Кіріспе

Әлемдегі ең ірі кітап жәрмеңкесі, жыл сайын Германияда ұйымдастырылады. Франкфурт кітап жәрмеңкесі (неміс тілінде: Frankfurter Buchmesse, FBM) – баспа компанияларының саны бойынша әлемдегі ең ірі кітап сауда жәрмеңкесі. Бұл бес күндік іс-шара жыл сайын қазан айының ортасында Германияның Франкфурт-на-Майн қаласындағы Франкфурт сауда жәрмеңкесі алаңында өтеді. Алғашқы үш күнде тек кәсіби қонақтар ғана қатыса алады, ал демалыс күндері жәрмеңке жалпы жұртшылыққа ашық болады. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген кітап баспасы, мультимедиа және технология компанияларының, сондай-ақ контент провайдерлерінің мыңдаған өкілдері халықаралық баспа құқықтары мен лицензиялық төлемдерді келісу үшін жиналады. Жәрмеңкені ұйымдастырушы – Frankfurter Buchmesse GmbH, ол Германия баспагерлері мен кітап сатушылар қауымдастығының еншілес компаниясы. 2017 жылы 100-ден астам елден 7300-ден астам қатысушы және 286 000-нан астам келуші қатысты.

Тарих

Франкфурт кітап жәрмеңкесінің 500 жылдан астам тарихы бар. Баспа кітаптары пайда болғанға дейін, 12 ғасырда Франкфурттағы жалпы сауда жәрмеңкесі қолжазба кітаптарды сату орталығы болды. Франкфурттың жанындағы Майнц қаласында Иоганн Гутенберг жылжымалы әріптермен баспа өнерін дамытқаннан кейін, ондаған жылдар ішінде баспагерлер мен баспашылар жәрмеңкесі құрылды. Франкфурт кітап жәрмеңкесінің ресми құрылған күні анықталмаған, бірақ ол 1462 жылы, Гутенбергтің баспа ісін заңдық даудан кейін өздеріне алған Иоганн Фуст пен Питер Шёффер баспаларын Франкфуртқа көшірген кезде орнаған. Жәрмеңке кітаптарды сатудың басты арнасы болды, сонымен қатар жазба мәтіндердің таралуына ықпал етті. Реформация кезінде жәрмеңкеге жаңа кітаптарға сұранысты зерттеу үшін келген саудагерлер мен жаңа ғылыми еңбектерді іздеген ғалымдар қатысты. 17 ғасырдың соңына дейін Франкфурт кітап жәрмеңкесі Еуропадағы ең ірі кітап жәрмеңкесі болып саналды. Ағарту дәуірінде, 1632 жылы саяси және мәдени өзгерістер нәтижесінде Лейпциг кітап жәрмеңкесі оны басып өтті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1949 жылы Санкт-Павел шіркеуінде алғашқы кітап жәрмеңкесі қайтадан ұйымдастырылды. Осыдан бері ол бұрынғы беделін қайта иеленді.

Маңыздылығы

Франкфурт кітап көрмесі – баспа компанияларының қатысу саны бойынша әлемдегі ең ірі кітап жәрмеңкесі. Ол халықаралық келісімдер мен сауда үшін әлемдегі ең маңызды кітап көрмесі деп есептеледі. Кітаптарды жариялау және халықаралық құқықтар мен лицензияларды сату бойынша келіссөздерді жеңілдету үшін бұл маңызды маркетингтік шара болып табылады. Әлемнің түкпір-түкпірінен кітап баспасы, мультимедиа және технология компаниялары, сондай-ақ контент провайдерлері жиналады. Баспагерлер, агенттер, кітап сатушылар, кітапханашылар, ғалымдар, иллюстраторлар, қызмет көрсетушілер, кино өндірушілер, аудармашылар, кәсіби және сауда қауымдастықтары, мекемелер, суретшілер, авторлар, антикварлар, бағдарламалық қамтамасыз ету және мультимедиа жеткізушілердің бәрі іс-шараға қатысады. Келушілер баспа нарығы туралы ақпарат алуға, байланыс орнатуға және бизнес жасауға мүмкіндік алады.

Ұйым

Көрмені Frankfurter Buchmesse GmbH ұйымдастырады, ол Германия баспагерлері мен кітап сатушылар қауымдастығының еншілес компаниясы. Жыл сайын қазан айының ортасында өтетін бес күндік шара Германияның Франкфурт-на-Майне қаласындағы Франкфурт сауда жәрмеңкесі алаңында ұйымдастырылады. Алғашқы үш күнде тек кәсіби келушілерге ғана кіруге рұқсат етіледі, ал демалыс күндері жалпы жұртшылық ақы төлеп келе алады. 2009 жылы 100-ге жуық елден келген 7314 көрмеші 400 000-нан астам кітап ұсынды. Көрмеге 300 000-ға жуық адам келді. 2016 жылы 75 елден келген 10 000-нан астам журналист көрмені жария етті, онда 106 елден 7135 көрмеші және 172 296-дан астам кәсіби келуші қатысты.

Іс-шаралар және бірлескен кәсіпорындар

1950 жылдан бері Германия кітап саудасының бейбітшілік сыйлығы Франкфурт Паульскирхедегі салтанатты шара кезінде жыл сайын жәрмеңкеде табыс етіледі. Жәрмеңкеде «Жылдың ең ерекше кітап атауы» сыйлығы – Кітап сатушы/Диаграмма сыйлығы, ең қызық атауға ие болған кітапқа беріледі. Франкфурт кітап жәрмеңкесіз көптеген бастамалар іске аспайды және олардың мақсаттарымен, сондай-ақ біршама басқару құрылымымен тығыз байланысты. 1980 жылғы жәрмеңкеде Африка, Азия және Латын Америка әдебиетін насихаттау қоғамы – Литпром құрылды. Бұл коммерциялық емес ұйым әдеби үрдістерді қадағалайды және Африка, Азия және Латын Америкасынан шығармашылықтың ең үздік туындыларын неміс тіліне аудару үшін іріктеп алады. Ол Германия, Швейцария және Австрияда үшінші әлем елдерінің авторлары мен баспагерлері мен неміс тілді елдер арасындағы байланыстарды ынталандыру арқылы оларды насихаттайды. Африка, Азия және Латын Америкасы әдебиеті туралы ақпараттық орталық және деректерді жинау орталығы ретінде қызмет етеді, сондай-ақ «үшінші әлем» әдебиеті тақырыбында пікір алмасу алабын құрады. 2006 жылы сауатсыздыққа қарсы Litcam кампаниясы құрылды. Осы аяда 2007 жылғы Франкфурт кітап жәрмеңкесі көшпенділер үшін «Кім желіде? Тегін қоңырау шалуға шақыру!» атты әңгімелер жобасын бастады.

Құрметті қонақ, қызығушылықтың ошағы

1976 жылдан бері жәрмеңкеге құрметті қонақ немесе қызығушылықтың ошағы тағайындалады. Осы оқиғаға арналған арнайы әдеби бағдарлама ұйымдастырылады (оқулар, көркемөнер көрмелері, қоғамдық талқылаулар, театрлық қойылымдар, радио және телебағдарламалар). Құрметті ел үшін арнайы көрме залы құрылады, сондай-ақ ірі баспа үйлері жәрмеңкеге қатысады. Канаданың 2020 жылғы құрметті қонақ ретінде таныстырылуы COVID-19 пандемиясының салдарынан 2021 жылға шегерілді.

Жыл Құрметті қонақ Қызығушылық ошағы Ұраны
1976 Латын Америкасы Латын Америкасы әдебиеті
1978 Бала және кітап (Kind und Buch)
1980 Сахара асты Африкасы
1982 Діндер
1984 Джордж Оруэлл
1986 Үндістан Үндістан әдебиеті Дәстүрдегі өзгеріс (Wandel in Tradition)
1988 Италия Италия әдебиеті Италиялық күнделік (Italienisches Tagebuch)
1989 Франция Француз әдебиеті Француз күзі (L'Automne français)
1990 Жапония Жапон әдебиеті Кеше және қазір (Then and Now)
1991 Испания Испан әдебиеті Испания сағаты (La Hora de España)
1992 Мексика Мексика әдебиеті Ашық кітап (Ein offenes Buch)
1993 Фландрия және Нидерланды Фламанд және голланд әдебиеті Ашық ойлы (Weltoffen)
1994 Бразилия Бразилия әдебиеті Мәдениеттер кездесуі (Begegnung von Kulturen)
1995 Австрия Австрия әдебиеті
1996 Ирландия Ирланд әдебиеті Оның диаспорасы (Und seine Diaspora)
1997 Португалия Португалия әдебиеті Дүниеге жолдар (Wege in die Welt)
1998 Швейцария Швейцария әдебиеті Биік аспан – тар алқап (Hoher Himmel – enges Tal)
1999 Венгрия Венгрия әдебиеті Шексіз (Unbegrenzt)
2000 Польша Польша әдебиеті ©Польша
2001 Грекия Грекия әдебиеті Итакаға жаңа жолдар (Neue Wege nach Ithaka)
2002 Литва Литва әдебиеті Жалғасы келеді (Fortsetzung folgt)
2003 Ресей Ресей әдебиеті Жаңа беттер (Neue Seiten)
2004 Араб әлемі Араб әдебиеті Араб әлемі (Arabische Welt)
2005 Корея Корея әдебиеті Кореяға кіру (Enter Korea)
2006 Үндістан Үндістан әдебиеті Қазіргі Үндістан (Today's India)
2007 Каталон елдері Каталон әдебиеті Ерекше және жалпы (Singular i Universal)
2008 Түркия Түркия әдебиеті Таң қалдыратын түрлі-түсті (Faszinierend farbig)
2009 Қытай Қытай әдебиеті Дәстүр және инновация (Tradition & Innovation)
2010 Аргентина Аргентина әдебиеті Қозғалыстағы мәдениет (Kultur in Bewegung)
2011 Исландия Исландия әдебиеті Аңызды Исландия (Sagenhaftes Island)
2012 Жаңа Зеландия Жаңа Зеландия әдебиеті Сендер ұйықтағанда (Bevor es bei euch hell wird)
2013 Бразилия Бразилия әдебиеті Дауыстарға толы ел (Ein Land voller Stimmen)
2014 Финляндия Финляндия әдебиеті Финляндия. Керемет. (Finnland. Cool.)
2015 Индонезия Индонезия әдебиеті 17.000 қиял жебелері (17.000 Inseln der Imagination)
2016 Фландрия және Нидерланды Фламанд және голланд әдебиеті Бұл біз бөлісетін нәрсе (Dies ist, was wir teilen)
2017 Франция Француз әдебиеті Франкфурт француз тілінде (Francfort en français)
2018 Грузия Грузия әдебиеті Тұлғалар жасаған Грузия (Georgia made by characters)
2019 Норвегия Норвегия әдебиеті Бізбен бірге жүретін арман (The Dream We Carry)
2020 Канада Канада әдебиеті Ерекше көптік (Singular Plurality)
2021 Канада Канада әдебиеті Ерекше көптік (Singular Plurality)
2022 Испания Испан әдебиеті Шығарып тасыған шығармашылық (Creatividad Desbordante)
2023 Словения Словения әдебиеті Сөздердің бал ұясы (Waben der Worte)
2024 Италия Италия әдебиеті
2025 Филиппин Филиппин әдебиеті
2026 Чех Республикасы Чех әдебиеті

Дау

2007 жылғы жәрмеңке испан және неміс баспасөздерінің сынына ұшырады. Неміс жаңалықтар журналы Der Spiegel оның каталон әдебиетінің анықтамасына испан тілінде жазатын көптеген каталондықтарды қоспау саясатын "тар көзқарасты" деп сипаттады. Испан тілінде ғана жазылған әдебиет деп белгіленген "испандық" элементін жәрмеңкеден алып тастау туралы шешім, Испания үкіметі жәрмеңке шығындарына 6 миллионнан астам евро үлесін қосқан болатын, оған қарамастан қабылданды. 2023 жылы Litprom 1949 жылы израильдік әскерлердің палестиналық қызды зорлап өлтіруі туралы романы үшін палестиналық автор Адания Шиблиге LiBeraturpreis әдебиет сыйлығын табыстау рәсімін тоқтатты. Бұған жауап ретінде Әмірліктер баспагерлер қауымдастығы және Араб баспагерлер қауымдастығы жәрмеңкеден бас тартты. Кітап жәрмеңкесінің ашылу салтанатында словениялық философ Славой Жижек Litprom мен кітап жәрмеңкесін сынға алып, былай деді: "Біз қазір жою мәдениетінің парадокстарына жақындап келеміз. Бұл мәдениеттің барлық қызметі – сіздің [яғни кітап жәрмеңкесінің] инклюзия және әртүрлілік туралы ұғымыңызға сай келмейтіндерді шеттету".