Кіріспе
Пакистандық-канадтық ислам ғалымы Мұхаммед Тахир әл-Қадри (; 1951 жылдың 19 ақпанында туған) – пакистандық-канадтық ислам ғалымы және бұрынғы саясаткер, Minhaj ul Quran International және Pakistan Awami Tehreek ұйымдарын құрған адам. Ол Пәнджаб университетінде халықаралық конституциялық құқық профессоры қызметін атқарды және Minhaj ul Quran International ұйымының бірнеше еншілес ұйымдарының негізін қалаушы. Бұған қоса, ол 2009 жылғы алғашқы басылымынан бастап "Әлемдегі ең ықпалды 500 мұсылман" тізімінде әр жыл сайын енген.
Muhammad Tahir ul Qadri (; born 19 February 1951) is a Pakistani–Canadian Islamic scholar and former politician who founded Minhaj ul Quran International and Pakistan Awami Tehreek. He served as a professor of international constitutional law at the University of the Punjab, and is the founding chairman of several sub organizations of Minhaj ul Quran International. Additionally, he has been featured in every edition of The 500 Most Influential Muslims since its first edition in 2009.
Ерте өмір және білім
Мұхаммед Тахир әл Қадри 1951 жылдың 19 ақпанында Пәкістанның Пәнджаб провинциясының Жханг ауданындағы пәнджаби мұсылман отбасында дүниеге келді. Ол жас кезінде діни емес және ислами білім алды, сондай-ақ Тахир Аллауддин әл Қадри әл Гиланидің шәкірті болды.
Минхадж-ул-Құран
Minhaj ul Quran International – 1980 жылдың 17 қазанында құрылған, жүзден астам елде бөлімшелері бар ұйым.
Саяси мансап
1989 жылы мамыр айында ол Пәкістан Авами Техригін (ПАТ) құрды және 1990 жылы сайлауда сәтті қатысып, Ұлттық Ассамблеяның депутаты болды. Бірақ, 2004 жылғы 29 қарашада Қадри сол кездегі президент Первез Мушаррафтың терроризмге қарсы саясатына наразылық білдіріп, оны диктаторлық деп есептегендіктен, Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясынан кетуін жариялады. Содан кейін, 2005 жылы ол Канадаға көшті.
Ұзақ наурыз 2012
2012 жылдың желтоқсанында, Торонто қаласында (Канада) жеті жыл тұрғаннан кейін Қадри Пәкістанға оралып, саяси науқан бастады. Ол үкіметтің жемқорлығына қарсы наразылық білдіру үшін Исламабадта "бір миллион адамдық" шеру өткізуге шақырды. Ол сайлау реформасын жүргізу үшін тәуелсіз орган құруды талап етті, мақсаты – еркін және әділ сайлауды қамтамасыз ету. Сонымен қатар, конституциялық талаптар орындалмаса, алдағы сайлауды мойындамайтынын мәлімдеді. 2013 жылдың 14 қаңтарында қаланың басты даңғылымен мыңдаған адамдар шеру тартты, олар өз талаптары орындалғанша отырып наразылық білдіруге уәде берді. Лахордан ұзақ жорыс бастағанда, шамамен 50 мың адам оған қосылды. Ол парламент алдындағы митингте сөз сөйлеп: «Парламент жоқ, бұл – тонаушылар, ұрылар мен қарақшылардың тобы. Біздің заң шығарушыларымыз – заң бұзушылар» деді. Төрт күндік отырыстан кейін Үкімет пен Қадри сайлау реформаларын және саяси ашықтықты арттыруды көздейтін «Исламабадтың ұзақ жорысының декларациясы» деп аталатын келісімге қол қойды. Сыншылар бұл наразылық акцияларының Пәкістан Қарулы күштерінің сайлауды кейінге жылдыру және азаматтық үкіметтің ықпалын әлсірету үшін жасаған әрекеті екенін айыптайды. Олар Қадридің әскерилермен тығыз байланысы, екі азаматтығы және күмәнді шетелдік және пакистандық қаржы көздері туралы өздерінің пікірлерін дәлелдейді. Пәкістан Жоғарғы Сотының адвокаттары Қадридің талаптары Пакистан Конституциясына қайшы келетін болғандықтан орындалуы мүмкін емес екенін мәлімдеді. The Tribune газеті 2013 жылдың 17 ақпанында Қадридің Исламабадтың ұзақ жорысының декларациясындағы көптеген талаптарынан бас тарғанын хабарлады.
Ұзақ наурыз 2014
2014 жылдың 17 маусымында Пәнджаб полициясы мен Пәкістан Авами Техрик белсенділері арасында қақтығыс болды, нәтижесінде полиция оғынан бірнеше наразылық білдіруші қаза тапты. Тахир әл Қадри полиция алғашқы хабарламаны тіркеуден бас тартқанын мәлімдеді. Бакир Наджфи жүргізген тергеуде полицияның Жоғарғы соттың бұйрығымен орнатылған кедергілерді жою мақсатымен қасақана түрде қазаға қатысқандығы анықталды. Тахир әл Қадридің рейсі Исламабад әуежайына қонуға тиіс болған, бірақ Пәкістан билігі қонуға рұқсат бермеді, нәтижесінде ұшақ Лахор әуежайына қайта бағытталды. Тахир әл Қадри Пәнджаб үкіметі тарапынан зиян келтіру мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді және Пәнджаб губернаторының кортежімен жеке өзі Лахордың Модель қаласындағы резиденциясына жеткізілді. 2014 жылдың қыркүйек айының соңында Пәкістанның астанасы Исламабадта 2014 жылғы «Азаттық науқанының» ұйымдастырушысы және «Техрик-э-Инсаф» (ПТИ) партиясының төрағасы және негізін қалаушы, одақтас Имран Ханмен бірлесе отырып, «Инқилаб науқаны» басталды. Имран Хан мен Тахир әл Қадри өздерінің шерулеріне толыққанды қосылмады, сонымен қатар бір-бірін қолдаудан да бас тартқан жоқ. 2014 жылдың 10 тамызында Қадри өзінің партиясының саяси науқаны «Инқилаб науқанының» ПТИ-нің «Азади» науқанымен қатар жүретінін ресми түрде жариялады. Екі науқан да әртүрлі бағыттармен ұйымдастырылды, бірақ бір-біріне өте жақын болды. Екі тараптың да мақсаттары ұқсас, бірақ әдістері мен стратегиялары әртүрлі екені анық көрінді. Оппозициялық партиялардың екі параллель науқан жариялауы ПТИ мен ПАТ арасында коалиция құру мүмкіндігі туралы әңгімелерге орын берді. Екі партияның басшылары ресми коалиция құру туралы нақты мәлімдеме жасаған жоқ, бірақ бір-бірін қолдау туралы бейресми келісімге келді. 2014 жылдың 21 тамызында Қадри үкіметтің өзінің жақтастарына отырысқа азық-түлік пен ішуге жарамды су жеткізуге рұқсат бермегенін айтты. 2014 жылдың 31 тамызындағы «Daily Dawn» газетінде Пакистан Техрик-и Инсаф және Пакистан Авами Техрик басшылығымен өткен наразылық акциясында полиция қызметкерлері жүздеген адамды жарақаттады деп хабарланды. Сол кездегі Премьер-министр Наваз Шариф тараптарды жақындастыру үшін Армия штабының бастығы генерал Рахил Шарифті тағайындады. Генерал Рахил Шариф Тахир әл Қадри мен Имран Ханмен кездесіп, отырысты аяқтауға көмектесті. Полиция есебі генерал Рахил Шарифтің араласуының арқасында тіркелді. Тахир әл Қадри өзінің жақтастарын әділдік үшін күрескені үшін құттықтады. Тахир әл Қадридің Исламабадтың D-Чоук алаңында айт намазын оқығаны хабарланды. Қауымға Имран Хан және басқа да саяси лидерлер, соның ішінде МДМ-нің Раджа Насыр Аббас Жафари қатысты. Пайғамбар Ибрахим (а.с.) мен оның ұлы Исмаил (а.с.) пайғамбардың сүннетіне сәйкес, Алланың атынан құрбандық шалынды.
Терроризмге қарсы лагерь
2010 жылдың тамызында Қадри Уорвик университетінде Ұлыбританиядағы экстремизммен күресу мақсатында мұсылман жастарына арналған терроризмге қарсы лагерь ұйымдастырды. Лагерьті Minhaj ul Quran UK ұйымының қолдауымен өткізді.
Дүниежүзілік экономикалық форум
2011 жылы ол Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда сөйледі.
Лахордағы 2014 жылғы қоғамдық жиналыс
Фейсалабад жиналысынан жеті күн өткен соң, Қадри 2014 жылдың 19 қазанында Лахорда қоғамдық жиын өткізді.
Лахор қақтығысы 2014
2014 жылғы Лахор қақтығысы, көбінесе Үлгілі қала трагедиясы немесе Лахор қырқыны деп танылатын оқиға, 2014 жылдың 17 маусымында Пәкістан Авами Техрик белсенділері мен Пәнджаб полициясы арасындағы зорлық-зомбылыққа толы қақтығыс болды. Оқиға салдарынан полиция оғынан бірнеше наразылық білдіруші қаза тапты. Бес полиция қызметкері қамауда қалуда. Полицияның жағалауларды бұзуға қарсы жасағы Лахордағы Үлгілі қалада орналасқан Минхадж әл-Құран кеңсесіне және ПАТ негізін қалаушы Мұхаммед Тахир әл-Қадри тұратын үйге апаратын жолдағы тосқауылдарды алып тастау операциясын бастағанда, қақтығысқа дейін шамамен 11 сағат созылды. ПАТ басшылары полицияға "терроризм қаупіне байланысты Минхадж әл-Құран мен Қадридің үйінің алдына қауіпсіздік тосқауылдарын қойыңдар" деген сот шешімін ұсынған болатын, бірақ полиция бәрібір шабуыл жасады. Оқиға түрлі жергілікті жаңалықтар арналарында тікелей эфирде көрсетілді, ал қақтығыстың қалай басталғаны туралы әртүрлі мәлімдемелер жасалды. Полиция ПАТ штаб-пәтерінің ішіндегі адамдар оларға шабуыл жасағанын мәлімдеді, бірақ партия төрағасы Қадри бұл айыптауды жоққа шығарды. Телеарналар тікелей эфирінде полиция қызметкерлерінің автоматты қарудан оқ атып, наразылық білдірушілерге көз жасыңдыратын газ лақтырғаны көрсетілді, ал наразылық білдірушілер өздерін қорғау үшін полицияға тас лақтырды.
Шейіт күні
Қадри мен оның жақтастары 2014 жылдың 9 тамызында Модель қаласындағы «Техрик-и-Минхадж әл-Құран» кеңсесінде «Йом-э-Шухада» (Шехидтер күні) мерекесін сақтады. Ел бойынша Полиция мен ПАТ мүшелері арасында қақтығыс болды. Халық жиналғаннан кейін, ол жақтастарына және үкіметке 10 тамыздағы шерудің бейбіт өтетінін уәде берді, сондай-ақ, оларға Құран оқу үшін тізе төсеп отыруға арналған кілемдерін алып келуді сұрады.
Басқа іс-шаралар
Ол бірнеше ұйымдар тарапынан лекция оқу үшін шақырылды. 2011 жылдың шілдесінде ол Австралияның Сидней қаласында Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламентінде терроризм және интеграция мәселелері бойынша лекция берді. Бұл шақыру Жаңа Оңтүстік Уэльс Заңнамалық Кеңесінің мүшесі Шаокует Моселане MLC жасаған болатын. Қадри сондай-ақ Австралияның бұқаралық ақпарат құралдарында сұхбат беріп, ислам, терроризм және Ауғанстаннан әскерлерді шығару мүмкіндігі туралы пікір білдірді. 2011 жылдың 24 қыркүйегінде Минхадж әл-Құран Лондондағы Уэмбли Аренада «Адамзатқа бейбітшілік конференциясын» өткізді, онда Тахир әл-Қадри және жиналған спикерлер бірнеше дін өкілдері, ғалымдар, саясаткерлер және әртүрлі елдерден келген 12 000 қатысушы атынан бейбітшілік декларациясын қабылдады. Бұл конференцияға Аль-Азхар университетінің бас имамы, Пан Ги Мун (Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы), Экмеледдин Ихсаноглу (Ислам ынтымақтастық ұйымының Бас хатшысы), Дэвид Кэмерон (Ұлыбритания Премьер-Министрі), Ник Клегг (Ұлыбритания Премьер-Министрінің орынбасары), Роуэн Уильямс (Кентербери архиепископы) және тағы басқалар қолдау білдірді немесе қолдау хабарламалары жолдады. 2011 жылдың 30 қарашасында Қадри Түркияның Стамбул қаласында өткен «Ауғанстанның бейбіт болашағы» конференциясында лекция оқыды. Бұл конференцияны Джордж Мейсон университетінің Дүниежүзілік діндер, дипломатия және қақтығыстарды шешу орталығы Мармара университетімен бірлесіп ұйымдастырды, және оған 120-дан астам ауған көшбасшылары қатысты. 2012 жылдың 22 ақпанында Қадри төрт апталық сапармен Үндістанның Дели қаласына барды. Делидегі фәтва кітабының тұсаукесеріне қатысқанда Қадри бейбітшілік туралы үндеу тарата отырып: «Терроризмнің исламда орны жоқ» деді. Гуджаратта Қадриді тыңдау үшін адамдар мен үкімет шенеуніктері жиналды. Қадри сондай-ақ Пәкістан және Үндістан үкіметтерін қорғаныс шығындарын азайтып, оның орнына кедейлердің әл-ауқатын жақсартуға қаражат жұмсауға шақырды. Ол сондай-ақ Аджмерге сапар шекті, онда оған зор той ұйымдастырылып, ол суфизм туралы лекция оқыды. 2015 жылдың 4 қаңтарында ол терроризмді әлемдегі ең ірі проблема деп жариялады.
Терроризмге қарсы фетва
Терроризм және қанаушылық шабуылдар туралы фәтуа – 600 беттік (урду тіліндегі нұсқасы), 512 беттік (ағылшын тіліндегі нұсқасы) Қадридің ислами үкімі. Ол Құран мен Сүннеттен терроризм мен қанаушылық шабуылдардың әділетсіз және зұлым екенін, демек исламға қайшы екенін көрсетеді. Бұл кітап Лондонда жарық көрді. Бұл фәтуа әл-Қаида мен Талибан идеологиясын тікелей жоққа шығарады. Бұл ислами терроризмге қарсы ең толыққанды шешімдердің бірі, терроризмді "қайырсыз" деп айыптайды, "ешқандай сылтаусыз" және ислами заң бойынша терроризмді куфр деп жариялайды. Іс-шараны Minhaj ul Quran UK ұйымдастырды. Қадри іс-шара барысында: «Терроризм – терроризм, зорлық-зомбылық – зорлық-зомбылық. Оның ислами оқымында орны жоқ, оны ақтауға немесе қандай да бір себептер келтіруге болмайды» деді. Бұл фәтуа бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып, халықаралық баспасөз тарапынан оң бағаланды. CNN хабарлағандай, сарапшылар бұл фәтуаны террористерді тартуға қарсы маңызды соққы ретінде қарастырады. CNN-нің Аманпур бағдарламасы фәтуаның мазмұнын өз сайтында жариялап, оны бейбітшілікке шақырушы фәтуа деп атады, ал АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл фәтуаны исламды террористерден қайтарудың маңызды қадамы деп мәлімдеді. Ол жарияланбастан бұрын Дуглас Мюррей «Evening Standard» газетіндегі мақаласында бұл фәтуаны «потенциалды маңызды» деп сипаттады, бірақ «Бір фәтуа ғана қазіргі заманғы исламның көп бөлігінде кездесетін мойындау мен өзіндік сын деңгейін өзгерте алмайды» деді. ITV жаңалық арнасы фәтуаның сенімділігіне күмән келтіріп, оны британ үкіметі шығарған жоқ па деп сұрады, себебі фәтуаның жариялануына Шотланд-Ярд пен MI5-тен жоғары лауазымды терроризмге қарсы күрес мамандары қатысты. Фәтуаның 512 беттік ағылшын тіліндегі нұсқасы, «Терроризм және қанаушылық шабуылдар туралы фәтуа» (Лондон: Minhaj ul Quran, 2011) Джон Эспозитоның алғы сөзін және Джоэл Хейвардтың кіріспесін қамтиды. Екеуі де Қадридің ғылыми бағасын бөліседі: қандай ниет болмасын, терроризмнің зұлымдығы зұлымдық болып қала береді және оны әшкерелеу, қарсы тұру және айыптау қажет. Сондай-ақ, ол 2011 жылдың 9 қаңтарында Египеттің Әл-Азхар қаласындағы Ислам зерттеулер кеңесінің сертификатына ие. «Терроризм және қанаушылық шабуылдар туралы фәтуа» Каирдегі Әл-Азхар университетімен ресми түрде бекітілді. 2011 жылдың қаңтар айында бұл фәтуа Дүниежүзілік экономикалық форумының 2011 жылғы жылдық жиналысында талқыланды. 2011 жылдың маусым айында Папа Бенедикт XVI Минхадж дінаралық қатынастар өкілдерінен бұл фәтуаның көшірмесін алды. Папа бұл шараның бейбітшілік, келісім және дінаралық диалогты дамытуына ризашылық білдірді. «Терроризм және қанаушылық шабуылдар туралы фәтуаны» Кемал Аргон оң бағалап, Роттердамның Ислам және әлеуметтік ғылымдар журналында мақала жариялады. 2 том, № 1, 2011 жыл, 149–160 беттер. Роттердам ислам университеті, Нидерланды.
ОИК-ке шақыру
2019 жылдың 7 сәуірінде Қадри Эр-Риядтағы Ислам ынтымақтастық ұйымының (ИЫҰ) мәжілісінде ғалымдарға сөз сөйлеп, «Минхадж әл-Құран» ұйымының терроризмге қарсы оқу жоспарын таныстырды.
Көзқарастар
Бір газет сарапшысының пікірінше, Қадридің терроризм туралы фәтвасындағы заңдық-теологиялық пікірі, исламда хауариж мәселесінде консенсус бар сияқты әсер қалдырады. Think Magazine (Дүниежүзілік діндер) журналы доктор Тахир әл-Қадриді Осама бен Ладеннің ислами көзқарасына қарсы баламалы көзқарас ұсынған деп көрсеткен. 2017 жылдың қараша айында Мандела Мандела (Оңтүстік Африка революциялық көшбасшысы Нельсон Манделаның немересі) 2016 жылы ислам дініне кіргеннен кейін Пәкістанға сапар жасады. Ол Тахир әл-Қадридің шақыруымен Пәкістандағы Таждар е Катама е Набууат конференциясына қатысу үшін келді.