Кіріспе

Англияның Оңтүстік Йоркширдегі Шеффилд қаласының тарихы біздің заманымыздың 1-мыңжылдықтың екінші жартысында Шеф өзенінің жағасындағы кеңістікте алғашқы қоныс салынуына дейін жетеді. Қазіргі Шеффилд деп аталатын аймақта кем дегенде соңғы мұз дәуірінен бері адамдар қоныстанған, бірақ қазір қала құрамына енген елді мекендердің айтарлықтай өсуі тек Өнеркәсіптік революция кезінде болды. Нормандар Англияны басып алғаннан кейін, саксон қоныстарын бақылау үшін Шеффилд қамалы салынды, және Шеффилд қалалық орталықтан аса басып кетпеген шағын қалаға айналды. 14 ғасырға қарай Шеффилд пышақ жасаумен танымал болды, ал 1600 жылға таман Хэлламширдегі Пышақ шеберлерінің (Cutlers) компаниясының қадағалауымен Англияда Лондоннан кейінгі екінші ірі ас-аяқ өндіріс орталығына айналды. 1740 жылдары Шеффилд тұрғыны Бенджамин Хантсман ұялы болатты (crucible steel) өндіру процесін жетілдірді, бұл өнімнің сапасын едәуір арттырды. Сонымен бірге, күміс жалатылған Шеффилд пластинасы да ойлап табылды. Осы өнеркәсіптер Шеффилдтің қарқынды өсуіне ықпал етті. Қала 1843 жылы боронша ретінде бекітілді және 1893 жылы қала мәртебесі берілді. Шеффилд 20 ғасырдың бірінші жартысында маңызды өнеркәсіптік орталық болып қала берді, бірақ 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін әлемдік сауданың төмендеуі, технологиялық жетістіктер, экономиканың үлкейюі және Еуропалық экономикалық қауымдастықтағы болат өндірісінің кең ауқымды қайта құрылуы 1970-жылдардың басынан бастап көптеген болат зауыттарының жабылуына әкелді. Қалалық және экономикалық жаңару жоспарлары 1980-жылдардың соңында қала экономикасын әртараптандыру мақсатымен басталды. Шеффилд қазір банк және сақтандыру салаларының орталығы болып табылады, HSBC, Santander және Aviva компаниялары қалада өңірлік кеңселерін ұстап тұр. Сонымен қатар, қала цифрлық стартаптарды тартты, қазіргі таңдағы цифрлық секторда 25 000 адам жұмыс істеп жатыр.

Ерте тарих

Шеффилд аймағында адам қонысының ең ерте белгілі дәлелі қаланың шығысындағы Дербиширдегі Кресвелл жартасынан табылды. Бұл жердегі үңгірлерде табылған артефакттар мен тас өрнектері археологтармен кем дегенде 12 800 жыл бұрынғы, Жоғарғы Палеолит кезеңінің соңына жатқызылды. Шеффилдте табылған басқа да тарихқа дейінгі қалдықтардың ішінде мезолиттік "тұрғын үй" – қаланың солтүстік бөлігіндегі Дипкарда шамамен б.з.д. 8000 жылға дейінгі шатыр негізі пішіндес тастар шеңбері бар. Бұл Маглемозия мәдениетімен байланысты. Аймақтың мәдениеті Солтүстік Йоркширдегі Стар Каррмен ұқсас, бірақ археология әдебиетіндегі микролиттердің бірегей "Дипкар типті жиынтықтарына" атын берді. 1981 жылы Эклселл Вудстарында ойықтар мен шеңберлер салынған тас табылды, ол Соңғы неолит немесе Қола дәуіріне жатқызылды. Ол және оның айналасындағы 2 метрлік аумақ – қорғалатын көне ескерткіш. Қола дәуірінде (шамамен б.з.д. 1500 жылдары) бұл аймаққа кейде "Құмыра халықтары" деп аталатын тайпалар қоныстанды. Олар көптеген тас шеңберлер салды, олардың мысалдары Аш Кэбин Флат, Фроггат Эдж және Хордрон Эдж (Хордрон Эдж тас шеңбері) жерлерінде кездеседі. 1887 жылы Крукс ауданында Ерте Қола дәуірінің екі құмырасы, ал Лодж-Мурда (қазіргі қаланың шағын ауданы) Орта Қола дәуірінің үш обасы табылды.

Темір дәуірі

Британдық темір дәуірінде бұл аймақ Бригант тайпасының, Пеннин тайпаларының ең оңтүстік аумағы болды. Осы тайпа шамамен б.з.д. 500 жылы қазіргі Солтүстік-Шығыс Шеффилдтегі Дон өзенінің үстіндегі тік төбедегі Wincobank бекінісін салған деп саналады, сондай-ақ Ротерхамның жанындағы Scholes Wood орнында да салған. Шеф және Дон өзендері Бриганттардың және солтүстік-шығыс Мидлендс аймағының кең аумағында қоныстанған қарсылас Кориелтауви тайпасының аумағы арасындағы шекараны құраған болуы мүмкін.

Римдік Британия

Римдіктердің Британияға басып кіруі 43 жылы басталды. 51 жылы Бригантистер Римнің қарауына өткенімен, 70-жылдардың басында тікелей басқаруға алынды. Шеффилд аймағында римдік қалдықтары сирек кездеседі. Қазіргі қаланың орталығы арқылы Темплборо және Броудағы Навиодағы римдік бекіністерін байланыстырған шағын римдік жол болған болуы мүмкін, ал Икнильд көшесі оның шекарасымен өтіп кеткен деп саналады. Бұл жолдардың аймақ ішіндегі бағыттары көбінесе белгісіз, бірақ Хантер мен Лидердің пікірінше, олардың бір бөлігі Редмир мен Станадж арасындағы "Ұзын жол" деп аталатын ежелгі жолда көрінеді. Соңғы жылдары кейбір ғалымдар бұл тұжырымға күмән келтірді, Бабер Филдс, Рингинглоудың алғашқы зерттеуі Рим жолы Бурбидж-Эдж арқылы өткенін көрсетті. 1949 жылы Бринсвортта осы жолмен байланысты болуы мүмкін римдік жолдың қалдықтары табылды. 1761 жылдың сәуірінде Станингтонның оңтүстігіндегі Ривелин аңғарынан Рим дәуірінен қалған тақташалар немесе дипломдар табылды, бұл Темплбородан Броуға дейінгі жолдың болғанын көрсетеді. Бұл тақташаларда Бельгияның Сунуки тайпасының зейнеткерлікке шыққан римдік көмекшісіне азаматтық, жер немесе ақша беру туралы ақпарат бар. . . . Албанның ұлы, Сунуки тайпасынан шыққан, бұрынғы Сунукилердің бірінші когортасындағы жаяу әскері болған, Юний Клавдианның басқаруында болған. Сонымен қатар, Уокли Бэнк Роудта, доңғалақтың түбіне апаратын жолда римдік дәуірге жататын табылған заттар бар. Шеффилд аймағында римдік монеталардың шағын табылмалары бар, мысалы, Круксмурдағы Ескі Ұлы бөгеттің жанынан 30-40 римдік монета, 1891 жылы Медоухолл маңынан 19 монета, 1906 жылы Питсмурда 13 монета, ал 2008 жылдың желтоқсанында Экингтон зиратының жанынан он монета табылды. Римдік жерлеу құмыралары Шеффилд соборының жанындағы Банк көшесінде де табылды, бұл шіркеудің артындағы ескі жолақтың (Кэмпо Лейн) атымен бірге осы жерде римдік лагерь болған болуы мүмкін деген болжамға әкелді. Шеффилдке айналған елді мекеннің сол кезде болғандығы күмәнді. 2011 жылы қазба жұмыстары кезінде біздің заманымыздың 1-ші немесе 2-ші ғасырындағы Римнің егістік орталығы немесе "вилла" табылды. Бұл Шеффилдтің оңтүстік-батысындағы Уирлоу Холл фермасындағы Бригантиан фермасының бұрынғы орны деп есептеледі. Римдіктер кеткеннен кейін Шеффилд аймағы кельттік Елмет патшалығының оңтүстік бөлігі болған болуы мүмкін, Шеф және Дон өзендері осы патшалық пен Мерсия патшалығы арасындағы шекараның бір бөлігін құрады. Бірте-бірте ағылшын қоныс салушылары Дейра патшалығынан батысқа қарай жылжыды. Эльмет британдары ағылшын экспансиясын 7-ғасырдың басында кешіктірді. Ол Шеф өзенінен шыққан, оның аты бөліну немесе бөлу дегенді білдіретін шед немесе шеттің бұзылуы. Field - бұл көне ағылшын тіліндегі feld сөзінен шыққан жалпы жұрнақ, бұл орманды ағаш дегенді білдіреді. Қазіргі Шеффилд қаласының шығу тегі Англо-саксондық қоныстанған болуы мүмкін, Шеф пен Дон өзендерінің қосылған жерінде, англо-саксондықтардың осы аймаққа келуі (шамамен 6-ғасыр) мен 9-ғасырдың басында құрылған. Шеффилдтің басқа көптеген аудандарының атаулары осы кезеңде қоныстар ретінде құрылған болуы мүмкін, бұл орманды немесе тонды білдіретін лей, яғни жабық ферманы білдіреді. Бұл елді мекендерге Хили, Лонгли, Нортон, Оулертон, Саути, Тинсли, Тотли, Третон, Уадсли және Уокли кіреді. Бұл қоныстың ең көне дәлелі - 9-ғасырдың басына жататын, 19-ғасырдың басында Шеффилдтен табылған тас кресттің бөлігі. Бұл бөлік 1570 жылы Шеффилд шіркеуінің (қазіргі Шеффилд соборы) шіркеу ауласынан алынып тасталған крестке жатады. Қазір ол Британ мұражайында сақталған. Сол уақыттағы бір құжат, 829 жылға арналған англосаксондық хроникадағы жазба, Нортумбрия королі Эанредтің Вессекс королі Эгбертке Доре ауылында (қазір Шеффилд маңында) бағынғанын айтады: "Эгберт Нортумбриялықтарға қарсы Дореге дейін әскер басқарды, онда олар оны кездестірді және мойынсұну мен бағыну шарттарын ұсынды, оны қабылдағанда олар үйлеріне оралды". Бұл оқиға Эгбертті бүкіл Англияның патшасы болуға үміттенген алғашқы саксон етті. 9-ғасырдың соңғы бөлігінде норвегиялық (викинг) қоныстанушылар толқыны пайда болды және одан кейін Данелау құрылды. Бұл қоныстанушылар құрған ауылдардың атаулары көбінесе "торп" деген сөзбен аяқталады, бұл ауыл шаруашылығы дегенді білдіреді. Шеффилд аймағындағы осындай елді мекендердің мысалдары: Гримстхорп, Хакенторп, Джорданторп, Нетерторп, Апперторп, Уотерторп және Вудторп. 918...

Ортағасырлық Шеффилд

Уильям де Лаветот қайтыс болғаннан кейін, Халламшир иелігі оның ұлы Ричард де Лаветотке, содан кейін оның ұлы Уильям де Лаветотке берілді. Шамамен 1204 жылы ол неке арқылы Джерард де Фурнивалға өтті. Де Фурнивалдар келесі 180 жыл бойы осы иелікте болды. Төртінші Фурнивал лорды Томас де Фурнивал Екінші барондық соғыста Симон де Монфортты қолдады. Осының салдарынан 1266 жылы Джон де Эйвилл басқаратын барондар тобы Солтүстік Линкольнширден Дербиширге қарай Шеффилд арқылы өтіп, қаланы қиратты, шіркеу мен қаланы өртеп жіберді. 12 қарашада 1296 жылы Эдуард I Шеффилдте әр аптаның сейсенбі күні өткізілетін базарға арналған жарлық берді. 10 тамызда 1297 жылы Лорд Фурнивал Шеффилдті еркін қала деп жариялаған жарлыққа қол қойды. Шеффилд қалалық қоры 1297 жылы берілген Шеффилд қаласының жарғысымен құрылды. Де Фурнивал Шеффилдтің еркін иелеріне жылдық төлем алу шартымен жер берді, ал оларды Common Burgery басқарды. Burgery бастапқыда барлық еркін иелердің қоғамдық жиналыстарынан тұрды, олар қалалық жинаушыны сайлады. Фурнивал әулетінің тағы екі буыны Шеффилдті басқарды, содан кейін ол неке арқылы Сэр Томас Невилге, ал 1406 жылы Шрусберидің бірінші графы Джон Талботқа өтті. Осы кезеңнен сақталған басқа да маңызды ғимараттарға Понд Хиллдегі Ескі Королеваның бас пабы (шамамен 1480 жылы салынған, ағаш қаңқасы бүгінгі күнге дейін сақталған), сондай-ақ 1500 жыл шамасында салынған Епископтар үйі мен Брум Холл жатады.

Ортағасырдан кейінгі Шеффилд

Шрусберидің төртінші графы Джордж Талбот Шеффилдте тұрып, шамамен 1510 жылы қала сыртында Манор ложасын салды, ал 1520 жылы приход шіркеуіне отбасылық мазар орналастырды. Шрусберидің төртінші және алтыншы графтарының ескерткіштері әлі күнге дейін шіркеуде сақталған. 1569 жылы Джордж Талбот, Шрусберидің алтыншы графы, Шотландия королевасы Мэриге қараушы болып тағайындалды. Мэри Елизавета I үшін қауіп деп есептелді және 1568 жылы Англияға келгеннен бері тұтқында ұсталды. Талбот 1570 жылы Мэриді Шеффилдке әкелді, ол келесі 14 жылдың көп бөлігін Шеффилд замкісінде және оған бағынышты ғимараттарда түрмеде өткізді. Замкінің паркі қазіргі Манор-Лейннен асып түседі, онда Манор ложасының қалдықтары табылады. Оның жанында Элизавета дәуірінде салынған Туррет Хаус орналасқан, ол тұтқын королеваға арналған болуы мүмкін. Королеваның бөлмесі деп саналатын бөлмеде әсем гипстен жасалған төбе және камин үстіндегі безендірулер, сондай-ақ геральдикалық өрнектер бар. Англия азамат соғысы кезінде Шеффилд бірнеше рет қолдан-қолға өтті, соңында 1648 жылы парламентшілер қалаға ие болып, замкіні қиратты (бұзды). 18 ғасырдағы Өнеркәсіптік революция Шеффилдке ірі масштабты болат өндірісін әкелді. Ортағасырлық қаланың көп бөлігі біртіндеп грузин және Виктория стиліндегі ғимараттармен алмастырылды. Шеффилд қаласының орталық бөлігінің үлкен аудандары соңғы жылдары қайта жаңартылды, бірақ қазіргі заманғы ғимараттардың арасында кейбір ескі ғимараттар сақталды.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

1914 жылы Шеффилд Англия шіркеуінің диоцезіне айналды, ал қалалық шіркеу соборға айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шеффилд қалалық батальоны Соммада ауыр шығынға ұшырады, ал Шеффилдтің өзі неміс дирижаблімен бомбаланды. 1930 жылдардағы экономикалық дағдарыс Екінші дүниежүзілік соғыс жақындағандағы жағдайдың ушығуымен тоқтатылды. Шеффилдтегі болат зауыттары соғысқа қару-жарақ және оқ-дәрі жасауға жұмылдырылды. Соғыс жарияланғаннан кейін қала қайтадан бомбалау нысанына айналды. Барлығы Шеффилдке 16 рейд жасалды, бірақ ең көп зиян 12 және 15 желтоқсан 1940 жылдары болған ауыр бомбалау кезінде (қазір Шеффилд блиці деп аталады) келтірілді. 660-тан астам адам қаза тауып, көптеген ғимараттар қирады. Соғыстан кейін 1950 және 1960 жылдары қалада көптеген ірі жобалар жүзеге асырылды. Шеффилд трамвайы жабылды және ішкі сақина жолын қоса алғанда, жаңа жолдар жүйесі салынды. Сондай-ақ, осы кезеңде ескі шаруашылық үйлер тазаланып, олардың орнына Парк-Хилл тұрғын үй кешендері және Глидлес-Вэлли ауданы сияқты тұрғын үй жобалары салынды. 1962 жылдың ақпанында қала Ұлы Шеффилд даулына тап болды. Қаланың әртүрлі аймақтарындағы желдің жылдамдығы 200 м/с-қа дейін жетіп, төрт адам қаза тауып, 400-ден астам адам жарақат алды және 150 000-нан астам үйге зақым келтірілді, мыңдаған адам үйсіз қалды. Шеффилдтің дәстүрлі өндіріс салалары (Ұлыбританияның көптеген басқа аймақтарындағыдай) 20-шы ғасырда төмендеді. 1980 жылдары жергілікті туған Барри Хайнз жазған екі фильм түсірілді: 1981 жылы түсірілген "Looks and Smiles" фильмі қаладағы депрессияны бейнеледі, ал 1984 жылы түсірілген "Threads" телефильмі қаланың шығысына ядролық қару түскеннен кейін Шеффилдтегі ядролық қысты көрсетті. 1990 жылы бұрынғы болат зауытының орнында Meadowhall сауда орталығының құрылысы жақсы да, жаман да әсер етті, себебі ол қажетті жұмыс орындарын құрды, бірақ қала орталығының құлдырауын жеделдетті. Қаланы жаңғыртуға 1991 жылғы Әлемдік студенттік ойындарды өткізу және Шеффилд Арена, Дон Вэлли стадионы және Ponds Forge кешені сияқты жаңа спорттық нысандарды салу көмектесті. Шеффилд 1992 жылы трамвай жүйесін салуды бастады, ал бірінші бөлігі 1994 жылы ашылды. 1995 жылдан бастап "Қаланың жүрегі" жобасы қала орталығындағы қоғамдық жұмыстарды жүзеге асырды: Бейбітшілік бақтары 1998 жылы жаңартылды, Мыңжылдық галереясы 2001 жылдың сәуірінде ашылды, ал 1970 жылдардағы қалалық әкімшілік ғимаратының қосымшасы 2002 жылы қиыр бақ үшін орын босату үшін бұзылды, ол 2003 жылдың 22 мамырында ашылды. "Шеффилд-1" деген атпен біріктірілген басқа да жобалар қала орталығын жаңғыртуға бағытталған. Шеффилд 2007 жылғы Ұлыбританиядағы су тасқыны мен 2010 жылғы "Үлкен суықта" қатты зардап шекті. 2007 жылдың 25 маусымындағы су тасқыны қаладағы ғимараттарға миллиондаған фунт стерлинг сомасында зиян келтірді және екі адамның өмірін қиды. Медоухолл және Хиллсборо стадионы сияқты көптеген маңызды ғимараттар қала арқылы өтетін өзендерге жақын болғандықтан суға батты. 2010 жылы Шеффилдте су тасқынына ұшырау қаупі бар 5000 үй анықталды. 2012 жылы қала 2007 жылғы оқиғадан кейін жергілікті өзен арналарын тазалау жөніндегі Қоршаған орта агенттігінің кең ауқымды жұмысына қарамастан, тағы бір су тасқынынан мүжілді. 2014 жылы Шеффилд қалалық кеңесі Дон өзенінің салаларындағы су жинау аймағын ұлғайту жоспарларын бекітіп, су тасқынының алдын алу мүмкіндігін одан әрі азайтты. 2019 жылы қала тағы бір су тасқынына тап болды, нәтижесінде Meadowhall сауда орталығындағы сатып алушылар уақытша тоқтатылды. 2014 және 2018 жылдар аралығында қалалық кеңес пен тұрғындар арасында қаланың 36 000 жол ағашының тағдыры туралы даулар болды. 2012 жылы қалалық кеңес, Amey plc және Көлік департаментімен қол қойылған "Алдындағы көшелер" жеке қаржыландыру бастамасы (PFI) аясында қала көшелерін күтіп-ұстау үшін шамамен 4000 жол ағашы кесілді. Ағаштарды кесу қала бойынша тұрғындар мен басқа да наразылық білдірушілердің тұтқындалуына әкелді, бірақ қалада кесілген ағаштардың көпшілігі, соның ішінде бұрын кесілген және бұрын қайта отырғызылмағандары да қайта отырғызылды. Наразылықтар 2018 жылы тоқтатылды, өйткені кеңес қала көшелеріндегі ағаштарды күтіп-ұстауға арналған жаңа тәсіл ретінде ағаштарды кесу бағдарламасын тоқтатты. 2013 жылдың шілдесінде Sevenstone жобасы, қала орталығының үлкен бөлігін бұзу және қайта құруды көздеген және 2009 жылдан бері тоқтатылған, одан әрі кешіктірілді және оны дамытушы компания тоқтатылды. Қалалық кеңес жоспардың жаңа нұсқасын іске асыру үшін серіктестерді іздеп жатыр. 2014 жылдың сәуірінде кеңес, Шеффилд университетімен бірлесіп, қала орталығындағы бос дүкендердің мәселесін шешу үшін оларды шағын бизнеске ай сайын тегін ұсыну жоспарын ұсынды. 2022 жылдың желтоқсанында Хиллсборо және Стэннингтон аудандарындағы мыңдаған үйлер жергілікті желідегі ауыр ақаулық салдарынан бір аптадан астам уақытқа газсыз қалды. Шеффилд қалалық кеңесі қыраулық температурада жылытылмаған үйлерде температура төмендеген кезде төтенше жағдай жариялады және жергілікті тұрғындарға көмек көрсетілді.