Кіріспе

Чили саясаткері және президенті (1825–1889)

Доминго Санта-Мария Гонсалес (; 4 тамыз 1825 – 18 шілде 1889) – чилилік саяси қайраткер. 1881 және 1886 жылдар аралығында Чили президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Сантьяго қаласында Луис Хосе Санта Мария Гонсалес пен Ана Жозефа Гонсалес Моранденің ұлы болып дүниеге келді. Ол алғашқы білімін Instituto Nacional-да аяқтады және 1847 жылы Чили университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. Содан кейін Әділет министрлігінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, кейін Ресми Бас басқармаға дейін өрледі. Осымен қатар, ол консервативтік партияға қарсы либералдық клуб – Sociedad del Orden (Қоғамдық тәртіп қоғамы) хатшысы болды.

Саяси мансап

23 жасында ол Колчагуаның интенданты болды. Консервативтердің пайдасына сайлауды бұрмалауға белсенді араласуы оны оппозицияның басты нысанына айналдырды. Екі жылдан кейін жоғары жақтағылары одан отставкаға кетуін сұрады. Оның бас тартуы Мануэль Монттың оны қызметтен шеттетуіне себеп болды. Осыдан кейін ол Монттың оппозициясына қосылып, либералдық партияға кірді және 1851 жылғы төңкеріске белсенді қатысты. 1856 жылы "вергер мәселесі" бойынша үкімет пен шіркеу арасындағы қақтығыс кезінде ол шіркеуге қарсы оппозицияға қосылды, бұл ұстаным кейіннен оның басшылығы кезінде ең жоғары деңгейге жетті. 1858 жылы ол конгрестің төменгі палатасына сайланды, ал бір жылдан кейін 1859 жылғы төңкеріс салдарынан Еуропаға жер аударылды. Отанына оралғаннан кейін ол саясаттан қалысқан күйде болды. Сантьяго апелляциялық сотының адвокаты болды. Чинча аралдары соғысы кезінде ол американизмді жақтады және оның мақалалары оны танымал қоғамдық тұлғаға айналдырды. Соғыстан кейін ол төменгі палатаның мүшесі ретінде саясатқа қайта оралды, содан кейін палата вице-президенті болды. Ол сондай-ақ дипломат болды және апелляциялық соттың толық құқықты мүшесі және мемлекеттік кеңесші болып тағайындалды. 1879 жылдың наурыз айында сенатор болып сайланды. Тынық мұхиты соғысы басталғанда ол Сыртқы істер министрі, ал жақын арада Ішкі істер министрі болып тағайындалды. Осы лауазымда ол соғыстың бағытын толық бақылап, жеңіске жетуге үлкен үлес қосты.

Әкімшілік

Санта-Марияның мансабының осы кезеңінде ол президент Пинтоның табиғи мұрагері болды. Генерал Мануэль Бакедано да кандидат ретінде қарастырылғанмен, Бакеданоның отставкасы Санта-Марияны консенсус үміткері етіп бекітті. Ол 1881 жылы президент болып сайланды. Өкіметтік кезеңінде ол Тынық мұхиты соғысын аяғына дейін жеткізді. Оның президенттікке сайлануына бірнеше ай бұрын Чили Лиманы басып алды, ал Санта-Марияның әкімшілігі Перуді Анкон шартына (29 қазан 1883 жыл) қол қоюға мәжбүр етті, соның арқасында соғыс аяқталды. Санта-Мария 1884 жылы Боливиямен бейбітшілік шартын да жасады, ол 1904 жылғы болашақ бейбітшілік шартының негізі болды. Ішкі саясаттағы басты күресі Чилидегі католик шіркеуінің билігіне қарсы болды. Ол азаматтық неке, азаматтық тіркеу және қоғамдық зираттар туралы заңдарды қабылдауға конгрессті мәжбүр етті, бұл функциялар бұрын шіркеудің қолында болған. Оның бұл әрекеттері Риммен дипломатиялық қарым-қатынастың үзілуіне әкелді. Сонымен қатар, ол Арауканияны жаулап алып, осы аймақты Чили аумағына қосты. Ол теміржолдарды мемлекеттік холдингке біріктірді, Сантьяго мен Консепсьон арасындағы алғашқы телефон желісін іске қосты және алғашқы қоғамдық электр жарығын енгізді. Санта-Марияның президенттік кезеңі сайлаудағы алаяқтықтардың көбеюімен және үкіметтік либералдардың пайдасына араласумен де ерекшеленді. 1881 жылғы парламент сайлауында консерваторлар қатысудан бас тартты, тек Карлос Уокер Мартинес депутаттыққа үміткер болды. Үкімет Уокердің сайлануын болдырмау үшін бар күшін жұмсады, ал 20 000 сайлаушысы бар округте 34 000 дауыс берілді. Оппозиция бірнеше либералдар мен радикалдарды сайлауға қол жеткізді. 1885 жылы сайлау күресі одан да қызып кетті, консерваторлар алаяқтыққа қарсы тұруға бекінді. Үкімет тараптастары мен қарсыластары арасындағы қақтығыстарда көптеген адамдар қаза тапты немесе жарақат алды, сондай-ақ үкімет шенеуніктері дауыстарды ұрлағандығы туралы көптеген хабарламалар пайда болды. Санта-Мария алаяқтыққа қатысқанын жоққа шығармай, оны ашық мойындады. "Мені авторитар деп айыптады. [ ] Дұрыс емес адамдарға, партиялардың ақылға сыймайтын құштарлықтарына дауыс беру, тіпті жалпы сайлау құқығымен, билеуші үшін өзіне-өзі зиян келтіру, мен қиямет алдында өзімді-өзім өлтірмеймін. Мен мұны жақсы түсінемін және жақсы басқару үшін өзімді мәжбүрлеймін, сондай-ақ болашақ демократияға негіз дайындау үшін ұсынылған либералды заңдарды қолдаймын. Мені жақсы тыңдаңыз: болашақ демократия", - деді ол бірде. Тағы бір жағдайда ол қарапайым түрде: "Мені [сайлауларға] араласушы деп айыптады. Мен солаймын. Мен ескі гвардияның мүшесімін, егер мен аралассам, онда мен тиімді, тәртіпті парламентті қалаймын, ол үкіметтің жалпы игілік үшін жұмысына көмектеседі. Менде тәжірибе бар және қайда бара жатқанымды білемін. Мен Порталес, Булнес, Монт және Эразуриз жасаған істі теоретиктердің жоюына жол бере алмаймын".

Кейінгі өмірі

Ол өзінің қолдаушысы және саяси мұрагері Хосе Мануэль Балмаседаның сайлануын қамтамасыз етті. Ол қызметтен кеткеннен кейін Сенат төрағасы ретіндегі қызметін жалғастырды. 1889 жылдың 18 шілдесінде жүрек талмасынан қайтыс болды.