Шведтік Қылыш Ордені

Кіріспе

Шведтік ерлік пен әскери ордені

Корольдік семсер ордені (ресми түрде: Корольдік семсер ордені; шведше: Kungliga Svärdsorden) – Швеция королі Фредерик I 1748 жылдың 23 ақпанында Серафим ордені мен Поляр жұлдызы ордендерімен бірге құрған шведтік ерлік пен әскери ордені. Орденнің ұраны латын тілінде: Pro Patria ("Отан үшін" деген мағынада). Офицерлерге берілетін, бастапқыда батылдық пен ұзақ немесе пайдалы қызметі үшін тағайындалған бұл орден, кейін белгілі бір мерзім қызмет еткеннен кейін әскери офицерлер үшін міндетті түрде берілетін наградаға айналды. Алғашқыда рыцарь, командир және Үлкен крест командирі деген үш дәреже болды, бірақ олар кейін сыныптарға бөліну арқылы көбейтілді. 2022 жылдың 20 желтоқсанында Швеция үкіметі 1974 жылғы ережені жойған жаңа ережені жариялады, сондай-ақ швед азаматтары үшін Корольдік ордендерді қайта ашты және 2023 жылдың 1 ақпанынан бастап күшіне енген Семсер және Васа ордендерін қайта жандандырды.

Тарих

Орденді 1748 жылы король Фредерик I Серафим ордені және Поляр жұлдызы орденімен бірге құрды. 1788 жылы король Густав III орденнің екі жаңа дәрежесін құрды, олар тек соғыс уақытында ғана табыс етілуі мүмкін: "Knight Grand Cross First Class" – Крест пішіні бойынша рыцарь кресіне ұқсас, бірақ Ұлы крест белгісінен үлкен және мойынға тағылады, ал жұлдызы көтерілген күміс қылыш пішіндес. Ол кемінде майор-генерал шені бар дивизия командирлеріне шайқаста маңызды жеңіске жеткені үшін берілді. Тіпті монарх та өз офицерлерінің бірауыздан шешімімен ғана Knight Grand Cross белгісін тағуға құқылы болды (мысалы, Густав III, Карл XIII және Карл XIV Юхан). "Шыбайлы Ұлы крест" – Крест пішіні бойынша рыцарь кресіне ұқсас, бірақ Ұлы крест белгісінен үлкен және мойынға тағылады, ал жұлдызы екі қиылысқан тік күміс қылыш пішіндес. Бұл дәрежелер тек офицерлерге ғана берілді, бірақ 1850 жылы енгізілген Svärdstecken ("Қылыш белгісі") атаулы ордені офицер емес шенділерге де табыс етілді; осылайша марапатталған адам өзін svärdsman ("Қылышкер") деп атады. Сондай-ақ, қатардағы әскери қызметшілерге "Қылыш медалі" табыс етілді. Медаль мен белгіні алу үшін офицер емес шенділер мен қатардағы әскери қызметшілер кемінде он алты жыл қызмет етуі керек болды. 1952 жылы орденге ерекше медаль қосылды. Бұл медальдар тек соғыс уақытында ғана табыс етілді. Олар – Алтын, Күміс және Қоладан жасалған "Қылыш" орденінің соғыс айқышы. Олар орденмен бірдей лентада тағылады және медаль орденнің крест тәрізді белгісінен тұрады, ол алтын, күміс немесе қоладан жасалған, оның артында шведтің үш тәжі бар орталық медальон және крестің жоғарғы және төменгі қабырғалары арасындағы кеңістікте көтерілген қылыш бейнеленген. Крест пен қылыштың жоғарғы қабырғаларының ұштарында кішкентай патшалық тәж орналасқан. Швеция королі Карл XVI Густав өзінің Командирлік Ұлы крест алқасы мен белгісін жиі тағады. 2019 жылы парламенттік комиссияға швед ордендерін, соның ішінде "Қылыш" орденін швед құрмет жүйесіне қайта енгізу және швед азаматтарын швед ордендеріне қайта тағайындау қағидаларын әзірлеу тапсырылды. Комиссия өз қорытындыларын 2021 жылдың қыркүйегінде ұсынды және Үкімет бұл мәселе бойынша заң жобасын 2022 жылдың 19 сәуірінде Риксдагқа ұсынатынын мәлімдеді. Заң жобасы 2022 жылдың 15 маусымында қабылданды және "Қылыш" ордені 2023 жылдың 1 ақпанында швед құрмет жүйесіне қайта енгізілді. 2023 жылдың 29 қыркүйегінде Стокгольмдегі американ елшілігінің қорғаныс атташесі полковник Райан С. Суини 1974 жылдан бері бұл орденді алған алғашқы адам болды. Бұрын жаңа Бас қолбасшыларды қабылдау діни рәсімдерсіз, патшалық пәтерлерде, бірақ орденнің басқа Бас қолбасшыларының, Серафим рыцарларының және барлық басқа ордендердің Бас қолбасшыларының қатысуымен өтті. Ант беру кезінде сайланған Командир өмірін және мүлкін Евангелиелік лютеран дінін қорғауға, Патшаға және елге адал қызмет етуге және ел жауларына қарсы батыл күресуге міндеттеме берді. Шетелдік азамат Ұлы кресттің Командирі болып сайланғанда, белгілер оған шетелге жіберілді, ал ол өз кезегінде орденнің архивіне оның көрсеткен қызметтері туралы есепті жіберді.

The order was created by King Frederick I in 1748, along with two other orders, the Order of the Seraphim and the Order of the Polar Star. In 1788, King Gustav III created two new grades of the order, which could only be bestowed in war time:

"Knight Grand Cross First Class" – The cross is in shape similar to the Knight's cross, but as large as the Grand Cross badge and is worn on a necklet, and the star is in the shape of an upraised silver sword. It was awarded to division commanders of at least the rank of a major general for achieving a major victory in battle. Even the monarch could only wear the insignia Knight Grand Cross by the unanimous decision of his officers (e. g., Gustavus III, Charles XIII and Charles XIV John. "Knight Grand Cross" – The cross is in shape similar to the Knight's cross, but as large as the Grand Cross badge and is worn on a necklet, and the star is in the shape of two crossed upright silver swords. These grades proper were only given to commissioned officers, but an affiliated decoration, the Svärdstecken ("Badge of the Sword"), introduced in 1850, was given to non commissioned officers; one thus decorated would call himself a svärdsman ("Swordsman"). A Medal of the Sword was also introduced for enlisted men. Both the non commissioned officers and the enlisted men had to have served for at least sixteen years to qualify for the Badge and Medal respectively. In 1952 a special medal of distinction was added to the order. These could only be bestowed in wartime. They are the War Cross of the Order of the Sword in Gold, in Silver and in Bronze. They are worn on the same ribbon as the order and the medal consist of the cross saltire of the Order struck in gold, silver or bronze, with an upraised sword behind central medallion bearing the Swedish three crowns and in the spaces between the upper and lower arms of the cross. At the top of the points of the upper arms of the cross and of the sword is a small royal crown. King Carl XVI Gustaf of Sweden frequently wears his Commander Grand Cross necklet and badge. In 2019, a parliamentary committee was instructed to establish guidelines on how to re introduce the Swedish orders, including the Order of the Sword, into the Swedish honours system and how Swedish citizens again can be appointed to Swedish orders. The committee presented its findings in September 2021 and the Government has declared that a bill on the subject will be presented to the Riksdag on 19 April 2022. The Bill was passed on 15 June 2022, and the Order of the Sword was re introduced into the Swedish honours system on 1 February 2023. On 29 September 2023, Colonel Ryan S. Sweeney, defense attaché at the American embassy in Stockholm, became the first person since 1974 to receive the order. Formerly the reception of new Commanders Grand Cross took place without religious ceremonies in the royal apartments, but in the presence of the other Commanders Grand Cross of the Order, of the Knights of the Seraphim, and the Commanders Grand Cross of all the other orders. By the oath the Commander elect bound himself “to defend with life and property the Evangelical Lutheran religion, to serve faithfully the King and the country, and to combat courageously against the foes of the country.” When a foreigner was elected a Commander of the Grand Cross, the insignia were sent to him abroad, while he, in his turn, transmitted to the archives of the Order a statement of the services rendered by him.

Ұлы кресттің рыцары

1788 жылы король Густав III, орыс-швед соғысы барысында, орденнің тағы бір класын енгізді, оны тек соғыс уақытында және соғысқа маңызды әсер еткен жоғары шенді офицерлерге ғана беруге болатын. Тіпті Швеция королі де "өз қолбасшылығындағы швед әскері жеңіске жеткенше, соғыс арқылы немесе жаулап алу арқылы" орденді таға алмайды. Бұл ерекше класс Ұлы крест иесі деп аталады. Кеуде жұлдызы тік қылыш нысанында, сол жақ төс қалтасына тағылады, ал белгі мойынға асылады.

Белгі және әдет

Орденнің белгісі – сальтир түрінде (яғни X пішінде) жасалған, ақ эмальды Мальта кресті, рыцарь класы үшін күмістен, ал 1-ші сыныптан жоғары рыцарь үшін алтыннан; кресттің қолдарының арасында алтын ашық тәждер орналасқан. Аверс орталық медальонында көк эмальді аяда үш алтын тәждің арасында тік тұрған алтын қылыш бейнеленген; кері орталық медальонында алтын лавр шоғы мен көк эмальді аяда "Pro Patria" (Отан үшін) деген латын жазуы қиылысқан тік алтын қылыш бар. Белгінің жоғарғы бөлігіндегі кресттің екі қолдары арасындағы ашық жерде көк эмальді қынындағы екі алтын қылыш айқышпен жатыр. Сонымен қатар, екі ең жоғары сыныптың белгілерінде кресттің екі жағындағы ашық жерлерде тік тұрған, алтын және көк түсті қылыштар, ал кресттің төменгі бөлігіндегі екі қолдың арасындағы ашық жерде, ұштары төмен қаратылған алтын және көк түсті қылыштардың жұбы бейнеленген, қылыштардың жұбы бір-біріне байланған, ал бүйірлік қылыштар крестке алтын лентамен артынан байланған. Белгі алтыннан жасалған, эмальды патшалық тәжге ілінген. Орденнің мойын таспасы алтыннан жасалған, көк эмальды қынындағы он бір алтын қылыштан және алтын тізбектермен байланысқан алтын белдіктерден тұрады. Олармен алмаса келіп, көк эмальды шлемдері бар он бір алтын пельта қалқандары орналасқан. Орденнің жұлдызы күміс Мальта кресті, орталық медальонында белгідегідей, көк эмальді аяда үш алтын тәждің арасында тік тұрған қылыш бейнеленген. Ұлы крест жұлдызында кресттің екі қолы арасында қысқа күміс үшбұрышты сәулелердің үстінде алтын тәждер орналасқан. Орденнің лентасы сары түсті, шеттерінде көк жолақтар бар (яғни Швецияның ұлттық түстері). Бұрын орденде ресми шараларда, мысалы, орденнің бөлімдерінде киілетін ерекше көк және сары киім болған. Киімге сары шалбар, көгілдір иықтары бар, тізеге дейін жететін сары пальто, көк атласпен астарланған, көк жиекпен шектелген көк манта, алтын жиекпен шектелген көк иық белдігі кірген. Орденнің жұлдызы пальто мен мантияның сол жақ кеудесіне тігілген. Киімді алтын лентасы бар қара цилиндр, ақ қаз және қара қарға қауырсындарынан жасалған тоқпан және алтын өткешті қара етік толықтырған. Орденнің мойын таспасы пальтоның иығынан асырылған.

The badge of the Order is a white enamelled Maltese Cross in saltire (i. e. X shaped), in silver for Knight class and in gold for the Knight 1st Class and above; gold open crowns appeared between the arms of the cross. The obverse central medallion bears an upright gold sword between three gold crowns on a blue enamelled background; the reverse central medallion has an upright gold sword intersecting a gold laurel wreath, and the Latin legend "Pro Patria" (For Fatherland) on a blue enamelled background. A pair of crossed gold swords in blue enamelled scabbards with downward turned blades lie across the opening between the upper arms of the cross at the top of the badge. In addition the badges of the two highest classes also have an upright similar gold and blue sword across the openings at the sides of the cross and an identical pair of crossed gold and blue swords with downwards turned blades across the opening between the lower arms of the cross at the bottom of the badge, the pairs of crossed swords are each tied together and the side swords are bound to the cross by a single gold ribbon which crosses the arms of the cross from behind. The badge hanged from a gold and enamelled royal crown. The collar of the Order is of gold in the form of eleven gold swords in blue enamelled scabbards with gold belts connected by gold chains and alternating with eleven gold pelte shields each bearing a blue enamelled helmet The star of the Order is a silver Maltese Cross, the central medallion bearing the same upright sword between three gold crowns on a blue enamelled background as the badge. The star of the Grand Cross also has golden crowns over short silver triangular rays between the arms of the cross. The ribbon of the Order is yellow with blue stripes near its borders (i. e., the Swedish national colours). Formerly the Order also had a distinctive blue and yellow habit worn on formal occasions such as at chapters of the Order. The habit included yellow trousers, a yellow knee length coat with blue shoulder tabs and a yellow girdle, each bordered in blue, blue mantle lined with blue satin and a blue shoulder sash with a gold fringe. The star of the Order was embroidered over the left breast of both the coat and the mantle. A black top hat with gold hat band and a plume of white ostrich and black egret feathers and a pair of black boots with gilded spurs completed the habit. The collar of the Order was worn over the shoulders of the coat.

Медальдардың белгілері

"Қылыш" белгісі Орденнің күміс белгісіне ұқсас. Алдыңғы орталық медальон эмальмен жабықталған, бірақ кресттің қанаттарында ақ эмаль жоқ, сондай-ақ бұл белгінің арт жағы да эмальмен жабықталмаған. "Қылыш" медалі де күмістен жасалған және дөңгелек пішіндес, жоғарғы жағында патшалық тәж бейнеленген. Медаль Орден белгісінің қылышы мен үш тәжін көрсетеді, олардың айналасында швед тілінде "Konung och Fädernesland" ("Патша және Отан") деген жазу бар.