Кіріспе

Латын Америкасы және Кариб бассейніндегі кітапты насихаттау өңірлік орталығы (CERLALC) (испан тілінде: Centro Regional para el Fomento del Libro en América Latina y el Caribe, португал тілінде: Centro Regional para o Fomento do Livro na América Latina e no Caribe) – ЮНЕСКО демеушілігімен құрылған үкіметаралық ұйым. Ұйымның бас кеңсесі Колумбияның Богота қаласында орналасқан. Оның негізгі мақсаты – Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде оқушылар қауымдастығының дамуына жағдай жасау. CERLALC-ке 21 мүше мемлекет кіреді және ұйымның қызметі кітап өндірісі мен таралымын, оқу мен жазуды насихаттауды, кітап басып шығару процесіне қатысушыларды оқытуды, сондай-ақ интеллектуалдық шығармашылықты қолдау мен қорғауды мақсат етеді. Осы ретте, ол мемлекеттік саясатты әзірлеуге техникалық көмек көрсетеді, білім жинақтайды, мамандандырылған ақпаратты таратып, оқу процестерін дамытып, қолдайды және диалог пен ынтымақтастық үшін платформа құрады.

Тарих

CERLALC құрылуы ЮНЕСКО-ның кітаптарды насихаттау бағдарламасының бір бөлігі болды, бұл ЮНЕСКО-ның Парижде 1966 жылы өткен 14-ші жалпы конференциясы барысында жүзеге асты. Бастапқы жоба кітап өндірісін дамыту үшін төрт орталық құруды көздеді: Латын Америкасы, Азия, Африка және Араб мемлекеттері. Осы конференцияның нәтижесінде кітап саласындағы өңірлік интеграция жобаларының ең табыстыларының бірі бастау алды. 1967 жылдың 7 қыркүйегінде Колумбия үкіметі ЮНЕСКО-дан 1969-1970 жылдарға арналған бағдарлама мен бюджет шеңберінде Латын Америкасы үшін кітапты насихаттаудың көпжақты тәсілдерін кеңейтуді сұрады. Бұл өтініш Латын Америкасында кітаптарды насихаттау жөніндегі өңірлік орталық құруды қамтыды, ол аймақтық кітап өндірісі мен таралымын дамытуға, сондай-ақ кітаптардың еркін айналымын қамтамасыз етуге бағытталған күштерді үйлестіруші орталық болуға тиіс болды. 1970 жылдың 20 ақпанындағы 0253 нөміріндегі заңмен Колумбия үкіметі төрт жергілікті ұйымға орталықтың алғашқы директорлар кеңесін құруға рұқсат берді. Бұл ұйымдар: Instituto Caro y Cuervo, Instituto Colombiano de Cultura, Colcultura, Instituto Colombiano para el Fomento de la Educación Superior, ICFES және Servicio Nacional de Aprendizaje, SENA болды. Ұлттық ұйым Латын Америкасында кітапты дамыту жөніндегі өңірлік орталық – CERLAL деп аталды (кейінірек екінші "C" әрпі қосылды). Білім және Сыртқы істер министрлері, сондай-ақ Колумбияның Ұлттық жоспарлау департаменті де осы кеңестің құрамына кірді. 1970 жылдың 3 наурызында құрылтай актісіне қол қойылды, ал 2290 нөміріндегі жарлық CERLALC-ті ұлттық орган ретінде бекітті. Содан кейін, 1971 жылдың 23 сәуірінде Боготада Колумбия үкіметі мен ЮНЕСКО арасында халықаралық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды, онда Колумбия 1970 жылы құрылған ұйымды Өңірлік орталыққа айналдыруға міндеттенді. Бұл құжат испан тілінде сөйлейтін барлық елдерді қосуға мүмкіндік берді. Колумбия конгресі 1971 жылғы 27 нөміріндегі заң арқылы оны мақұлдады. Алғашқы төрт жылдың ішінде аймақтың бірнеше елдері жобаға қатысты. Бұл елдер: Аргентина, Боливия, Бразилия, Коста-Рика, Чили, Эквадор, Панама, Парагвай, Доминикан Республикасы, Уругвай және Венесуэла. ЮНЕСКО мен Колумбия үкіметі арасындағы халықаралық ынтымақтастық туралы келісім, бүгінгі күнге дейін қолданыста болып келеді, 1984 жылдың 1 тамызында Парижде қол қойылды және Колумбияда 1986 жылдың 20 қарашасындағы 65 нөміріндегі заңмен ратификацияланды. Бұл халықаралық келісімде орталықтың қызметі басқа географиялық және тілдік аймақтарға, соның ішінде Кариб аймағына (осыдан екінші "C" әрпі пайда болды) және Лузитания-испан тілдік бірлігінің елдеріне, тіпті Латын Америкасының географиялық шеңберінен тыс жерлерге де кеңейтілді.

Басты оқиғалар

ЮНЕСКО-ның Бас конференциясының 14-ші сессиясында дамушы елдердегі кітап өндірісі мен айналымын күшейту жөніндегі жұмыс аясы ресми түрде бекітілді. 1969 жылы ЮНЕСКО ұйымдастырған сарапшылар жиынында Боготада Латын Америкасында кітапты ілгерілету орталығын құру туралы ұсыныс жасалды, ол кітаптардың еркін айналымын және өндірісінің өсуін, сондай-ақ кітаптарды аймақтық таратуды ілгерілету үшін ынтымақтастықтың басты орталығы болар еді. 1971 жылдың 23 сәуірінде Колумбия үкіметі мен ЮНЕСКО өзара халықаралық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, осы келісім арқылы Колумбия үкіметінің 1970 жылы құрылған жергілікті орталықты аймақтық орталыққа айналдыруға берген уәдесі мақұлданды. Қайта құрылым аяқталғаннан кейін, мекеме испан тілінде сөйлейтін барлық елдермен байланыс орнатуға толыққанды мүмкіндік алды. Сол жылы орталықты дамытуға қатысты алғашқы шаралар қолға алынды, оның ішінде басылым өндірісіне, өндіріс семинарларына және кітаптарды өндіру мен тарату жөніндегі семинарларға бағытталған бірнеше оқу және дамыту бағдарламалары іске асырылды. Сонымен қатар, орталық ALALC (Asociación Latinoamericana de Libre Comercio, ALADI-нің алдыңғы ұйымы) бірлесіп ақпараттандыру және аймақтық интеграция саласында бірқатар шараларды жүзеге асырды. 1975 жылы Латын Америкасының ынтымақтастық желісі 13 мүше мемлекетке дейін кеңейді. Алғашқы елдер: Аргентина, Боливия, Бразилия, Колумбия, Чили, Коста-Рика, Эквадор, Испания, Панама, Парагвай, Доминикан Республикасы, Уругвай және Венесуэла. Бұл желі Аргентина мен Колумбияда әзірленген және CERLALC қолдаған кітап саясатын жасауға көмектесті. Сонымен қатар, интеграциялық ұйымдардың тәсілдері кітаптардың ортақ нарығын, ISBN енгізудің жобасын, сондай-ақ бірлесіп басып шығару және библиографиялық деректер базасының бірнеше жобаларын дамытуға көмектесті. 1977 жылдың қаңтарында Колумбия үкіметі мен ЮНЕСКО 1971 жылы қол қойылған келісімді жаңартты, ол 1982 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды. 1979 жылдың ақпанында балалар кітаптарын басып шығару жөніндегі семинарда балалар мен жасөспірімдерге арналған Латын Америкасының бірлескен басылым бағдарламасын құру және жобалау туралы ұсыныс жасалды. Оның басты мақсаты – аймақтық мәдени әртүрлілікті жаңаша қарастыру және шығындарды үнемдеу үшін ұсынылған басылымдардың сапасын арттыру болды. Сол жылдың тамызында Латын Америкасының бірінші бірлескен басылым жиынында идея кеңейтілді және 1982 жылдың наурыз айында топ өзінің бірінші басылымын – «Cuentos, mitos y leyendas de América Latina» (Латын Америкасының әңгімелері, мифтері мен аңыздары) кітабын 20 000 данамен жариялады. 1982 жылы Cerlal Латын Америкасында осы идентификаторды қолдануды ілгерілету үшін Халықаралық стандартты кітап нөмірімен (ISBN) келісімге келді. Бұл кезде тек Мексикада (1977) және Бразилияда (1978) ғана агенттіктер болды, сондықтан Аргентинада (1982), Коста-Рикада (1983), Колумбияда (1984), Венесуэлада (1984), Эквадорда (1986), Чилиде (1986), Кубада (1989), Уругвайда (1990) және Перуде (1995) агенттіктер құруға ынталандырылды. 1984-1985 жылдары халыққа «Латын Америкасының балалар мен жастарға арналған суреттер мен кітаптар көрмесі» таныстырылды. CERLALC балалар кітаптарына, әсіресе суретті кітаптарға көбірек назар аударуға және оларды насихаттауға жағдай жасады. Бұл көрме аймақта жұмыс істейтін графикалық иллюстраторлардың жұмысын таратуға, елдерде осы тақырыпқа хабардарлықты арттыруға және иллюстрация бойынша академиялық бағдарламаларды құруға ықпал етті. 1988 жылы CERLALC Латын Америкасында алғашқы ISBN агенттіктердің кездесуін ұйымдастырды. Бұл кездесуде қолдау алған барлық елдерге ISBN бойынша практикалық семинар өткізілді. 1991 жылы Латын Америкасында алғашқы ISBN бағдарламалық қамтамасы жасалды. Содан кейін Венесуэла мен Колумбияның ISBN агенттіктерімен келісу арқылы ISBN агенттіктерін біріктіріп басқару бағдарламасының (PAII) алғашқы нұсқасы құрылды. 1993 жылы Гуаякиль үлгісіндегі заң жобасы жасалды және осы кітап заңы арқылы басылым өнеркәсібін дамыту, салық жеңілдіктерін беру және мемлекеттік сатып алу шараларын қолға алу көзделді. Сонымен қатар, бұл заң интеллектуалды шығармашылықты, оқуды насихаттауды және авторлық құқықтарды қорғауды ілгерілетуге бағытталды. Бұл мәтін ұлттық кітап заңнамаларын біркелкілендіру механизмі болды және ибероамерикалық заң шығарушылар үшін стандарттардың үлгісі ретінде қызмет етті. 1994 жылдың тамызында CERLALC жалпы жиналысты өткізді, ЮНЕСКО-ның өтініші бойынша Латын Америкасының негізгі университеттерінің барлық авторлық құқық кафедраларының меңгерілері шақырылды. Осы кездесуде ЮНЕСКО қатысушы профессорларға ЮНЕСКО кафедралары ұйымдастырған UNITWIN бағдарламасы туралы тиісті ақпарат берді, осы бағдарлама аймақта авторлық құқық бойынша университет оқытушыларының желісін құруға бағытталған. 1995 жылы Латын Америкасында авторлық құқық және оған байланысты құқықтар бойынша UNITWIN ЮНЕСКО кафедрасы бағдарламасын іске асыру басталды. 1998 жылы 8-ші ибероамерикалық Мемлекет басшылары мен үкімет басшыларының конференциясында Ибероамерикада сатылымға шығарылған кітаптардың біріктірілген тізімі, яки Repertorio Integrado de Libros en Venta en Iberoamérica (RILVI) құрылды. Оның басты мақсаты ISBN тіркелген жазбалары мен ұлттық ISBN агенттіктерімен байланысты атаулар туралы барлық қажетті деректерді жинау болды. CERLALC осы аймақтық баспа ұсыныстарының алғашқы тізімін жасаушы және негізгі ұйымдастырушысы болды. 2010 жылы RILVI саммиттік бағдарламаның аясында тоқтатылып, CERLALC-тің тұрақты қызметіне айналдырылды. 1998 жылы Ибероамерикалық қоғамдық кітапханалар бойынша ынтымақтастық бағдарламасы (PICBIP) құрылды. Сол жылы қараша айында Картахена-де-Индиас қаласында Ибероамерикалық қоғамдық кітапханалардың ұлттық басшыларының кездесуі өтті. Испанияның Білім және мәдениет министрлігінің кітаптар, мұрағаттар және кітапханалар жөніндегі Бас дирекциясы осы шараны ұйымдастырып, өткізді, Испанияның халықаралық ынтымақтастық агенттігі (AECI) демеушілігімен және CERLALC көмегімен. Осы кездесудің басты мақсаты – деректерді алмасу, тәжірибелерді бөлісу және бірлескен шараларды дамытуға мүмкіндік беретін тұрақты қаржыландыру механизмін құру болды. 2003 жылы XIII Ибероамерикалық президенттер мен мемлекет басшыларының саммитінде Санта-Крус-де-ла-Сьерра (Боливия) қаласында Ибероамерикалық оқу жоспары (ILIMITA) бекітілді. 2004 жылдың қыркүйегінде Картахенада ұлттық оқу жоспарларын басқарушылардың алғашқы кездесуі өтті. Осы кездесуде 21 ибероамерикалық мемлекетке алғашқы ақ парақ ұсынылды. Бұл құжат қоғамдық оқу саясатының күн тәртібін, он бір негізгі мәселені қамтыды. Сондай-ақ, белгіленген мақсаттарға жету үшін ұсынылған ұсынымдар, оқуды ілгерілетудің әрекеттері мен әдістері, мемлекеттік қатысуын қамтитын кешенді перспектива да ескерілді, сондай-ақ осы мәселе бойынша әртүрлі мүдделі тараптардың ынтымақтастығын күшейту қажеттігі де атап өтілді. 2006 жылы жазба мәдениетін қолдауға бағытталған саясатты жасауды және оны нақты шараларға аударуды жеңілдету үшін стратегияларды іздеумен айналысатын бірнеше ұйымдар мен адамдар тобымен Ұлттық оқу жоспарларының желісі (Redplanes) құрылды. Сондай-ақ 2006 жылы авторлық құқық бойынша қоғамдық саясатты іске асыру мәселелерін талқылау үшін сарапшылардың жалпы жиналысы өтті. CERLALC ұйымдастырған осы шараның нәтижелері «Латын Америкасында авторлық құқықтың диагностикасы» деген басылымға енгізілді. Бұл құжат аймақта авторлық құқықтың институционалдық жағдайын көрсетеді. Сондай-ақ, аймақтағы шығармашылық индустрияның экономикалық әсерін өлшеуді ілгерілетуге жауапты болатын байқау орталығының болу маңыздылығына назар салынды. Нәтижелер көрсеткендей, осы индустриялар авторлық құқық туралы мамандандырылған ақпаратты таратудың маңызды факторы болды, сондықтан Ибероамерикалық авторлық құқық байқау орталығының (ODAI) құрылуына әкелді. 2007 жылы RISBN бағдарламалық қамтамасы жасалды. Бұл CERLALC пен Колумбия кітап палатасы арасындағы серіктестік нәтижесінде құрылған, бағдарламалық қамтамасы r...

Іс-қимыл бағыттары

Өзінің негізгі мақсаттарын іске асыру үшін CERLALC жергілікті және аймақтық деңгейдегі іс-қимыл жоспарларын жетекшілік етеді және қолдайды. Консультация және техникалық көмек: Cerlalc мүше мемлекеттеріне қатысты кең ауқымды қызметтер ұсынады. Осы қызметтердің ішінде баспа индустриясы саясатын әзірлеу, жаңарту және іске асыру, кітапхана жүйелерін құру, оқуды насихаттау және авторлық құқықтарды қорғау сияқты бағыттар бар. Зерттеу: Мамандандырылған білімді қалыптастыру, ең алдымен, Ибероамерикандық аймақтағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыруға бағытталған және оны бақылауға мүмкіндік береді. Бұған қоса, бұл зерттеулер жеке, мемлекеттік және азаматтық қоғам секторларымен бірлесіп, оқу мәдениетін дамыту бойынша стратегиялық шешімдер қабылдауға көмектеседі. Білім беру: Cerlalc мүше мемлекеттердегі оқу мәдениетін дамытуға бағытталған бағдарламалар арқылы негіз қалады, олар техникалық көмекке зәрулік тудырады. Бұл бағдарламалар оқуды насихаттау, кітапханалар және авторлық құқықтар саласын қамтиды. Сонымен қатар, осы курс, оқу орындарында және онлайн форматта, бірлескен жобалардың жалпы және нақты мақсаттарына жету үшін сенімді мүмкіндік болып табылады. Баспа: Баспа қызметі орталықтың және оның сарапшыларының жүргізген зерттеулерін жариялауға және таратуға бағытталған. Бұдан өзге, бұл жобалардың басты мақсаты – аймақ және әлем бойынша ой-пікірді және еңбек қызметін дамыту үшін халықаралық тізім құру. Жобалар: Осы тұрақты бағдарламаларды іске асыру үшін Ибероамерикандық қоғамдардың әртүрлі секторлары арасындағы ынтымақтастық қажет. Бұл бағдарламалар мемлекеттік және жеке секторларды біріктіре отырып, орталықтың миссиялық мақсаттары мен мамандандырылған бағдарламаларына сәйкес келетін білімді басқаруға бағытталған нақты мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді. Cerlalc Латын Америкасының Мәдениет және ерте балалық шақ обсерваториясын үйлестіреді және Ибероамерикандық қоғамдық кітапханалар бағдарламасының (Iberbibliotecas) Техникалық тобының функцияларын орындайды.

Бас кеңсесі

CERLALC-тің алғашқы кеңсесі Колумбияның Білім министрлігімен берілді. Ол Богота қаласының тарихи орталығында орналасқан еді. Штат қызметкерлерінің саны артуына байланысты, жаңа кеңсеге көп ұзамай мұқтаждық туды. Сондықтан 1973 жылы CERLALC жаңа және қазіргі бас кеңсесін сатып алды.