Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ең жоғары француздық құрмет ордені
Highest French order of merit
Құрмет легионының ұлттық ордені (ordre national de la Légion d'honneur), бұрынғы Құрмет легионының корольдік ордені (Ordre royal de la Légion d'honneur), әскери және азаматтық салалардағы ең жоғары француздық құрмет ордені. 1802 жылы Наполеон Бонапарт құрған бұл орден, кейінгі француз үкіметтері мен режимдерінің барлығында сақталған (кейде шағын өзгерістермен). Орденнің ұраны – «Құрмет және Отан» (Honneur et Patrie); оның резиденциясы Париждегі Сенаның сол жағалауындағы Орсей мұражайының жанындағы Құрмет легионы сарайында орналасқан. 2023 жылдың 1 ақпанынан бастап орденнің бас канцлері зейнеткер генерал Франсуа Лекойнр, ол зейнеткер генерал Бенуа Пугадан қызметті қабылдады. Орден бес дәрежеге бөлінеді: Шевалье (Рыцарь), Офицер (Офицер), Командир (Командир), Үлкен офицер (Ұлы офицер) және Үлкен крест (Ұлы крест).
The National Order of the Legion of Honour ( ɔʁdʁ nɑsjɔnal də la leʒjɔ̃ dɔnœʁ), formerly the Royal Order of the Legion of Honour (Ordre royal de la Légion d'honneur), is the highest French order of merit, both military and civil. Established in 1802 by Napoleon Bonaparte, it has been retained (with occasional slight alterations) by all later French governments and regimes. The order's motto is Honneur et Patrie ("Honour and Fatherland"); its seat is the Palais de la Légion d'Honneur next to the Musée d'Orsay, on the left bank of the Seine in Paris. Since 1 February 2023, the Order's grand chancellor has been retired General François Lecointre, who succeeded fellow retired General Benoît Puga in office. The order is divided into five degrees of increasing distinction: Chevalier (Knight), Officier (Officer), Commandeur (Commander), Grand officier (Grand Officer) and Grand croix (Grand Cross).
Бірінші империя
10 Плювиоз (Француз республикалық күнтізбесі бойынша 30 қаңтар 1805) күні шығарылған жарлықта ұлы орден құрылды. Бұл орден – үлкен белбеудегі айқыш пен Наполеон империясының символы – бүркіт бейнесі бар күміс жұлдыз, Grand aigle (Ұлы бүркіт) деп аталды, ал 1814 жылы Grand cordon (үлкен белбеу, сөзбе-сөз "үлкен лента") деп атала бастады. Наполеон 1804 жылы өзін Франция императоры деп жариялап, 1808 жылы Наполеондық дворяндықты орнатып, Легион д'Онер орденін беру "Империя рыцары" (Chevalier de l'Empire) атағына ие болу құқығын берді. Бұл атақ үш буыннан кейін мұрагерлікке көшті. Наполеон отбасы мен жоғары лауазымды министрлеріне Легион д'Онер орденінің 15 алтын жағасын сыйлады. Бұл жаға 1815 жылы таратылды. Мұрағаттардың жоғалуы зерттеуді қиындатқанымен, әскермен бірге шайқасқан үш әйелге орден берілгені туралы әңгімелер бар: Виржиния Гескиер, Мари Жанна Шеллинг және монахиня, әпке Анн Биге. Легион д'Онер француз империясында кең танымал және көзге түсетін болды. Император оны үнемі тағып жүрді, ал сол заманғы әдет-ғұрыптар безендірулерді көп жағдайда киюге мүмкіндік берді. Сондықтан Швеция королі бұл орденнен бас тартты, оның пікірінше ол тым көп таралған. Наполеонның өзінің ордендері пруссиялықтар тарапынан басып алынып, 1945 жылға дейін Берлиндегі Цейгхаус (қолдары сақтау орны) -та қойылды. Бүгінде олар Мәскеуде сақталуда.
In a decree issued on the 10 Pluviôse [[French Republican Calendar (30 January 1805), a grand decoration was instituted. This decoration, a cross on a large sash and a silver star with an eagle, symbol of the Napoleonic Empire, became known as the Grand aigle (Grand Eagle), and later in 1814 as the Grand cordon (big sash, literally "big ribbon"). After Napoleon crowned himself Emperor of the French in 1804 and established the Napoleonic nobility in 1808, award of the Légion d'honneur gave right to the title of "Knight of the Empire" (Chevalier de l'Empire). The title was made hereditary after three generations of grantees. Napoleon had dispensed 15 golden collars of the Légion d'honneur among his family and his senior ministers. This collar was abolished in 1815. Although research is made difficult by the loss of the archives, it is rumoured that three women who fought with the army were decorated with the order: Virginie Ghesquière, Marie Jeanne Schelling and a nun, Sister Anne Biget. The Légion d'honneur was prominent and visible in the French Empire. The Emperor always wore it, and the fashion of the time allowed for decorations to be worn most of the time. The king of Sweden therefore declined the order; it was too common in his eyes. Napoleon's own decorations were captured by the Prussians and were displayed in the Zeughaus (armoury) in Berlin until 1945. Today, they are in Moscow.
1814 жылы Франция корольдігін қайта қалпына келтіру
Луи XVIII орденнің сыртқы түрін өзгертті, бірақ оны жойған жоқ. Мұндай қадам жасағанда 35-38 мың мүшесі наразы болар еді. Наполеонның және оның бүркітінің суреттері алынып, Бурбон әулетінің тұңғыш патшасы Генрих IV-нің суретімен ауыстырылды. Орденнің арт жағындағы бүркіт орнына үш Бурбон [[флер-де-лис]] бейнесі қойылды. Императорлық тәждің орнына патша тәжі келді. 1816 жылы үлкен кордондар үлкен кресттер деп аталып, легионерлер рыцарь дәрежесіне көтерілді. Патша командирлерді командирлер деп бекітті. Легион құрметі Франция монархиясының екінші дәрежелі рыцарлық ордені болды, ал одан жоғары – "Киелі Рух" ордені.
Louis XVIII changed the appearance of the order, but it was not abolished. To have done so would have angered the 35,000 to 38,000 members. The images of Napoleon and his eagle were removed and replaced by the image of King Henry IV, the popular first king of the Bourbon line. Three Bourbon [[fleur de lys replaced the eagle on the reverse of the order. A king's crown replaced the imperial crown. In 1816, the grand cordons were renamed grand crosses and the legionnaires became knights. The king decreed that the commandants were now commanders. The Légion d'honneur became the second ranking order of knighthood of the French monarchy, after the Order of the Holy Spirit.
Монархия
Орлеандықтар әулеті королі Людовик Филипп I-нің пайдасына Бурбондар әулеті құлатылғаннан кейін, Бурбон монархиясының ордендері қайтадан жойылып, 1830 жылы «Құрмет Легионы» Францияның ең жоғары наградасы ретінде қайта орнатылды. Оның нышандары күрт өзгертілді; крест енді үш түсті туларды бейнелейді. 1847 жылы оның құрамында 47 000 мүше болды.
Following the overthrow of the Bourbons in favour of King Louis Philippe I of the House of Orléans, the Bourbon monarchy's orders were once again abolished and the Légion d'honneur was restored in 1830 as the paramount decoration of the French nation. The insignia were drastically altered; the cross now displayed tricolour flags. In 1847, there were 47,000 members.
Екінші республика
Парижде тағы бір революция (1848 жылы) жаңа республиканы (екіншісін) және Легион д'оннордың жаңа үлгісін сыйлады. Құрылтайшының шөбересі Луи Наполеон Бонапарт президент болып сайланды және орденнің медальдеріндегі өзінің інісінің суретін қайта орнатты. 1852 жылы алғаш рет тіркелген әйел, 1789 жылғы абсолюттік монархияға қарсы көтерілістің қарт революционері Анжелика Дюшемин орденге қабылданды. 1851 жылдың 2 желтоқсанында президент Луи Наполеон Бонапарт қарулы күштердің көмегімен мемлекеттік төңкеріс жасады. Ол бір жыл өткен соң, 1852 жылдың 2 желтоқсанында сәтті плебисцит нәтижесінде Франция императоры атанды.
Yet another revolution in Paris (in 1848) brought a new republic (the second) and a new design to the Légion d'honneur. A nephew of the founder, Louis Napoléon Bonaparte, was elected president and he restored the image of his uncle on the crosses of the order. In 1852, the first recorded woman, Angélique Duchemin, an old revolutionary of the 1789 uprising against the absolute monarchy, was admitted into the order. On 2 December 1851, President Louis Napoléon Bonaparte staged a coup d'état with the help of the armed forces. He made himself Emperor of the French exactly one year later on 2 December 1852, after a successful plebiscite.
Екінші империя
Императорлық тәж қосылды. Наполеон III билік еткен кезде алғашқы американдық қабылданды: Томас Вилтбергер Эванс, Наполеон III-нің тіс дәрігері.
An Imperial crown was added. During Napoleon III's reign, the first American was admitted: Thomas Wiltberger Evans, dentist of Napoleon III.
Үшінші республика
1870 жылы Франко-Прус соғысында француз императорлық армиясының жеңілісі империяның аяқталуына және Үшінші Республиканың құрылуына (1871–1940) әкелді. Франция өзгерген сайын, Легион де-оннор да өзгерді. Тақтың орнына лавр және емен жапырақтарынан жасалған гүл шоғы орнатылды. 1871 жылы Париж Коммунасы көтерілісі кезінде Легионның штаб-пәтері – Пала де ла Легион д'Оннер қатал көше шайқастарында толығымен өртеніп кетті, орденнің мұрағаттары жоғалып қалды. 1885 жылы басталған президент Жюль Гревидің екінші мерзімінде газет журналистері Гревидің күйеу баласы Даниэль Уилсонның Легион ордендерін берудегі парақорлық ісін жария етті. Греви бұл оқиғаға жеке қатысқан деп айыпталмады, бірақ ол өзінің жанама саяси жауапкершілігін мойындауға кешікті, нәтижесінде 1887 жылдың 2 желтоқсанында отставкаға кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде шамамен 55 000 орден табысталды, оның 20 000-ы шетелдік азаматтарға берілді. Ордендердің көп саны 1918 жылы бекітілген жаңа, қайтыс болғандарға да берілетін сыйлықтардың нәтижесінде болды. Дәстүр бойынша, Легион-д'оннор мүшелігіне қайтыс болған соң марапаттау мүмкін емес еді.
In 1870, the defeat of the French Imperial Army in the Franco Prussian War brought the end of the Empire and the creation of the Third Republic (1871–1940). As France changed, the Légion d'honneur changed as well. The crown was replaced by a laurel and oak wreath. In 1871, during the Paris Commune uprising, the [[Palais de la Légion d'Honneur, headquarters of the Légion d'honneur, was burned to the ground in fierce street combats; the archives of the order were lost. In the second term of President Jules Grévy, which started in 1885, newspaper journalists brought to light the trafficking of Grévy's son in law, Daniel Wilson, in the awarding of decorations of the Légion d'honneur. Grévy was not accused of personal participation in this scandal, but he was slow to accept his indirect political responsibility, which caused his eventual resignation on 2 December 1887. During World War I, some 55,000 decorations were conferred, 20,000 of which went to foreigners. The large number of decorations resulted from the new posthumous awards authorised in 1918. Traditionally, membership in the Légion d'honneur could not be awarded posthumously.
Төртінші және Бесінші республикалар
1946 жылы Төртінші республика құрылғаннан кейін Құрмет орденінің дизайнындағы соңғы өзгеріс болды. Орденнің бет жағындағы "1870" саны бір жұлдызбен алмастырылды. 1958 жылы Бесінші республика құрылғаннан кейін тағы да ешқандай өзгеріс жасалмады.
The establishment of the Fourth Republic in 1946 brought about the latest change in the design of the Legion of Honour. The date "1870" on the obverse was replaced by a single star. No changes were made after the establishment of the Fifth Republic in 1958.
Құқықтық мәртебесі және басшылығы
Құрмет легионы – Францияның ұлттық ордені, мемлекеттік құрылтаймен құрылған заңды тұлға. Легион "Құрмет легионы және Әскери медаль кодексі" азаматтық заң кодексімен реттеледі. Француз Республикасының Президенті орденнің Ұлы шебері болып табылады, бірақ күнделікті басқару Ұлы канцелярияға (Grande Chancellerie de la Légion d'honneur) жүктелген.
The Legion of Honour is a national order of France, meaning a public incorporated body. The Legion is regulated by a civil law code, the "Code of the Legion of Honour and of the Military Medal". While the President of the French Republic is the Grand Master of the order, day to day running is entrusted to the Grand Chancery (Grande Chancellerie de la Légion d'honneur).
Бас ұстаз
Легион құрылғаннан бері орденнің бас шебері Францияның императоры, королі немесе президенті болды. Сондықтан президент Эммануэль Макрон 2017 жылдың 14 мамырында Легионның бас шебері атанды. Бас шебер француз үкіметінің ұсынымы бойынша орденнің барлық басқа мүшелерін тағайындайды. Бас шебердің таңбасы – Легионның Ұлы омырауы. Республика Президенті, орденнің бас шебері ретінде, қызметке кірісу рәсімінің бір бөлігі ретінде омырауды қабылдайды, бірақ Валери Жискар д’Эстеннен бері бас шеберлер омырау кимеген.
Since the establishment of the Legion, the Grand Master of the order has always been the Emperor, King or President of France. President Emmanuel Macron therefore became the Grand Master of the Legion on 14 May 2017. The Grand Master appoints all other members of the order, on the advice of the French government. The Grand Master's insignia is the Grand Collar of the Legion. The President of the Republic, as Grand Master of the order, receives the Collar as part of his investiture, but the Grand Masters have not worn the Collar since Valéry Giscard d'Estaing.
Француз азаматтары
Француз азаматтары, ерлер мен әйелдер, әскери немесе азаматтық өмірдегі "ерекше еңбегі" (mérites éminents) үшін Легионға қабылдануы мүмкін. Қазіргі қолданыста бұл орден кәсіпкерлерге, жоғары деңгейдегі мемлекеттік қызметкерлерге, ғалымдарға, өнер адамдарына, соның ішінде танымал актерлер мен актрисаларға, спорт чемпиондарына және атқарушы билікте байланысы бар басқа да адамдарға беріледі. Француз парламентінің мүшелері соғыстағы ерлігі үшін ғана орденмен марапатталуы мүмкін, ал министрлер өздерінің бухгалтерлерін ұсынуға құқығы жоқ. 2008 жылға дейін француз азаматтары Құрмет легионына тек Chevalier (Шевалье) дәрежесінде ғана қабылдануы мүмкін еді. Жоғары дәрежеге көтерілу үшін Францияның мүддесі үшін жаңа ерекше қызметтер атқару қажет болды және тағайындалу мен көтеру арасында белгілі бір мерзім өтуі керек еді. Алайда, 2008 жылы бұл ереже өзгертілді, енді орденге офицер, командир және Ұлы офицер дәрежелерінде де "ерекше мансаптар" (carrières hors du commun) үшін қабылдану мүмкіндігі пайда болды. 2009 жылы Симона Вейль орденге Ұлы офицер дәрежесінде алғаш рет қабылданды. Вейль – Француз академиясының мүшесі, бұрынғы денсаулық сақтау министрі және Еуропа парламентінің президенті, сондай-ақ Освенцим концлагерінен аман қалған. 2012 жылы ол Ұлы крестке көтерілді. Жыл сайын кем дегенде бес адам марапаттан бас тартады. Олар оны қабылдамаса да, орденнің ресми тізіміне енгізіледі.
French nationals, men and women, can be received into the Légion, for "eminent merit" (mérites éminents) in military or civil life. In practice, in current usage, the order is conferred on entrepreneurs, high level civil servants, scientists, artists, including famous actors and actresses, sport champions, and others with connections in the executive. Members of the French Parliament cannot receive the order, except for valour in war, and ministers are not allowed to nominate their accountants. Until 2008, French nationals could only enter the Legion of Honour at the class of Chevalier (Knight). To be promoted to a higher class, one had to perform new eminent services in the interest of France and a set number of years had to pass between appointment and promotion. This was however amended in 2008 when entry became possible at Officer, Commander and Grand Officer levels, as a recognition of "extraordinary careers" (carrières hors du commun). In 2009, Simone Veil became the first person to enter the Order at Grand Officer level. Veil was a member of the Académie française, a former Health Minister and President of the European Parliament, as well as an Auschwitz survivor. She was promoted to Grand Cross in 2012. Every year at least five recipients decline the award. Even if they refuse to accept it, they are still included in the order's official membership.
Француз емес алушы
Легионға мүшелік техникалық тұрғыдан француз азаматтарына ғана шектелген, бірақ Францияға немесе оның ұстанатын идеалдарына қызмет еткен шетел азаматтары осы құрметке ие болуы мүмкін. Францияда тұратын шетел азаматтары француз азаматтарымен бірдей талаптарға бағынады. Шетелде тұратын шетел азаматтары Легионның кез келген дәрежесімен немесе құрметті атағымен марапатталуы мүмкін. Шетел мемлекет басшылары және олардың жұбайлары немесе монархтардың серіктері сыпайылық таныту мақсатында Ұлы крестпен марапатталады. Француз топырағында екі дүниежүзілік соғыста немесе 1944 жылғы Францияны азат ету науқанында қызмет еткен американдық және британдық ардагерлер, егер құрмет бекітілген кезде олар тірі болса, Құрмет Легионының кавалері болып тағайындалуы мүмкін.
While membership in the Légion is technically restricted to French nationals, foreign nationals who have served France or the ideals it upholds may receive the honour. Foreign nationals who live in France are subject to the same requirements as the French. Foreign nationals who live abroad may be awarded a distinction of any rank or dignity in the Légion. Foreign heads of state and their spouses or consorts of monarchs are made Grand Cross as a courtesy. American and British veterans who served in either World War on French soil, or during the 1944 campaigns to liberate France, may be eligible for appointment as Chevalier of the Legion of Honour, provided they were still living when the honour was approved.
Ұжымдық марапаттар
Қалалар, мекемелер немесе компаниялар үшін ұжымдық кездесулер тағайындалуы мүмкін. Францияда барлығы 64 елді мекен, сондай-ақ алты шетелдік қала марапатталған: 1914 жылы Льеж, 1920 жылы Белград, 1957 жылы Люксембург қаласы, 1984 жылы Волгоград (Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Сталинград"), 2004 жылы Алжир және 2020 жылы Лондон. Француз қалалары осы марапатты өздерінің қалалық гербтерінде көрсетеді. Осы құрметке ие болған ұйымдардың арасында Француз Қызыл Кресті (Croix Rouge Française), Нотр-Дам де-Домб аббаттығы (Abbey of Notre Dame des Dombes), Француз Ұлттық темір жол компаниясы (SNCF, Société Nationale des Chemins de fer Français), Париж қаласының полиция префектурасы (Préfecture de Police de la Ville de Paris) және әртүрлі Grandes Écoles (Ұлттық (элиталық) колледждер) мен басқа да білім беру орындары бар.
Collective appointments can be made to cities, institutions or companies. A total of 64 settlements in France have been decorated, as well as six foreign cities: Liège in 1914, Belgrade in 1920, Luxembourg City in 1957, Volgograd (the World War II 'Stalingrad') in 1984, Algiers in 2004, and London in 2020. French towns display the decoration in their municipal coat of arms. Organisations to receive the honour include the French Red Cross (Croix Rouge Française), the Abbaye de Nôtre Dame des Dombes (Abbey of Notre Dame des Dombes), the French National Railway Company (SNCF, Société Nationale des Chemins de fer Français), the Préfecture de Police de la Ville de Paris (Prefecture of Police of Paris), and various Grandes Écoles (National (Elite) Colleges) and other educational establishments.
Әскери наградалар
Әскери марапаттар (Légion d'honneur à titre militaire) ерлік (actions de guerre) немесе қызметі үшін беріледі. Ерекше ерлік үшін марапат: "Құрмет легионы" бұйрықтарда атаумен бірге табыс етіледі. Бұл Франциядағы ең жоғары батырлық наградасы. Ол сирек беріледі, көбінесе шайқаста қаза болған әскерлерге беріледі. Қызметі үшін марапаттау: Легион ешқандай мақтау қағазызсыз беріледі.
The military distinctions (Légion d'honneur à titre militaire) are awarded for bravery (actions de guerre) or for service. award for extreme bravery: the Légion d'Honneur is awarded jointly with a mention in dispatches. This is the top valour award in France. It is rarely awarded, mainly to soldiers who have died in battle. award for service: the Légion is awarded without any citation.
Француз әскери қызметшілері
Әрекеттегі офицерлер үшін Құрмет легионы сыйлығы 20 жыл үздік қызметтен кейін, Ұлттық Құрмет орденінің кавалері дәрежесіне ие болған соң беріледі. Батылдық наградалары сыйлық алуға қажетті уақытты қысқартады – шын мәнінде, марапатталған әскерилер Орден дю Мерит орденін қабылдамай, тікелей Құрмет легионының кавалерлері болады. НКО қызметкерлері бұл сыйлыққа ие бола бермейді, ең көп марапатталған әскерилерді қоспағанда.
For active duty commissioned officers, the Legion of Honour award for service is achieved after 20 years of meritorious service, having been awarded the rank of Chevalier of the Ordre National du Mérite. Bravery awards lessen the time needed for the award—in fact decorated servicemen become directly chevaliers of the Légion d'Honneur, skipping the Ordre du Mérite. NCOs almost never achieve that award, except for the most heavily decorated service members.