Кіріспе

1942 жылы 13-15 ақпан аралығында өткен Пасир Панжанг шайқасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясының Сингапурға басып кіруінің соңғы сатысының бір бөлігі болды. Шайқас 13 ақпанда Пасир Панжанг қыраты бағытында элиталық Жапон императорлық армиясының күштерінің ілгерілеуімен басталды. 13 000 жапондық әскер Саримбун (Сарымбун жағалауы шайқасын қараңыз) маңындағы Сингапурдің солтүстік-батыс жағалауына десант түсіріп, Пасир Панжангқа қарай оңтүстікке қарай жылжуды бастады. Олар жол бойында Тенгең әуежайын жаулап алған еді. Бұл 13 000 әскер Сингапурға басып кіру үшін жөнелтілген 36 000 жапондық әскердің маңызды бөлігін құрады.

Дайындықтар

1-ші Малайя жаяу әскері бригадасы, британдық 2-ші адал полкі лейтенант-полковник Мордаунт Элрингтонның басқаруымен, лейтенант-полковник Дж.Р.Г. Андре басқаратын 1-ші Малайя полкімен бірге, капитан Р.Р.Картер басқаратын миномет взводының, зениттік артиллерия взводының және Брен ұңғылы тасымалдағыш взводының үш бөлімінен аспады, барлығы да резервте болды. Осы бөлімшелерге Пасир Панжанг қыратының, сондай-ақ "Аралық" деп белгілі жолының қорғау міндеті жүктелді. 44-індиялық бригада олардың оң жақ қанатында орналасқан. Екінші лейтенант Аднан Саиди басқаратын 42 сарбаз бен офицерлерден тұратын малай взводы Букит Чандудағы британдық қорғаныстың өте маңызды бөлігін ұстап тұрды. Аднан мен оның әскерлері жапон шабуылының күшіне көп ұзамай тап болды.

Шайқас

Малай полкі мен жапондық сарбаздар арасындағы алғашқы шайқас 13 ақпанда сағат 1400-ге жуық уақытта болды. Жапондық 18-дивизия Пасир Панжанг қырқасы және Айер Раджа жолы бойындағы оңтүстік-батыс жағалауға шабуыл жасады. Полковник Ёсио Насу басқаратын жапондық 56-шы жаяу әскер полкі, артиллерияның күшті қолдауымен, таңертең қырқаға шабуылдады. Осы шепті қорғаған бөлімдердің бірі – Малай полкінің В ротасы еді. Жапондықтардың артиллерия және танктермен күшті атысының астында В ротасы артқа шегінуге мәжбүр болды. Бірақ, толық шегініс аяқталмас бұрын, жапондықтар В ротасының позициясын бұзып өтті. Шайқаста әскерлер жапондықтарға қарсы штыкпен қолма-қол соғыс жүргізді. В ротасының бірнеше сарбазы аман қалды, ал қалғандары тұтқынға түсті. Осы бұзушылық салдарынан 44-індиялық және 1-малай бригадасы қараңғы түскен соң Эхо тауына (Айер Раджа және Депот жолының қиылысы, қазіргі Буона Виста аймағында) жалпы шепке қайта шегінді.

Букит Чанду

14 ақпанда, Қытай Жаңа жылының қарсаңында, жапондықтар тағы да сағат 08:30-да 1-ші малай бригадасы ұстаған майдан шебіне, қарқынды минометтермен және артиллериялық оқтармен күшті қолдау көрсетіп, кең ауқымды шабуыл жасады. Қорғаушылар көптеген шығынға ұшырағанына қарамастан, осы және басқа да шабуылдарды тойтарды. Шайқасқа қатысқан жапондықтар мен малай сарбаздары да ауыр қатыгездікке ұшырады. Сағат 16:00-де тағы бір шабуыл жасалды, бұл жолы танктар да қолдау көрсетті, нәтижесінде сол жақтан майданға енуге сәттілік болды. Осы жақтағы қорғаушылар Айер Раджа жолының қиылысынан Депо жолы арқылы Александра кірпіш зауыдына дейін, содан кейін Букит Черминге қарай оңтүстік-шығысқа қарай ағатын канал бойымен шегінуге мәжбүр болды. Екі жақтағы бөлімдердің өз позицияларын ұстап тұруға сәтсіздігіне байланысты, 1-ші малай бригадасы келесі күні сағат 14:30-да кері шегінуге мәжбүр болды. Осы кезде малай полкінің C ротасы Букит Чандудағы жаңа қорғаныс позициясына өтуге нұсқау алды. Букит Чанду (малай тілінде "Опиум төбесі" деген мағынаны білдіреді) төбесінде орналасқан опиум өңдеу зауытының атымен аталған. Осы жерде малай полкінің C ротасы жапондықтардың шабуылына қарсы соңғы тұғыр жасады. Букит Чанду екі маңызды себепке байланысты стратегиялық қорғаныс позициясы болды. Біріншіден, ол аралдың солтүстік-батысына қарай биік жерде орналасқан, екіншіден, жапондықтар егер жотаның басып алса, тікелей Александра аймағына жол ашады. Сингапурдағы британдық әскердің негізгі оқ-дәрі қоймалары, жабдықтау базалары, әскери госпитальдерінің бірі (Александра ауруханасы) және басқа да маңызды нысандар (мысалы, Нормантон мұнай қоймасы) Александраның жанында орналасқан. C ротасының позициясы D ротасынан үлкен каналмен бөлінген. Нормантон мұнай қоймасы бомбалау салдарынан қирап, зардап шеккеннен кейін ағып шыққан каналда мұнай жанып тұрды. Каналдағы жануар мұнай C ротасының сарбаздарына одан әрі шегінуге мүмкіндік бермеді. Компанияға екінші лейтенант Аднан Бин Саиди басшылық етті. Ол өзінің сарбаздарын Букит Чандуды соңғы сарбазына дейін қорғауға шақырды және Пасир Панжангтағы соңғы қорғаныс шайқасында көптеген әріптестерімен бірге қаза тапты. Жапондық әскерлер түстен кейін Букит Чандуға шабуыл жасады, бірақ бұл жолы олар оны алдау әрекеті ретінде жүзеге асырды. Олар британдық үнді әскерлерінің киімдерін киген сарбаздарының бір тобын (беттері мен терілері саз бен күлмен жабылып, панджабилер ретінде көрсету үшін тюрбан тағып) жіберді. Олар өздерін Британдық үнді армиясының одақтас үнді сарбаздары ретінде таныстырды. C ротасы бұл әрекеттің артындағы мақсатын түсінді, өйткені британдық армияның сарбаздары әдетте үш қатардан тұратын тізімде жүрсе, ал олардың алдындағы Панджаби сарбаздары төрт қатардан тұратын тізімде жүргенін білді. Малай полкінің қорғаныс шебіне жеткенде, C ротасының сарбаздары атыс ашты, нәтижесінде 22 жапондық сарбаз қаза тауып, көптегені жараланды. Тірі қалғандары достық күштерге қарай құтылып кетті.

Соңғы қарсылық

Екі сағаттан кейін жапондықтар көптеген саяқтармен банзай шабуылына көшті, малай әскерлерін тек көп саны мен күші арқылы жоюға тырысты. Артиллериялық оқ жаудыру және танктердің қолдауымен қайтадан жасалған шабуыл Малай полкін басып тастады, ал қорғаныс шебі бұзылды. Жапондықтардың көптігіне, оқ-дәрінің жетіспеушілігіне (қолда небары бірнеше граната және пулеметтері мен мылтықтарында азын-малы оқ қалған), сондай-ақ қажетті жауынгерлік жабдықтарға (дәрі-дәрмек пен таңғыштар сияқты) қарамастан, Малай полкі жапондықтарға қарсы тұруын жалғастырды. Екі тарап та қатал қолма-қол және штыкпен шайқасты. Аднан ауыр жарақат алды, бірақ кері шегінуге немесе бағынуға бас тартты, керісінше, әскерлерін соңына дейін күресуге шақырды. Біраз уақыттан кейін, Пасир Панжангтың барлық аймағы жапондықтардың бақылауына өтті, ал ауыр жарақат алған және соғыса алмайтын Аднан тұтқынға алынды. Бірақ оны тұтқынға алудың орнына, жапондықтар оны ағашқа байлап, штыкпен өлтіруден бұрын, аяусыз тепкіледі, ұрып-соқты және қинады (кейбір дереккөздер Аднанды байлаулы қапқа салып, сосын жапондықтар оны көп рет пыдақтаған, ал басқалары оны ағашқа кері асып өлтіргенін айтады). Сингапур және Малайзия мектептеріндегі оқулықтарда ол жапондық әскерлердің үнділік әскерлер кейпінде жасаған қателігін байқаған батыр ретінде де еске алынады. Оның қазасынан кейін және 1942 жылдың 15 ақпанында сағат 18:10-да Сингапурдың Жапон империясына берілуіне қол қойылған кезде, Александра ауруханасы, Танджонг Пагар және Плау Белаканг Мати (Сентоса) аймағындағы шайқас жалғасты, онда Малай полкінің бір бөлігі қайта жиналды. Малай полкі ұжымдық рух пен тәртіптің қандай жетістіктерге жететінін көрсетті. Посттардың гарнизондары өз орнын ұстады, және олардың көпшілігі дерлік толығымен қырылды. 2021 жылдың 10 ақпанында хабарланды, бір күн бұрын 100 жастағы Ужанг Мормин, Пасир Панжанг шайқасынан аман қалған соңғы адам және сол кезде Малай полкінің қарапайым сарбазы, дүниежүзілік COVID-19 пандемиясынан Малайзияның Селангор штатындағы ауруханада қайтыс болды. Ужанг жапондықтармен шайқасқанда 21 жаста болған.