Кіріспе

Дүниежүзілік кітап күні, сондай-ақ Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күні немесе Халықаралық кітап күні деп те аталады, – ЮНЕСКО (Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы) ұйымдастырған кітап оқуды, басылымдарды және авторлық құқықты насихаттау мақсатындағы жыл сайынғы шара. Алғашқы Дүниежүзілік кітап күні 1995 жылы 23 сәуірде тойланды және осы күні тойлануда. Ұлыбритания мен Ирландияда осыған ұқсас шара наурыз айында өткізіледі. Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күніне орай, ЮНЕСКО кітап индустриясының басты салаларынан тұратын кеңесші комитетпен бірлесіп, бір жылға Дүниежүзілік кітап астанасын іріктейді. Әрбір тағайындалған Дүниежүзілік кітап астанасы кітап пен оқуды тойлау және насихаттау үшін іс-шаралар жоспарын іске асырады. 2024 жылы Страсбург Дүниежүзілік кітап астанасы болып жарияланды.

Күні таңдалды

1922 жылы Барселонадағы «Сервантес» баспасының директоры Висенте Клауэл автор Мигель де Сервантеске құрмет көрсету және кітап сатуды жандандыру мақсатымен бұл идеяны тудырды. Алғаш рет ол 1926 жылдың 7 қазанында, Сервантестің туған күнінде тойланды, ал 1930 жылы оның өліміне арналған 23 сәуірге көшірілді. Бұл мереке Каталонияда зор танымалдылыққа ие, онда ол Сант-Жорди күні немесе Кітап және гүлдер күні деп аталады. 1995 жылы ЮНЕСКО 23 сәуірді Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күні ретінде белгілеуге шешім қабылдады, себебі бұл күн Уильям Шекспир мен Инка Гарсиласо де ла Веганың қайтыс болған күнімен қатар, тағы бірнеше белгілі авторлардың туған немесе қайтыс болған күніне де сәйкес келеді. (Тарихи зейінділік ретінде, Шекспир мен Сервантес 1616 жылдың 23 сәуірінде бір күні қайтыс болды, бірақ бір уақытта емес, себебі сол кезде Испания Григориан күнтізбесін, ал Англия Юлиан күнтізбесін пайдаланды; Шекспир шындығында Сервантес қайтыс болғаннан кейін 10 күн өткен соң, Григориан күнтізбесі бойынша 3 мамырда қайтыс болды.)

Дүниежүзілік кітап астанасы

Дүниежүзілік кітап астанасы (ДЖКА) – ЮНЕСКО-ның 23 сәуір – Дүниежүзілік кітап және авторлық құқық күнінен бастап бір жылға созылатын кезеңде кітапты насихаттау және оқуды дамыту ісімен айналысқан қалаларды мойындау жобасы. ЮНЕСКО 2001 жылы 31c/29 қарары қабылдап, Дүниежүзілік кітап астанасы бағдарламасын құрды және 2001 жылы Мадридті алғашқы ДЖКА қаласы деп тағайындады. Ақылдас кеңес комитетіне ЮНЕСКО, Халықаралық баспагерлер қауымдастығы, Халықаралық кітапханалар мен кітапханалық ұйымдар федерациясы, Халықаралық авторлар форумы және Халықаралық кітап сатушылар федерациясы кіреді. Бұл Мигель де Сервантестің туған күні деп есептелген күн. Алайда, бұл күнді ашық ауада кітаптарды қарап, серуендеуге ыңғайлы маусымда тойлау дұрыс деп саналды. Көктем күзден гөрі жақсырақ болды. Сондықтан 1930 жылы король Альфонсо XIII 23 сәуірді – Сервантестің қайтыс болған күні деп есептелетін күнді – Кітап күні мерекесі ретінде белгілеуге келісім берді. және 2011 жылы оны Пасхамен сәйкес келмейтін етіп өзгертуге рұқсат берді.

Біріккен Корольдік пен Ирландия

Ұлыбритания мен Ирландияда Дүниежүзілік кітап күні наурыз айында өткізілетін қайырымдылық шарасы. Ол жыл сайын бірінші бейсенбіде ұйымдастырылады және арнайы басылымдардың жарық көруімен бірге өтеді. 23 сәуірде жыл сайын тойланатын Дүниежүзілік кітап түні – тәуелсіз қайырымдылық ұйымы The Reading Agency ұйымдастырған шара.

Америка Құрама Штаттары

Мэриленд штатының Кенсингтон қаласында Халықаралық кітап күні 26 сәуірге ең жақын жексенбіде көше фестивалімен тойланады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан 15-ші жылдық Кенсингтон кітап фестивалі өткізілмеді. Үндістанның көптеген аймақтарында кітап оқуға және кітап басып шығаруға қызығушылықты арттыру және халықты оқыту мақсатында бұл күн еске алынады.