Кіріспе
Америкалық мәдени құбылыс. Адамдық әлеует қозғалысы (АӘҚ) 1960 жылдардағы контрмәдениеттен туындап, жақтаушылары барлық адамдарда толыққанды пайдаланылмаған ерекше әлеует жатыр деген ұғымға негізделді. Қозғалыстың бастапқы қағидасы – адамдар өздерінің "адамдық әлеуетін" дамыту арқылы бақытты, шығармашылыққа толы және мағыналы өмір сүре алады, ал мұндай адамдар қоғамдағы өз қызметтерін басқаларға олардың әлеуетін ашуға көмектесуге бағыттайды. Оның жақтастары жеке тұлғалардың өз әлеуетін жетілдіруінің жиынтық нәтижесі қоғамдағы жағымды өзгерістерге алып келеді деп сендіреді.
The Human Potential Movement (HPM) arose out of the counterculture of the 1960s and formed around the concept of an extraordinary potential that its advocates believed to lie largely untapped in all people. The movement takes as its premise the belief that through the development of their "human potential", people can experience a life of happiness, creativity, and fulfillment, and that such people will direct their actions within society toward assisting others to release their potential. Adherents believe that the collective effect of individuals cultivating their own potential will be positive change in society at large.
Тамырлар
ХПМ-нің гуманистік психологиямен көп ортақ тұсы бар, себебі Абрахам Маслоудың өзін-өзі дамыту теориясы оның қалыптасуына зор ықпал етті. 1955 жылы Гленн Доман мен Карл Делакато құрған Адамның әлеуетін жетілдіру институттары, Адам әлеуеті қозғалысына алғашқы серпіліс берді және оған әсер етті, бұл Доманның "Кез келген бала туған сәтте Леонардо да Винчи ең көп пайдаланғаннан артық интеллект потенциалына ие" деген мәлімдемесінде көрінеді. 1960 жылдардың ортасында Джордж Леонард Look журналы үшін АҚШ бойынша адам әлеуеті тақырыбында зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында ол 37 психиатр, миды зерттеуші және философтармен адамның мүмкіндіктері туралы әңгімелесті. Ол "Олардың ешқайсысы біз қабілетіміздің 10% -нан астамын қолданамыз демеді" деген қорытындыға келді, бұл кейіннен жалған екені дәлелденген кең таралған жаңылыс пікір. Зерттеу кезінде Леонард 1962 жылы құрылған, сол кезде "адамның потенциалы" тақырыбында ересектерге білім беру бағдарламаларын өткізіп жатқан, жаңадан құрылған Эсален институтының негізін қалаушыларының бірі Майкл Мерфимен танысты. Леонард пен Мерфи жақын дос болып, бірлесіп "адам әлеуеті қозғалысы болуы керек деген идеяны ұсынды".
Авторлар мен эссешілер
Аристотель физика, метафизика, «Никомах этикасы» және «Де Анима» трактаттарында себеп-салдарлық байланысты, қозғалысты, биологияны, физиологияны, адам психологиясын және этиканы талдау үшін әлеует және шындық принциптерін пайдаланды. Абрахам Маслоу 1943 жылы қажеттіліктердің иерархиясы тұжырымын жариялады. Ол адамдардың негізгі тіршілік қажеттіліктері қанағаттандырылғанда, олардың рухани және эмоционалды жағынан өсуге деген құштарлығы артатынын айтты. Сондай-ақ ол негізгі қажеттіліктерінен асып, үнемі жақсаруға ұмтылатын адамдардың мотивациясын сипаттау үшін «метамотивация» терминін енгізді. Майкл Мерфи мен Дик Прайс 1962 жылы Эсален институтын құрды, ол негізінен адам әлеуетін зерттеу және дамыту орталығы болды, және кейбір адамдар Эсаленді бүгінгі таңда осы қозғалыстың географиялық орталығы деп санайды. Олдос Хаксли 1960-шы жылдардың басында Эсаленде «Адам әлеуеті» тақырыбында лекция оқыды. Оның психоделикалық заттардың мистикалық өлшемдері және ол «мәңгілік философия» деп атаған нәрсе туралы жазғандары мен лекциялары негіз болды. Сонымен қатар, оның «сөзсіз гуманитарлық ғылымдарды» оқытуға және «адам әлеуетін» дамытуға қабілетті институт құруға жасаған шақыруы ертедегі Эсаленнің жұмыс миссиясы ретінде қызмет етті. Кристофер Лаш терапиялық сектор арқылы адам әлеуеті қозғалысының әсерін атап өтті: Питер Мариннің сөзіне сүйенсек, адам әлеуеті қозғалысының нәтижесінде пайда болған жаңа терапиялар «жеке ерік – шексіз күшті және адамның тағдырын толығымен анықтайды» деп үйретеді, осылайша «өзінің оқшаулануын» күшейтеді. Джордж Леонард, адам әлеуеті туралы мақала үшін зерттеу жүргізген журнал тілшісі және редакторы, Эсаленге ертеде маңызды ықпал етті. Леонард Майкл Мерфимен бірлескен ой-қиялы барысында «Адам әлеуеті қозғалысы» фразасын ойлап тапқанын және 1972 жылы жарық көрген «Трансформация: Адамзаттың сөзсіз өзгерістеріне арналған нұсқаулық» кітабында оны танымал еткенін мәлімдеді. Леонард кейін Эсален институтымен тығыз байланыста жұмыс істеді және 2005 жылы оның президенті болды. Мартин Селигман 1998 жылдан бастап АПА президенті қызметін атқара бастаған кезде позитивті психологияға ерекше мән берді. Позитивті психология – бұл «жақсы өмір» деген көне грек терминін білдіретін эвдемонияны дамытуға бағытталған, сондай-ақ жақсы және толыққанды өмірге ең көп үлес қосатын факторлар туралы ой-толғау, көбінесе субъективті жай-күй және бақыт терминдерін қолданады.
Еуропадағы
Еуропада менеджерлерге, аспиранттарға және жұмысыздарға арналған оқу курстарының арқасында адам әлеуеті ұғымдарына қызығушылық артып келеді, бұл курстар негізінен 1980 және 90-шы жылдары Еуропалық Одақпен мемлекеттік даму бағдарламалары аясында қаржыландырылды. Бұл курстарда коммуникативтік дағдылар, маркетинг, көшбасшылық сияқты «жұмсақ дағдылар» саласындағы модульдер бағдарламаларға енгізіліп, адам әлеуетінің көптеген ұғымдарымен танысуға мүмкіндік берді. «ЕО-ның 3, 4 және 5-стратегиялық мақсаттары» маңызды рөл атқарды, олар өзіндік оқуға үйрену, бастамашылық, кәсіпкерлік және мәдени сана секілді негізгі трансверсалды құзыреттерді нақты көрсетті. Бұл оқу бағдарламалары, 900-1200 сағатқа дейін созылып, шығармашылық пен инновацияны, соның ішінде кәсіпкерлікті арттыруға бағытталған және білім беру мен оқытудың барлық деңгейлерінде адам әлеуеті ұғымдарын қамтыды. Негізгі ұғымдардың бірі – Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы, адамның туа біткен қажеттіліктерін қанағаттандыруға негізделген психологиялық денсаулық теориясы, 80-ші жылдары Еуропада тұтынушылардың қажеттіліктерін түсінуге көмектес ретінде танымал болды, ал одан кейін ғана маркетингтік түсінік ретінде қолданылды. Филипп Котлердің «Маркетингтік басқару» кітабы 80-ші жылдары еңбек және басқару қауымдастығында кеңінен таралған бірнеше адам әлеуеті ұғымдарын танымал етуде маңызды рөл атқарды, олар кітапқа енгізіліп, жұмыс және басқару саласына енді. Адам әлеуетіне арналған арнайы кітаптар Еуропада пайда болды және оларды белгілі авторлардың еңбектерінде табуға болады. «Англо» мәдени аймағы үшін Джон Уитмордың еңбегінде адам әлеуетін жылдам жақсартудың тез шешімдеріне қатысты бағыттарға қатаң сын айтылды: «Бір минуттық менеджердің тартымды мәлімдемелерінен айырмашылығы, бизнесте жылдам шешімдер жоқ». «Латын» мәдени аймағы үшін Адам әлеуетіне қатысты алғашқы көзқарастарды Мария Монтессоридің еңбектерінде кездестіруге болады. Монтессоридің білім беру теориясы мен философиясына Жан Марк Гаспар Итар, Эдуард Сегин, Фридрих Фрёбель, Иоганн Генрих Песталоцци еңбектері әсер етті. Оның моделі өзіндік оқуды, сезімдік зерттеуді және балаларды дене белсенділігіне баулуды, олардың сезімдері мен ойларын көріністерге, иіске және тактильдік тәжірибелерге ұшырату арқылы күшейтуді, сондай-ақ кейіннен мәселелерді шешуді қамтиды.
contains a harsh critique of mainstream approaches to human potential as fast cures for self improvement: "Contrary to the appealing claims of The One Minute Manager, there are no quick fixes in business". For the "Latin" cultural area, an early approach to Human Potential can be found in the work of Maria Montessori. Montessori's theory and philosophy of education were influenced by the work of Jean Marc Gaspard Itard, Édouard Séguin, Friedrich Fröbel, Johann Heinrich Pestalozzi. Her model emphasized autonomous learning, sensory exploration and training children in physical activities, empowering their senses and thoughts by exposure to sights, smells, and tactile experiences, and later included, problem solving.