Жаңа Зеландияның Оң Арал Темір Жолының Тарихы

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы темір жол

Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының шығыс жағалауымен өтетін Пиктон мен Крайстчерч арасындағы Басты Солтүстік Желісі және Литтлтон мен Инверкаргилл арасындағы Басты Оңтүстік Желісі кейде бірлесіп Оңтүстік Аралдың Басты Магистральдық Темір Жолы (SIMT) деп аталады. Шығыс жағалау бойымен созылатын желі құрылысы 1860 жылдары басталды және 1945 жылы Пиктоннан Инверкаргиллге дейін толығымен аяқталды; соңғы бөлімдері Пиктонның оңтүстігіндегі Басты Солтүстік Желісінде салынды. "Оңтүстік Аралдың Басты Магистралі" деген атау бастапқыда тек Крайстчерч пен Инверкаргилл арасындағы желіге қатысты болған.

Оңтүстік магистраль

Негізгі оңтүстік желісінің (алғашқыда "Үлкен оңтүстік темір жолы" деп аталған) құрылысы 1865 жылы Кентербери провинциялық темір жолдары Крайстчерчтен оңтүстікке қарай 1600 мм кеңдікпен желіні салуға кіріскенде басталды. 1866 жылдың 13 қазанында Рольстонға, ал бір жылдан кейін Селвинге жетті. Оңтүстікке қарай бірнеше бағыттар қарастырылды, таңдалған бағыт құнарлы аймақ арқылы жағалау бойындағы желіні салу және Ракая сияқты өзендерді оңай кесіп өту үшін ішкі желіні салу ұсыныстары арасындағы компромисс болды. Кентербери провинциясының үкіметінде қаржы жетіспегендіктен құрылыс тоқтап, Джулиус Фогель орталық үкіметтің "Ұлы қоғамдық жұмыстар саясатын" жариялағанға дейін қайта басталмады. "Ұлы қоғамдық жұмыстар саясаты" Негізгі оңтүстік желісін аяқтауға басымдық берді. Осы кезде орталық үкімет Жаңа Зеландияның ұлттық темір жол кеңдігі ретінде 3 фут 6 дюймді (914 мм) тар кеңдік деп белгіледі, бірақ Кентербериге Ракаяға дейін кең кеңдікті сақтауға рұқсат берілді. Ол 1873 жылдың 2 маусымында осыны істеді, бірақ 1876 жылдың 6 наурызына дейін бүкіл желісін тар кеңдікке ауыстырды. Оңтүстікке қарай, 1873 жылдың 1 қаңтарында Дунедин мен Порт Чалмерс темір жолы елдегі жаңа ұлттық кеңдікке сәйкес келетін алғашқы темір жол болып ашылды. Бұл желінің соңғы бөлігі Порт Чалмерс тармағына айналса да, оның көп бөлігі солтүстікке қарайғы басты желіге енгізілді және құрылыс Оамаруға қарай қиын жерлер арқылы жүрді. Дунединнің оңтүстігінде Инверкаргиллмен байланыс жұмыстары жүргізіліп жатты; Инверкаргилл мен Гор арасындағы желі 1875 жылдың 30 тамызында, ал Дунедин мен Балклута арасындағы желі екі күннен кейін ашылды. Бұл бөлімдерді байланыстыру бұрынғы жұмыстарға қарағанда қиындықтарға толы болды, сондықтан құрылыс қарқыны төмендеді. Келесі үш жылда Дунедин мен Крайстчерч арасындағы желі салынды; Крайстчерч пен Тимару 1876 жылдың 4 ақпанында, содан кейін Оамару бір жылдан кейін байланыстырылды, ал Оамару мен Дунедин арасындағы қиын бөлім 1878 жылдың 7 қыркүйегінде аяқталды. Қалғаны – Балклута мен Горды байланыстыратын желі, ол 1879 жылдың 22 қаңтарында ашылып, Негізгі оңтүстік желісін аяқтады.

Construction of the Main South Line (originally known as the "Great Southern Railway") began in 1865 when the Canterbury Provincial Railways began work on a 1600 broad gauge line south from Christchurch. It reached Rolleston on 13 October 1866 and Selwyn a year later. A number of routes south were considered, and the one chosen was a compromise between a proposal to build a coastal line through the fertile territory and a proposal to build an inland line to achieve easier crossings of rivers such as the Rakaia. Construction had to be postponed as the Canterbury Province government was low on funds, and it did not restart until Julius Vogel announced the central government's "Great Public Works Policy". The "Great Public Works Policy" placed a high priority on the completion of the Main South Line. At this time, the central government had decided on 3ft6in narrow gauge as New Zealand's national rail gauge, but Canterbury was permitted to extend its broad gauge as far as Rakaia although it did so on 2 June 1873, it converted its entire network to narrow gauge by 6 March 1876. Further south, the Dunedin and Port Chalmers Railway was opened on 1 January 1873 as the first railway in the country to adhere to the new national gauge. Although the final portion of this line became the Port Chalmers Branch, most of it was incorporated into the mainline northwards and construction progressed through difficult terrain towards Oamaru. South of Dunedin, work was progressing on a link with Invercargill; a line between Invercargill and Gore was opened on 30 August 1875 and a line between Dunedin and Balclutha was opened two days later. Construction to link these sections faced more construction challenges than the earlier work had, and accordingly, the rate of progress slowed. Over the next three years, the line between Dunedin and Christchurch was constructed; Christchurch and Timaru were linked on 4 February 1876, followed by Oamaru on a year later, and the difficult section between Oamaru and Dunedin was finally completed on 7 September 1878. All that remained was the Balclutha Gore link, which was opened on 22 January 1879, completing the Main South Line.

Солтүстік магистраль

Жаңа Зеландия тарихындағы ең ұзақ құрылыс жобаларының бірі – Main North Line құрылысы болды. 1870-ші жылдары Крайстчерчтен Кентерберидің солтүстік аймақтарына дейінгі тарамда жұмыс жүргізілді, 1880 жылы Вайпараға жететін Каяпои, Рангиора және Амберли арқылы өтетін тарам, ал екінші жағынан, 1875 жылы Бленхайм мен Пиктонды байланыстыратын тарам ашылды. Келесі құрылыс жұмыстары ұсынылған бағыттар бойынша дау-дамайлардың салдарынан кейінге шегерілді. Әртүрлі аймақтар өздерінің мүдделерін қорғау үшін тарамды өз аумақтары арқылы салдыруға тырысты. Кейбіреулер Парнас және Кайкоура арқылы жағалау бағытын қаласа, енді біреулер Топхаустан Нельсонға дейінгі тармақпен Бленхаймге қарай ішкі бағытты ұсынды. Сонымен қатар, соңғы бағытты транс-альпілік тарам ретінде пайдалану туралы да ұсыныс болды (өйткені Midland Line тарамы әлі таңдалмаған еді), Вайпараны Рифтонмен байланыстырып, содан кейін Булер шатқалы арқылы Нельсонға және мүмкін Бленхаймге қосылатын еді. Марлборо халқы жағалау бағытын жақтады және оңтүстікке қарай жұмыс бастады, ал Кентербериде бастапқыда ішкі бағытта жұмыс басталды, 1886 жылы Вайпара Кульверденмен байланысты. Кальверденге дейінгі тарам ондаған жылдар бойы негізгі тарам ретінде қарастырылса да, ол ақырында Waiau тармағының бір бөлігіне айналды. 20-шы ғасырдың басында Вайпарадан солтүстікке қарай жағалау бағытында жұмыстар басталды, 1912 жылы Парнасқа дейін тарам салынды. Содан кейін құрылыс Лейдер өзенінің аңғарында, өзен аңғарлары арқылы Кайкоураға қарай ішкі бағытта жалғасты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы құрылысты тоқтатты және Парнастан тысқары 3 шақырымдық тарам алынып тасталды. Соғыс сонымен қатар солтүстік жағындағы жұмысты да тоқтатты, Бленхаймнен оңтүстікке қарай орналасқан желінің аялдамасы ретінде Wharanui жағалаудағы ауылы құрылды. 1920-ші жылдары Уайпара мен Уарануи арасында қандай бағытты таңдау керектігі туралы көптеген шешімсіздіктер мен дау-дамайлар болды. Culverden тарамы енді Waiau ретінде толығымен салынды және Waiau-ды Kaikōura-мен байланыстыратын тарамға да жұмыс жүргізілді, бірақ бірнеше шақырымдық негіз салынғаннан кейін жұмыс тоқтатылды. Содан кейін жағалау бағыты таңдалды және жұмыс жаңадан басталғанда Ұлы депрессия басталды, бұл одан да ауыр кешіктірулерге әкелді. 1936 жылы жағдай жақсарды, бұл алға жылжуды қайта бастауға мүмкіндік берді және Парнастан Лидер аңғарына қарағанда жағалауға жақын бағыт таңдалды. Екінші дүниежүзілік соғыс одан да көп кешіктірулерді әкелді, бірақ бұл жолы құрылыс соғыс уақытында да жалғасты және Main North Line, ақырында, солтүстік және оңтүстік ұштары 1945 жылдың 15 желтоқсанында Кайкоурада кездескен кезде аяқталды.

Construction of the Main North Line was one of the longest construction projects in New Zealand's history. Through the 1870s, work on a line from Christchurch to northern centres in Canterbury was undertaken, with a line through Kaiapoi, Rangiora, and Amberley reaching Waipara in 1880, and at the other end, a line linking Blenheim and Picton opened in 1875. Further construction was delayed by disputes over proposed routes. Different regions sought to protect their interests by having the line constructed through their area. Some preferred the coastal route via Parnassus and Kaikōura, while others favoured an inland route to Blenheim with a branch from Tophouse to Nelson. There was also a proposal to use the latter route as the trans Alpine line (as the Midland Line's route was yet to be chosen), linking Waipara with Reefton and then connecting to Nelson and possibly Blenheim via a line up the Buller Gorge. The people of Marlborough favoured a coastal route and began work south, while in Canterbury, work initially began on an inland route, with Waipara linked to Culverden in 1886. Although the line to Culverden was treated as the mainline for decades, it eventually became part of the Waiau Branch. At the start of the 20th century, work began on a coastal route northwards from Waipara, with the line opened to Parnassus in 1912. Construction then proceeded up the Leader River valley as part of a somewhat inland route to Kaikōura via river valleys, but the start of World War I brought a halt to construction and the 3 km of track laid beyond Parnassus was removed. The war also brought a halt to work at the northern end, with the coastal village of Wharanui established as the terminus of the line south from Blenheim. The 1920s saw much indecisiveness and disputes over what route to take between Waipara and Wharanui. The Culverden line now ran all the way as Waiau and some work took place on a line to link Waiau with Kaikōura, but after a few kilometres of formation was made, work came to a halt. The coastal route was then chosen and work had only just restarted when the Great Depression began and brought about more severe delays. Fortunes improved in 1936 sufficiently to allow a resumption of progress, and a more coastal route out of Parnassus than the Leader Valley route was chosen. World War II brought even more delays, but this time, construction progressed through wartime and the Main North Line was finally completed when the northern and southern ends met at Kaikōura on 15 December 1945.

Операция

Оңтүстік аралдың негізгі магистралі жолаушылар тасымалы қызметімен мәшһүр. Булы локомотивтер дәуірінде Оңтүстік аралдық лимитті экспрестері ерекше танымал болды; J және JA класындағы локомотивтердің машинистері Ракайя маңындағы «жарыс жолы» аталған учаскеде Жаңа Зеландияның ресми теміржол жылдамдық рекордын бұзғанын айтты. Жаңа Зеландиядағы соңғы тұрақты бумен жүретін экспрестерді Main South Line көрсетті, JA локомотивтері жұма және жексенбі күндері кешкі экспрестерді 1971 жылдың 26 қазанына дейін тасыды. Қалған бумен жүретін экспрестердің барлығы 1970 жылдың 1 желтоқсанында DJ класындағы дизельді-электрлік локомотивтерімен жүретін Southerner экспресімен алмастырылды. Бұл қызмет Жаңа Зеландиядағы ең танымал қызметтердің бірі болды, бірақ 2002 жылдың 10 ақпанында тоқтатылды. Көп жылдар бойы Fiat немесе 88 орындық вагондар Main North Line бағытында қызмет көрсетті, бірақ олар 1970-ші жылдары тоқтатылды. 1988 жылдың 25 қыркүйегінде туристік бағытталған Coastal Pacific экспресі Крайстчерч пен Пиктон арасындағы көрнекті маршрут бойынша жұмыс істей бастады және осы күнге дейін жұмыс істеп келеді. 1994–95 жылдардың жазында бұл қызмет Lynx Express экспресімен толықтырылды, бірақ ол сәтті болмады және кейінгі жылдары қайталанбады. Оңтүстік аралдың негізгі магистралі бойындағы ірі орталықтар маңында қалалық жолаушылар тасымалы жүзеге асырылды, сондай-ақ елдегі тармақ желілері жұмыс істеген кезде көптеген ауылдық бағыттар да жұмыс істеді, бірақ 20-шы ғасырда тармақ желілері біртіндеп жабылып, Оңтүстік аралдағы қалалық жолаушылар тасымалы 1980-ші жылдары тоқтатылды. Бүгінгі таңда Оңтүстік аралдың негізгі магистраліндегі алыс қашықтыққа жолаушылар тасымалын тек Coastal Pacific және ТрансАльпин экспрестері жүзеге асырады, соңғысы Крайстчерч пен Рольстон арасындағы Main South Line желісінің қысқа бөлігін пайдаланып, содан кейін Мидленд желісі арқылы Греймутқа қарай бағыт алады. Екі желідегі жүк тасымалы көп жылдар бойы ауылдық аудандардан жақын маңдағы ірі орталықтар мен портерге тасымалдау үшін, емес, маңызды қалалар арасындағы алыс қашықтыққа тасымалдау үшін пайдаланылды. Крайстчерчтен Инверкаргиллге дейінгі алғашқы жүк тасымалы 1970 жылдың желтоқсанына дейін жүзеге асырылмады. 1970-ші және 1980-ші жылдарда жүк тасымалының схемалары күрт өзгерді, соңғы тармақ желілері жабылып, алыс қашықтыққа тасымалдауға басымдық берілді. Оңтүстік аралдың негізгі магистралі қазіргі уақытта үлкен көлемдегі жүк тасымалдауға қолданылады және Пиктон мен Веллингтон арасындағы рол-он/рол-офф паромдары арқылы Солтүстік аралмен байланысады. Бұл паромдар жүк пойыздарының Оклендтен Крайстчерчке 30 сағаттық кесте бойынша жүруіне мүмкіндік берді.

The South Island Main Trunk has been famous for its passenger services. In the days of steam locomotives, the South Island Limited expresses were particularly famous; drivers of J and JA class locomotives claimed to have broken the official New Zealand railway speed record on a section of track near Rakaia called the "racetrack". The Main South Line saw the last regularly steam hauled expresses in New Zealand, with JA locomotives hauling the Friday and Sunday night expresses until 26 October 1971. All other steam hauled expresses were replaced on 1 December 1970 by the Southerner, which was hauled by DJ class diesel electric locomotives. This service was one of the most famous in New Zealand, but it ceased on 10 February 2002. For many years, Fiat or 88 seater railcars ran services on the Main North Line, but they were withdrawn during the 1970s. On 25 September 1988 the tourist focused Coastal Pacific express began operating along the scenic route between Christchurch and Picton; it continues to operate to this day. In the summer of 1994–95, this service was augmented by the Lynx Express, which was unsuccessful and not repeated in later years. Commuter services used to operate around major centres along the South Island Main Trunk, and many rural services also operated when country branch lines were operational, but the branch lines progressively closed during the 20th century and commuter services in the South Island ceased in the 1980s. Nowadays, the only long distance passenger services on the South Island Main Trunk are the Coastal Pacific and the TranzAlpine, which uses the short portion of the Main South Line between Christchurch and Rolleston before running along the Midland Line to Greymouth. Freight services on both lines operated for many years as feeder services from rural districts to nearby major centres and harbours, rather than utilising long distance services between the important cities. The first through freight from Christchurch to Invercargill did not operate until December 1970. During the 1970s and 1980s, patterns of freight haulage changed dramatically, with the last of the branch lines closing and an emphasis placed upon long distance haulage. The South Island Main Trunk is now used to carry significant quantities of long distance freight, and it connects with the North Island via roll on roll off ferries between Picton and Wellington. These ferries have allowed freight trains to be operated from Auckland to Christchurch on a 30 hour schedule.