Perce War of 1877, when the US Army was dispatched to western Idaho.
Балықтар мен су қоймалары
Биіктігінің кең ауқымына байланысты, Пайетт өзенінде әртүрлі балықтар мен балықтардың тіршілік ету орындары бар. 1924 жылы бірінші рет құрылысы аяқталған Black Canyon Diversion Dam су бөгетінің салдарынан, осы су алабында ласось пен стальбаш жойылды. Өзеннің сағасынан бастап Black Canyon Dam-ға дейін, суық және жылы су түрлеріне жататын балықтарды араластыра аулауға мүмкіндік бар. Бұл өзен бөлігінде таулық ақ балық аңшылық балықтардың көп бөлігін құрайды, ал кіші ауызды балық, үлкен ауызды балық, каналдық сор, қара крэппи, көкжаңбырлы саға және қоңыр саға да маңызды үлес қосады. Black Canyon Dam-нан жоғары ағыста өзеннің тіктеп төмен қарай құлауы артады, сонымен қатар суық су түрлерінің саны да көбейеді. Пайетт өзенінің оң жақ саласы жабайы көкжаңбырлы сағаның өте жақсы популяциясын қамтамасыз етеді. Пайетт өзенінің сол жақ саласы теміржол және тас жол құрылысынан күйреген, сондықтан салмондарды аулау мүмкіндігі шектеулі. Дегенмен, Cabarton бөлігі сияқты өзгермеген участаларда сол жақ сала салмондар үшін өте өнімді. Пайетт алабында бес ірі су қоймасы бар: Black Canyon, Sage Hen, Paddock, Cascade және Deadwood су қоймалары. Сонымен қатар, үш Пайетт көлі сияқты бірнеше кішкентай су бөгеттері мен табиғи көлдер де бар, олардың су сақтау көлемі артық. Black Canyon, өзеннің негізгі арнасында, балықтардың тіршілік етуі үшін жарамсыз ортаны қамтамасыз етеді. Жоғары жатқан жерлердегі құмның әсерінен көп бөлігі құммен жабылған. Big Willow Creek-те орналасқан Paddock су қоймасында штат бойынша ең жақсы қара крэппи популяциясы бар және үлкен ауызды балықты аулауға қолайлы жағдай жасалған. Солтүстік саласындағы Cascade су қоймасы штатта ең көп балық ауланатын сулардың бірі. Cascade-та сары балық, кохо ласось және көкжаңбырлы саға көптеп кездеседі. 1931 жылы құрылысы аяқталған Deadwood су қоймасында кокани және ащы алабұға бар. Пайетт өзенінің су алабындағы альпілік көлдер көкжаңбырлы саға, ащы алабұға, көкжаңбырлы-ащы алабұға будандары, алтын көкжаңбырлы саға және Арктикалық сағамен жабдықталған. Көптеген көлдерде бұршақ көлі де кездеседі.
Due to the wide range in elevation, the Payette River has a variety of fish and fish habitats. Salmon and steelhead were eliminated in the drainage by the Black Canyon Diversion Dam, which was first completed in 1924. From its mouth upstream to Black Canyon Dam, the river supports a mixed fishery for coldwater and warmwater species. Mountain whitefish make up the bulk of game fish in this section of river, with smallmouth bass, largemouth bass, channel catfish, black crappie, rainbow trout, and brown trout making significant contributions. Upstream from Black Canyon Dam, the gradient of the river increases with coldwater species increasing in abundance. The South Fork of the Payette River supports excellent populations of wild rainbow trout. The North Fork of the Payette River has been severely altered by railroad and highway construction and provides only a marginal fishery for salmonids. However, in unaltered sections such as the Cabarton reach, the North Fork is very productive for salmonids. There are five major impoundments in the Payette basin: Black Canyon, Sage Hen, Paddock, Cascade, and Deadwood reservoirs. There are also several small impoundments and natural lakes with increased storage, such as the three Payette Lakes. Black Canyon, on the mainstem, provides only marginal fish habitat. Sand from upstream land disturbances has covered most of the habitat. Paddock Reservoir, on Big Willow Creek, has one of the better populations of black crappie in the state and a good fishery for largemouth bass. Cascade Reservoir on the North Fork is one of the most heavily fished waters in the state. Cascade has an abundance of yellow perch, coho salmon, and rainbow trout. Deadwood Reservoir, completed in 1931, contains kokanee and cutthroat trout. Alpine lakes within the Payette River drainage are stocked with rainbow trout, cutthroat trout, cutbow (rainbow cutthroat hybrids), golden trout, and Arctic grayling. Brook trout are also present in a number of lakes.
Ақсу
Пайетт өзені ағынты суларымен әйгілі. Сайыпшылар Солтүстік саласының V санаттағы ағысын Солтүстік Америкадағы, тіпті әлемдегі ең қиын өзен бөліктерінің бірі деп атайды. Смит-Ферриден Банкске дейінгі төменгі Солтүстік саласында қайықпен жүзу әлемдік деңгейде, оны №55 мемлекеттік тас жолынан оңай көруге болады, ол өзеннің жағалауымен тығыз орналасқан, негізінен батыс жағында. Төменгі Солтүстік саласы Банкстен 26 шақырым (16 миль) жоғарыда 518 метрге дейін тарылып, құлайды, бұл үздірілмейтін V санаттағы тасқынды қамтамасыз етеді (Халықаралық өзен қиындықтары шкаласын қараңыз). Орташа еңіс 34 метр (110 фут) бір шақырымға (21 м/км) және ең жоғары еңіс 38 метр (200 фут) бір шақырымға дейін жетеді. Солтүстік саласының су ағыны 1948 жылы салынған Каскад тоғаны арқылы реттеледі, ол Каскад суқоймасынан салыстырмалы түрде жылы сумен қамтамасыз етеді. Банкстен шығысқа қарай, Лоуманның батысындағы Оңтүстік саласының шатқалы – рафтинг үшін IV санаттағы қиын маршрут. Бұл саяхат бойында 12 метрлік (40 фут) VI санаттағы сарқырама (Биг Фолс) бар, ол көтеріліп тасымалданады. Солтүстік және Оңтүстік салалары Банксте бірігіп, Пайетт өзенін (басты арна) құрайды, көптеген III санаттағы тасқынды ұсынады. Өзеннің бұл төменгі бөлігіндегі тас жол шығыс жағалауда орналасқан, ал көрікті теміржол – Күн күркірі тау желісі батыс жағынан өтеді.
The Payette River is famous for its whitewater. Experts call the North Fork Class V run one of the most challenging river reaches in North America, if not the world. Kayaking on the lower North Fork from Smith's Ferry to Banks is world class, easily viewed from state highway #55, which closely hugs its bank, primarily on the west side. The lower North Fork narrows and drops 1700 feet (518 m) in the 16 miles (26 km) above Banks, providing nearly endless Class V rapids (see International Scale of River Difficulty). The average gradient is 110 feet (34 m) per mile (21 m/km) with a maximum gradient of 200 ft/mile (38 m/km). The North Fork's flow rate is controlled through the Cascade Dam, completed in 1948, providing relatively warm water from the shallow Cascade Reservoir. To the east of Banks, the South Fork's Canyon, west of Lowman, is a challenging Class IV run for rafting. Along this trip is a 40 feet (12 m) Class VI waterfall (Big Falls), which is portaged. The North Fork and South Fork merge at Banks to form the Payette River (main), providing a float trip with numerous Class III rapids. The highway on this lower stretch of the river is on the east bank and a scenic railroad, the Thunder Mountain Line, runs above the west side.