Эвжен Генделин: Философ, психотерапевт және «Түйсiну» әдiсiнiң авторы
Eugene Gendlin
Эжен Гендлин (1926-2017) – американ философ, «денеу сезімі» мен психотерапиядағы жаңа тәсілдерді дамытқан. Карл Роджерспен ынтымақтастығы, философия мен психологиядағы еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық философ (1926 – 2017)
American philosopher (1926 – 2017)
Эуджин Товио Гендлин (туған Эуген Генделин; 25 желтоқсан 1926 – 1 мамыр 2017) – тірі процесс, денедегі сезім және «күшсіз философиясы» туралы ойлау және жұмыс істеу жолдарын дамытқан американдық философ. Психология саласында формальді білімі болмаса да, Карл Роджерспен өткізген оқуы, психотерапиямен ұзақ жылғы тәжірибесі және психология саласындағы кең ауқымды жазбалары оны философиядан гөрі осы салада жақсы танымал етті. Ол Чикаго университетінде клиентке бағытталған терапияның негізін қалаушы Карл Роджерстен оқыды және 1958 жылы философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Гендлиннің теориялары Роджерстің сенімдеріне әсер етті және оның психотерапияға қатысты көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1958 жылдан 1963 жылға дейін Гендлин Висконсин университетінің Висконсин психиатриялық институтында зерттеу директоры болып жұмыс істеді. 1964 жылдан 1995 жылға дейін Чикаго университетінің философия және салыстырмалы адам дамуы кафедраларында доцент қызметін атқарды. Гендлин ең жақсы «Фокусинг» психотерапиялық техникасымен және «Шетте ойлау» әдісімен танымал, бұл «үлгілерден артық ойлау» үшін жалпы процедура. 1950-ші және 60-шы жылдары Роджерстің жетекшілігімен Гендлин зерттеулер жүргізіп, клиенттің психотерапиядағы тұрақты оң өзгерістерге қол жеткізу қабілетінің терапияға әкелген мәселелердің сөзбен айтылмаған, денелік сезімін қабылдау қабілетіне байланысты екенін көрсетті. Гендлин осы интуитивті денелік сезімге «сезімдік сезім» деген ат берді. Адамдарға осы дағдыны үйретуге болатынын түсінген Гендлин 1978 жылы өзінің ең көп сатылған «Фокусинг» кітабын жариялады, онда жеке даму үшін пайдаланылатын сезімдік сезімді анықтаудың алты қадамдық әдісі ұсынылған. Гендлин 1985 жылы Фокусинг институтын (қазір Халықаралық Фокусинг институты) құрды, оның мақсаты академиялық және кәсіби қауымдастықтар үшін Фокусинг бойынша оқыту мен білім беруді жеңілдету және осы тәжірибені көпшілікпен бөлісу болды. 1980-ші жылдардың ортасында Гендлин Америкалық Психологиялық Ассоциациясының (APA) 32-бөлімі шығарған «Гуманистік Психолог» журналының алғашқы редакциялық кеңесінің мүшесі болды. Ол APA тарапынан төрт рет марапатталды және психология мен психотерапия саласындағы еңбегі үшін алғашқы «Құрметті мамандық сыйлығын» алды (қазіргі уақытта бұл сыйлық «Психология мен психотерапияға қосқан үлесі үшін Құрметті психолог сыйлығы» деп аталады). 2008 жылы Виктор Франкль отбасы қорынан Виктор Франкль сыйлығымен марапатталды. 2016 жылы ол Адамға бағытталған және тәжірибелік психотерапия мен кеңес беру жөніндегі әлемдік қауымдастығынан өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды, сондай-ақ сол жылы АҚШ дене психотерапиясы қауымдастығы да оған өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берді. Гендлин «Психотерапия: Теория, зерттеу және практика» журналының негізін қалаушы және ұзақ жылдар бойы редакторы болды, сонымен қатар Фокусинг институтының «Folio» журналының авторы және «Фокусингке бағытталған психотерапия: Тәжірибелік әдістің нұсқаулығы» сияқты бірнеше кітаптың авторы. Оның танымал классикалық «Фокусинг» кітабының көпшілікке арналған басылымы 17 тілге аударылып, жарты миллионнан астам данасы сатылды.
Eugene Tovio Gendlin (born Eugen Gendelin; 25 December 1926 – 1 May 2017) was an American philosopher who developed ways of thinking about and working with living process, the bodily felt sense and the "philosophy of the implicit". Though he had no degree in the field of psychology, his advanced study with Carl Rogers, his longtime practice of psychotherapy and his extensive writings in the field of psychology have made him perhaps better known in that field than in philosophy. He studied under Carl Rogers, the founder of client centered therapy, at the University of Chicago and received his PhD in philosophy in 1958. Gendlin's theories impacted Rogers' own beliefs and played a role in Rogers' view of psychotherapy. From 1958 to 1963 Gendlin was Research Director at the Wisconsin Psychiatric Institute of the University of Wisconsin. He served as an associate professor in the departments of Philosophy and Comparative Human Development at the University of Chicago from 1964 until 1995. Gendlin is best known for Focusing, a psychotherapy technique, and for "Thinking at the Edge", a general procedure for "thinking with more than patterns". In the 1950s and 60s, under the guidance of Rogers, Gendlin did research demonstrating that a client's ability to realize lasting positive change in psychotherapy depended on their ability to access a nonverbal, bodily feel of the issues that brought them into therapy. Gendlin gave the name "felt sense" to this intuitive body feel for unresolved issues. Realizing that people could be taught this skill, in 1978 Gendlin published his best selling book Focusing, which presented a six step method for discovering one's felt sense and drawing on it for personal development. Gendlin founded The Focusing Institute in 1985 (now the International Focusing Institute) to facilitate training and education in Focusing for academic and professional communities and to share the practice with the public. In the mid 1980s, Gendlin served on the original editorial board for the journal The Humanistic Psychologist, published by Division 32 of the American Psychological Association (APA). He has been honored by the APA four times, and was the first recipient of their Distinguished Professional Award in Psychology and Psychotherapy (given by Division 29, this award is now called the Distinguished Psychologist Award for Contributions to Psychology and Psychotherapy). He was awarded the Viktor Frankl prize by the Viktor Frankl Family Foundation in 2008. In 2016, he was honored with a lifetime achievement award from the World Association for Person Centered and Experiential Psychotherapy and Counseling and another lifetime achievement award was given to him that same year by the United States Association for Body Psychotherapy. Gendlin was a founder and longtime editor of the journal Psychotherapy: Theory, Research and Practice as well as the in house journal of the Focusing Institute called the Folio, and is the author of a number of books, including Focusing Oriented Psychotherapy: A Manual of the Experiential Method. The mass market edition of his popular classic Focusing has been translated into 17 languages and sold more than a half million copies.
Философия
Гендлин ең алдымен өзін философ деп есептеді және психологияға қатаң философиялық көзқарас ұсынды, бұл оның алғашқы кітабында – «Тәжірибе және мағынаның қалыптасуы» – айқын болды, ал кейіннен ол «Процесс моделі» атты шедевр еңбегінде өмірлік процестердің терең табиғатының толыққанды теориясына айналды. 1968 жылдан 1995 жылға дейін ол Чикаго университетінде оқытты, онда теория құру курсын оқыды, ол кейіннен «Шетте ойлау» деп аталатын жаңа тәжірибеге бастады – кез келген тақырып бойынша түсініксіз, тәжірибелік білімді пайдаланып, жаңа теория мен ұғымдар құруға арналған он төрт қадамдық әдіс. Гендлин организмнің қоршаған ортамен тікелей байланысы абстрактілі білімге қарағанда (уақыт және философиялық тұрғыдан) басым екенін мәлімдейді. Өмір сүру – бұл қоршаған ортамен күрделі, реттелген өзара әрекеттесу, және ол – білімнің бір түрі. Абстрактілі білім – бұл одан да негізгі білімнің дамуы. Ұғымдардың өзгеруі олардың кездейсоқ екенін білдірмейді; ұғымдардың көптеген әртүрлі және үйлеспейтін жолдары болуы мүмкін, бірақ олар тәжірибеге негізделген жағдайда, әрбір тұжырымдаманың тәжірибемен нақты байланысы болады. Осылайша Гендлиннің философиясы салыстырмалылық пен постмодернизмнен асып түседі. Ол постмодернистермен мәдениет пен тілдің тәжірибеде және ұғымдарда әрқашан болғанымен келіседі. Эмпирикалық сынақтар маңызды, бірақ олар ғылымды бірнеше жыл сайын өзгеруден тоқтата алмайды. Ешқандай тұжырым «объективті» бола алмайды. Гендлин ғаламның (және оның ішіндегі барлық нәрселердің) ұғымдардан гөрі күрделі екенін атап көрсетеді, өйткені а) ол оларды қамтиды, ә) барлық ұғымдар мен логикалық бірліктер кеңірек, ұғымдық емес процесс ішінде қалыптасады (Гендлин оны ықшамдық деп атайды). Бұл кеңірек процесс логикалықтан да артық, өйткені оның ерекшеліктері бар. Гендлин осы процесске берілген проблема немесе жағдай аясында тікелей сілтеме жасауға және жүйелі түрде жаңа ұғымдар мен нақты логикалық бірліктер жасауға болатынын көрсетті. Адамдар әлеммен үнемі өзара әрекеттесетіндіктен (олар тыныс алады, тамақтанады және кез келген сала бойынша жұмыс істейтін кезде басқалармен қарым-қатынаста болады), олардың денелері – бұл ұғымдық емес «білу», және ол одан әрі қадамдарды білдіреді. Сондықтан, адам көлік жүргізіп, бір уақытта әңгімелесе алады, ал Эйнштейн өзінің теориясын тұжырымдамай тұрып, оны «сезінгенін» айта алады. Сезім эмоция сезімінен мүлдем өзгеше; бұл – адамның өмірдің үнемі жалғасып жатқан процесін денелік сезімі. Сезім – бұл әлемдегі тікелей байланыс, сондықтан ол ұғымдар сияқты салыстырмалы емес. Сезім ұғымдарға қарағанда реттелген және логикадан өзгеше қасиеттері бар; мысалы, ол өте дәл, күрделі және әртүрлі кездейсоқ емес жолдармен түсіндірілуі мүмкін. Гендлин философиясының көп бөлігі осы жасырын дене білімінің логикамен қалай байланысты екенін көрсетуге арналған. Мысалы, Гендлин сезім ұғымдармен байланысқанда, әрқайсысы терең сезім мен жаңа тұжырымдаманың қадамдары арқылы екіншісін алға жылжытатынын анықтады. Гендлин түсініктерде «дамуға» болатынын (көбінесе солай болады) және бұл қолданыстағы тұжырымдамалық модельдердің бұзылуына байланысты өзгерулерді қамтитынын, бірақ жаңа түсініктерге қадам басқанда «сезіне алатынын» атап көрсетеді. Адам мұны «сезіне алады», өйткені адамның логикалық тұжырымдамалары әлемде өмір сүретін күрделі тәртіпке байланысты. Пайдалы ұғымдар осы мағынадағы, логикалық емес, күрделі тәртіптен туындайды және оған байланысты, керісінше емес.
Gendlin regarded himself first and foremost as a philosopher and he brought a rigorous philosophical perspective to psychology, presented in his early book Experiencing and the Creation of Meaning and later developed into a comprehensive theory of the deep nature of life processes, articulated in his masterwork A Process Model. From 1968 to 1995 he taught at the University of Chicago, where he taught a course on theory building that later gave rise to a new practice called "Thinking at the Edge", a fourteen step method for drawing on one's non conceptual, experiential knowing about any topic to create novel theory and concepts. Gendlin asserts that an organism's living interaction with its environment is prior (temporally and philosophically) to abstract knowledge about its environment. Living is an intricate, ordered interaction with the environment, and as such, is a kind of knowing. Abstract knowledge is a development of this more basic knowing. The fact that concepts change does not mean that they are arbitrary; concepts can be formulated in many diverse and incompatible ways, but to the extent that they are rooted in experience, each formulation has its own precise relationship to experience. Thus Gendlin's philosophy goes beyond relativism and postmodernism. He agrees with postmodernists that culture and language are always already implicit in experiencing and in concepts. Empirical testing is crucial, but it does not keep science from changing every few years. No assertions are simply "objective". Gendlin points out that the universe (and everything in it) is implicitly more intricate than concepts, because a) it includes them, and b) all concepts and logical units are generated in a wider, more than conceptual process (which Gendlin calls implicit intricacy). This wider process is more than logical, in a way that has a number of characteristic regularities. Gendlin has shown that it is possible to refer directly to this process in the context of a given problem or situation and systematically generate new concepts and more precise logical units. Because human beings are in an ongoing interaction with the world (they breathe, eat, and interact with others in every context and in any field in which they work), their bodies are a "knowing" which is more than conceptual and which implies further steps. Thus, it is possible for one to drive a car while carrying on an animated conversation; and it is possible for Einstein to say that he had a "feel" for his theory years before he could formulate it. A felt sense is quite different from "feeling" in the sense of emotions; it is one's bodily awareness of the ongoing life process. Because a felt sense is a living interaction in the world, it is not relative in the way that concepts are. A felt sense is more ordered than concepts and has its own properties, different from those of logic; for example, it is very precise, more intricate, and can be conceptualized in a variety of non arbitrary ways. Much of Gendlin's philosophy is concerned with showing how this implicit bodily knowing functions in relation to logic. For example, Gendlin has found that when the felt sense is allowed to function in relation to concepts, each carries the other forward, through steps of deeper feel and new formulation. Gendlin underlines that one can (and often does) "progress" in one's understanding, and that this involves transitions in which existing conceptual models are disrupted, but that one can "feel" when a carrying forward in insight is (or is not) occurring. One can "feel" this because human logical conceptions are dependent on a more intricate order, which is living in the world. Useful concepts derive from and are relative to this sense more than logical, intricate order, not the other way round.
Назар аудару
2000 жылы Гендлин, Фокусинг институтымен бірге, Америкалық психологиялық қауымдастықтың (32-бөлімі) Гуманистік психология қоғамынан Шарлотта және Карл Бюлер сыйлығын алды. 2007 жылы ол мағынаға бағытталған гуманистік психотерапия саласындағы ерекше жетістіктері үшін Вена қаласының Виктор Франкль сыйлығымен марапатталды. Фокусингтің бүкіл әлемде таралуына Халықаралық Фокусинг институты көмектесті. Бұл коммерциялық емес ұйым өзін "Фокусингті және оның негізгі философиясын тәжірибелеп, үйретіп, дамытып жатқан жеке тұлғалар мен топтарды қолдауға арналған халықаралық, мәдениаралық ұйым" деп сипаттайды. 2010 жылғы мүшелік тізімінде 40-тан астам елден 2000-ға жуық мүше тіркелген. Оның веб-сайтында Гендлиннің онлайн кітапханасы орналасқан.
Focusing In 2000, Gendlin also received, along with The Focusing Institute, the Charlotte and Karl Bühler Award from the Society of Humanistic Psychology (Division 32 of the American Psychological Association). In 2007, he was a recipient of the Viktor Frankl Award of the City of Vienna for outstanding achievements in the field of meaning oriented humanistic psychotherapy. The worldwide dissemination of Focusing has been facilitated by The International Focusing Institute. This nonprofit organization defines itself as "an international, cross cultural organization dedicated to supporting individuals and groups world wide who are practicing, teaching and developing Focusing and its underlying philosophy". Their 2010 Membership Directory listed about 2,000 members in over 40 countries. Its website houses the Gendlin Online Library.
Шекте тұрған ой
Шекарадағы ойлау (ШО), Мэри Н. Хендрикс Евгений Гендлиннің жасырын білім туралы философиясы негізінде әзірлеген тәжірибе, адамның жасырын білуін айқын теорияға дамытудың жолы. Мысалы, маман көп жылдар бойы проблемаға қатысты дамымаған сезімге ие болуы мүмкін. ШО-ны қолдану арқылы, осы сезімді өте нақты түсіндіретін ұғымдарды жасауға болады, соның нәтижесінде жасырын білім салаға үлес қоса алатын нақты теорияны тудырады.
Thinking at the Edge (TAE), a practice initially developed by Mary N. Hendricks on the basis of Eugene Gendlin's philosophy of the implicit, is a way of developing one's implicit knowing into an articulated theory. For example, a professional might have had an inchoate felt sense for a problem for many years. Using TAE, it is possible to develop concepts that explicate the felt sense very precisely so that what was implicit knowledge can generate an explicit theory that can contribute to the field.
Жеке өмір
Гендлин 1926 жылғы 25 желтоқсанда Вена қаласында, Австрияда дүниеге келді. Ол сол кезде көптеген еврейлер тұратын Венаның 9-шы ауданында ата-анасымен бірге тұрды. Оның анасы – Сильвия Генделин Тобелл. Әкесі Леонид Генделин Грац университетінде химия ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғаған. Доктор Генделиннің Венада химчистка бизнесі болған. Нацистік партияның күшеуі және оның сияқты еврей отбасыларына қауіп туғандықтан отбасы Австриядан кетіп қалды. Олар алдымен Нидерландыға қашып, содан кейін «SS Paris» (1916) кемесімен АҚШ-қа эмиграциялады, бұл кеме Нью-Йоркке соңғы рейс жасады және 1939 жылғы 11 қаңтарда келді. Отбасы АҚШ-қа келгеннен кейін Гендлин фамилиясын қабылдады, ал ағылшын тілінде ол «Дже́ндлин» деп айтылады (немісше айтылғандай, қатты «г» емес). Гендлин АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етіп, АҚШ азаматы болды. Өмірінің соңына дейін Гендлин Нью-Йорк штатында тұрды. Оның үш баласы болды: бірінші әйелі Фрэннен – Джерри мен Джудит, екінші әйелі Мэри Хендрикс Гендлиннен – қызы Элисса. Джерри Гендлин Ресей жөніндегі сарапшы болды және Пенсильвания штатының Эдинборо қаласындағы Эдинборо университетінің Тарих, Саясат, Тілдер және Мәдениет кафедрасында доцент болып жұмыс істеді. Мэри Гендлинмен тығыз байланыста болды және көп жыл бойы «Фокусинг институтының» директоры қызметін атқарды. Мэри Хендрикс Гендлин 2015 жылы қайтыс болды.
Gendlin was born in Vienna, Austria, on December 25, 1926. He lived with his parents in the 9th district of Vienna, a very Jewish district at that time. His mother was Sylvia Gendelin Tobell. His father, Leonid Gendelin, had earned a doctoral degree in chemistry from the University of Graz. Dr. Gendelin had a dry cleaning business in Vienna. The family left Austria due to the rise of the Nazi party and the danger to Jewish families such as his. They first fled to the Netherlands and later emigrated to the United States on the SS Paris (1916) on its last voyage to New York, arriving January 11, 1939. The family changed their name to Gendlin upon their arrival in the United States, and in English it is pronounced JEHND lin (not with the hard "g" as in German pronunciation). Gendlin went on to serve in the United States Navy and to become a U. S. citizen. Gendlin lived in New York state until his death. He had three children: Gerry and Judith from his first marriage with wife Fran; and a daughter, Elissa, with his second wife, Mary Hendricks Gendlin. Gerry Gendlin was an expert on Russia and served as an associate professor in the department of History, Politics, Languages and Cultures at Edinboro University in Edinboro, Pennsylvania. Mary worked closely with Gendlin and served for many years as the director of The Focusing Institute. Mary Hendricks Gendlin died in 2015.