Кіріспе

Сирет (Siret; Серет; Szeretvásár) – Румынияның солтүстік-шығысындағы Сучава округінің қаласы, муниципалитеті және бұрынғы латын епископтығы. Ол Буковина тарихи аймағында орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша Сирет округтың 11-ші ірі қалалық елді мекені болып табылады және оның халқы 6 708 адамды құрайды. Бұл Румынияның ең көне қалаларының бірі және 14 ғасырдың соңында Ортағасырлық Молдавия княздығының астанасы болған. Сонымен қатар, қала Мәнэстиоара және Пэдурени атты екі ауылды басқарады.

География

Сирет қаласы Украинамен шекараға жақын, Сучава округінің солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Бұл Румынияның солтүстігіндегі маңызды шекаралық өткелдердің бірі болып табылады, мұнда автомобильдік және теміржол байланысы бар. Вишани теміржол станциясы Сиреттен батысқа қарай орналасқан және Румыния мен Украинадағы Вадул-Сирет теміржол станциясы арасындағы теміржол өткелдерін бақылау пункті ретінде жұмыс істейді. Румыния жағындағы рельс стандартты өлшемде, ал Украинаға қарай орыс үлгісіндегі кең рельсқа ауысады. Сирет – Румынияда рельс өлшемін өзгертуге мүмкіндік беретін шағын қондырғылардың бірі, бұл тасымалдауды қосымша ауыстырусыз жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сирет Черновцы мен Сучава қалаларының арасында, Сирет өзенінің оң жағалауында орналасқан. Еуропалық E85 тас жолы қаладан өтеді.

Тарих

1211–1225 жылдар аралығында Сирет қаласының жанындағы төбеде Тевтон орденінің рыцарлары бекініс салған. 1241 жылы қала мен Тевтон бекінісін татарлар қиратқан. Кейбір тарихи деректерге сәйкес, Сирет туралы алғашқы құжат 1339 жылға дейін жетеді. Серет 1370–1390 жылдар аралығындағы Ресей қалалары тізімінде Валахиядағы орыс қаласы ретінде көрсетілген. Қала 14 ғасырдың соңында Молдавия княздығының бұрынғы астанасы болды. 1770 жылы Ресей императорлық әскері қаланы басып алды, осының салдарынан холера эпидемиясы басталып кетті. Буковинаның қалған бөлігімен бірге Сирет 1775 жылдан 1918 жылға дейін Габсбург монархиясының (кейін Австрия-Мажарстан) билігінде болды. Австро-Венгрия империясы тұсында (1774–1918) Сиретте бірнеше маңызды украиндық мекемелер болды: Буковинадағы «Руска Бесида» мен «Украинская Школа» қоғамының бөлімшелері, украин Бурсасы және т.б. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сирет 1944 жылдың 3 сәуірінде 1-ші Украина майданының совет әскерлері Днепр-Карпат шабуылы барысында басып алынды.

Діндер

Византия империясының 14 ғасырда православиелік аймақтық үстемдік ететін одақтас ретінде әлсіреуі және 13 ғасырдан бері латындық кешірімді ордендердің миссияларын ескере отырып, Молдавия князі Богдан I 1359 жылы Польшадан көмек және қорғау іздеді, латын миссионерлерін, францискандықтарды (1340 жылы Сиретте монастырь құрған) және доминикандықтарды қабылдады. Оның ұлы және жанама мұрагері Молдавияның Латчу (1365-1373) Римге өзінің және халқының католицизмге өтуін уәде етті және Папа Урбан V-тен миссионерлер жіберіп, өзінің княздығының астанасы Сиретте латын дін ауданын құруды сұрады, бұл 1371 жылы орындалды. Бастапқыда ол 1412 жылға дейін тікелей Киелі Таққа бағынды, содан кейін Львов архиепископтығына (поляк тілінде Лвов; қазір Украинада) қарасты. Сирет Рим-католик дін ауданы 1388 жылы Молдавия князі Петру Сиреттен Сучаваға княздық астанасын көшірген кезде құлдырауға бастады және іс жүзінде таратылды. Бірақ шамамен 1418 жылдан бастап Киелі Тақ оның аумағын мұра еткен Бая дін ауданы деп аталатын тағы бір Молдавия епископтығын құрды (1434). 16 ғасырдың ортасында еврей қауымы пайда болды. Сионистік қозғалыс 20 ғасырдың басында, жергілікті еврейлердің көпшілігі саудамен айналысқан кезде басталды. 1912 жылдан 1918 жылға дейін қала әкімі еврей болды және қалалық кеңесте еврейлер өкілдік етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлер Ресей империясының әскері жетіп келгенге дейін қашып кетіп, оралғанда мүлкі жойылған еді. Буковина Румыниямен біріккеннен кейін жаңа билік еврейлердің еркін кәсіптеріндегі лицензияларын жойды және еврей шенеуніктерін лауазымдарынан шеттетуге мәжбүр етті. 1930 жылы қала халқының 14% құраған 2121 еврей тұрды. 1936 жылы Вишниц әулетінің Барух Хагер раввин болып тағайындалды және ешива ашты. Соғыс аралық кезеңде сионистік жастар ұйымдарының қызметі белсенді болды. 20 маусым 1941 жылы, Румынияның Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруінен бұрын, Ион Антонеску режимі Сирет еврейлерін Дорнештиге шеруге мәжбүр етті, содан кейін оларды Крайова мен Калафатқа, соңында Приднестровьеге (Румыниядағы Холокостқа қараңыз) тасымалдады. 1944 жылы Кеңес әскерлері онда 460 Сирет еврейін азат етті, олардың 400-і кейін Палестинаға кетті. Бүгінде халықтың көп бөлігі румын православиесін ұстанады, сонымен қатар рим-католиктер, елуіншілер, грек-католиктер және бірнеше евангелистік христиан азшылықтары бар.

Демография

Сирет 1992 жылы халқы ең көп болған кезге жетті, қала шегінде 10 000-нан астам адам тұрды. 2016 жылы Сиретте 10 000 тұрғын болды. 2021 жылғы халық санауы бойынша қалада 6 708 адам тұрады. 2011 жылғы халық санауы мәліметтеріне сәйкес, Сиретте 7 721 тұрғын өмір сүрді, бұл 2002 жылғы халық санауында тіркелген көрсеткіштен төмендеді, ол кезде қалада 9 329 тұрғын болған. 2011 жылы жалпы халықтың 95,85% румындықтар, 2,55% украиндықтар, 0,72% поляктар, 0,42% немістер (Буковина немістері) және 0,28% орыстар (Липован орыстары) құрады. Сирет – Сучава округындағы халқы ең көп он бірінші қалалық елді мекен.

Халықаралық қатынастар

Сирет – Еуропалық Одақтағы 24 қаланың біріккен қауымдастығы – Douzelage мүшесі. Бұл белсенді бағдарлама 1991 жылы басталды, және басқа елдерден әкелінген өнімдер жәрмеңкесі мен фестивальдер сияқты тұрақты іс-шаралар ұйымдастырылады. Қазіргі таңда үш қосымша қаламен (Кипрдегі Агрос, Словениядағы Шкофья Лока және Болгариядағы Трявна) мүшелікке қатысты келіссөздер жүргізілуде.