Кіріспе

Көңіл көтеру немесе сауда үшін жиналу

Жәрмеңке (архаикалық: faire немесе fayre) – түрлі ойын-сауықтар мен сауда-саттықтар үшін адамдардың жиналатын жиыны. Жәрмеңкелер әдетте уақытша болып, бір күннен бірнеше аптаға дейін созылады. Оларда тауарлардың, өнімдердің және қызметтердің кең спектрі ұсынылады, сондай-ақ, көбінесе жарыстар, көрмелер мен білім беру шаралары ұйымдастырылады. Жәрмеңкелер белгілі бір салаларға немесе қызығушылықтарға арналған тақырыптық болуы мүмкін.

Тарих

Рим жәрмеңкелері – жұмыс пен соттар сияқты іс-шаралар тоқтатылатын мереке күндері болатын. Римнің Яһудея және Сирия Палестина провинцияларында яһуди раввиндері яһудилерге белгілі бір қалалардағы жәрмеңкелерге қатысуға тыйым салған, себебі жәрмеңкелердің діни сипаты яһуди дінінің қағидаларына қайшы келген. Орта ғасырларда көптеген жәрмеңкелер уақытша сауда орындары ретінде дамыды және ұзақ қашықтыққа және халықаралық сауда үшін маңызды рөл атқарды. Көтерме саудагерлер кейде бірнеше күн сапар шегіп, жәрмеңкелерге баратын, онда олар сатып алушылармен немесе сатушылармен кездесуге мүмкіндік алатын. Ең танымал жәрмеңкелердің бірі – Францияның солтүстігіндегі Шампан жәрмеңкесі. Ол алты қалада шамамен алты апта бойы өткізіліп, Еуропаның көп бөлігінен тауарлар мен сатып алушыларды тартты. Германиядағы Франкфурт кітап жәрмеңкесі, қазірге дейін баспа индустриясы үшін ең ірі сауда алаңы болып табылады және 12 ғасырда қолжазба кітаптар жәрмеңкесі ретінде бастау алған. Жәрмеңкелер көбінесе жергілікті шіркеу әулиесінің күні сияқты христиандық мерекелермен байланысты болды. Англиядағы Стагшоу қаласында 1293 жылдан бастап жыл сайынғы жәрмеңкелер өткізілген, онда мал сатылған. 4 шілдедегі негізгі жәрмеңкемен қатар, қалада жыл бойына жылқы, қозы және едіге сияқты белгілі бір мал түрлері сатылатын кішкентай жәрмеңкелер де ұйымдастырылған. Кумбх Мела, он екі жылда бір рет Аллахабад, Харидуар, Нашик және Уджайин қалаларында өткізіледі, Үндістанның ең ірі жәрмеңкелерінің бірі болып есептеледі. 2001 жылдың қаңтар айында 60 миллионнан астам адам жиналды, бұл әлемдегі ең көп адам жиналған оқиға болды. Санскрит тілінде «кумбха» сөзі құмыраны, ал «мела» сөзі жәрмеңкені білдіреді. Америка Құрама Штаттарында әр жазда жәрмеңкелерге шамамен 150 миллион адам келеді. Америкалық жәрмеңкедегі балалар сайыстары кішкентай жануарларды өсіруден робототехникаға дейін қамтиды, ал Ұлттық FFA ұйымы мен 4-H ұйымдары дәстүрлі серіктестерге айналды.

Сирси жәрмеңкесі

Сирси Марикамба Деви тойы әр екі жыл сайын наурыз айында Сирси қаласы, Карнатака штабы бойынша өтеді. Оған өте көп жандар келеді. Бұл – Үндістандағы ең танымал және ең ірі той (жатыр). Штабтың түкпір-түкпірінен келген жандар осы зор шараға қатысып, шеруге белсенді түрде араласады. Халық үшін балаларға арналған ойын-сауықтар, цирктер, түрлі дүкендер, драмалар мен қойылымдар, сондай-ақ тағы да көптеген мүмкіндіктер ұйымдастырылады. Онда құдай Махишасураны өлтірген әйел құдайдың тарихы бейнеленген.

Құқықтық салдарлар

Жәрмеңкелер көптеген адамдарды тартты және олар жиі қоғамдық тәртіп бұзушылықтарына, кейде тіпті көтерілістерге әкеп соқты. Сондықтан жәрмеңкелерді өткізуге патшалық жарғымен рұқсат берілді. Алғашқыда оларға тек қана епископ, шериф немесе губернатор қатысатын, тәртіп сақтауға болатын қалалар мен жерлерде ғана рұқсат етілді. Кейіннен, белгілі бір жәрмеңкелерге түрлі артықшылықтар берілді, мысалы, жәрмеңкеге мерекелік мәртебе беру немесе жәрмеңке кезінде белгілі бір заңдар бойынша тұтқындалудан қорғау. Әкімшілік қызметкерлері жәрмеңкеге келгендерге әділдік орнатуға уәкілдік алды, бұл тіпті ең кішкентай жәрмеңкеде де құқық бұзушылықтар мен дауларды қарау үшін сот құрылуына алып келді. Мұндай соттар пие-пудер соты деп аталды (ескі француз тілінен *pieds pouldres*, сөзбе-сөз "тозаңды аяқтар", яғни көшпелі саудагер, орта ғасырлық латын тілінен *pedes pulverosi*).

Өнер мен тіл

Stagshaw Bank Fair-дің көптеген адамдар, жануарлар мен сауда орындарының үйреншікті хаостық сипаты Ньюкасл сөйлеу тілінде "Stagey Bank Fair-ге ұқсас" деген тіркесті қалыптастырды, ол жалпы тәртіпсіздікті бейнелеу үшін қолданылады. Америкалық округтік жарманкесі Э. Б. Уайттың "Шарлоттаның торы" шығармасында суреттелген.