Британдық Әйбас Орденінің тарихы және миссиясы

Кіріспе

Британдық патшалық ерлік ордені – 19 ғасырда негізделген заманауи орден. Сент-Джон ордені, толық атауы Иерусалимдегі Сент-Джон ауруханасының Ең Құрметті ордені, сондай-ақ Сент-Джон Интернешнл ретінде де танымал. Бұл орден 1888 жылы королева Викторияның патшалық жарғысымен құрылған британдық патшалық ерлік ордені және Сент-Джон Крестительге арналған. Орденнің тарихы Орта ғасырлардағы Госпитальдық Шығаркерлерге (Knights Hospitaller) дейін жетеді, ол ең көне сақталған ерлік ордені болып саналады және әдетте 1099 жылы Иерусалимде құрылған деп есептеледі, кейіннен Мальта ордені деп аталды. Олардың бір тобы 1820 жылдары Францияда пайда болып, 1830 жылдардың басында Ұлыбританияға көшті, онда бірнеше бас приорлар мен түрлі атаулармен жұмыс істегеннен кейін, 1882 жылы ескі Иерусалим қаласының жанында Сент-Джон офтальмологиялық ауруханасының және 1887 жылы Сент-Джон жедел жәрдем бригадасының құрылуымен байланысты болды. Орден Ұлттар Достастығының (Commonwealth of Nations) барлық аймақтарында, Гонконгта, Ирландия Республикасында және Америка Құрама Штаттарында кездеседі. Оның бүкіл әлемдік миссиясы – "аурулар мен жарақаттардың алдын алу және жеңілдету, сондай-ақ әлемнің кез келген жеріндегі адамдардың денсаулығы мен әл-ауқатын арттыруға бағытталған шаралар қолдану".

Шығу

1820-ші жылдары Францияда тұратын Мальта рыцарлары Англиядағы орденге қолдау көрсеткен түрлі христиан дін өкілдерінің кейбіреулеріне рыцарлық атақтар берді. 1823 жылы Француз тілдері Кеңесі – француз мемлекетінің қолдауымен құрылған Мальта орденінің (Родос және Мальтаның Иерусалимдегі Әскери Госпитальдық Егемендік Ордені) бір тобы – Мальта ордені үшін аумақтық базаны қалпына келтіру және Грекияның тәуелсіздік соғысына көмек көрсету үшін жеке жазылым арқылы жеткілікті қаражат жинауға тырысты. Бұл мақсатқа Лондоннан облигациялар шығару арқылы қол жеткізу жоспарланды. Осы арқылы қолжетімді, арзан соғыс артығын пайдалана отырып, демобилизацияланған британдық сарбаздардан тұратын жалдамалы армия құру көзделді. Грек көтерілісшілерімен бірнеше аралдарды, Родосты басып алған жағдайда Мальта орденіне беру туралы келісім жасалды. Бірақ ақыр соңында ақпарат баспасөзге тарап, француз монархиясы Кеңеске қолдауын кері алып, банкирлер қарыз беруден бас тартқандықтан, қаражат жинау әрекеті сәтсіз аяқталды. Кеңес қайта ұйымдастырылды және оның төрағасы болып маркиз де Сент-Круа дю Моле (бұрын Кеңестің екінші тұлғасы және Испаниядағы Мальта орденінің бұрынғы әкімшісі) тағайындалды. 1826 жылдың маусымында Орден үшін Жерорта теңізіндегі жерді қалпына келтіру үшін қаражат жинауға екінші талпырыс жасалды. Осыған байланысты Мальтаның француз рыцары Филипп де Кастеллан Британиядағы қолдаушы тұлғалармен келіссөздер жүргізу үшін Кеңес тарапынан тағайындалды. 1827 жылы шотландтық Дональд Кьюриге 240 000 фунт стерлинг жинауға өкілеттік берілді. Жобаға жазылғандардың барлығына және жалдамалы армияның барлық офицерлеріне орденнің рыцары атағын алу мүмкіндігі ұсылды. Бірақ, аздаған ғана қайырымдылықтар тартылды, ал Грекияның тәуелсіздік соғысы француз тілдері Кеңесінің рыцарларының көмегінсіз жеңіске жетті. Кастеллан мен Кьюриге француз Кеңесі 1831 жылдың 12 қаңтарында испан аристократы Алехандро де Мортараның басшылығымен Англия тілі Кеңесін құруға рұқсат берді. Оның штаб-пәтері Мортараның «Сент-Джонның қонақ үйі» деп атаған жерінде, Сент-Джонс-гейт, Клеркенвеллде орналасқан. Бұл Ескі Иерусалим тавернасы, бір кезде ежелгі Клеркенвелл монастырының қақпасы болған, ортағасырлық Госпитальдық рыцарлардың Ұлы монастыры, басқаша айтқанда, Сент-Джон рыцарлары. Тілдің құрылуы Госпитальдық рыцарлардың қайта жаңғыруы немесе жаңа орденнің құрылуы ретінде қарастырылды. Сент-Лоуренс, Брентфорд, Миддлсекстегі Сент-Лоуренстің мәңгілік пасторы және Принц-Джорджтың (Регент принці және кейінірек король Георг IV) көптеген бұрынғы капелландарының бірі болған преподобный сэр Роберт Пит 1830 жылы Кеңес тарапынан қоғам мүшесі ретінде жұмысқа қабылданды. 1831 жылдың 29 қаңтарында Филипп де Кастеллан мен Француз тілдерінің бас агентінің қатысуымен Пит уақытша приор болып сайланды. Содан кейін ол рыцарлық атақтарды сатқан деген айыппен Пит және ұйымның басқа да ағылшын мүшелері француз тілдері Кеңесінің қолдауымен Мортараны ұйымнан шығарды, бұл 1832 жылдың басында және 1837 жылы Мортараның жоғалуы арасында екі бәсекелес ағылшын рыцарлық тобының пайда болуына әкелді. 1834 жылдың 24 ақпанында, уақытша приор болғаннан кейін үш жыл өткен соң, приор лауазымына деген талабын жария түрде растау және Мальта орденінің бастапқы ағылшын бөліміне қатысты королева Мария I-нің жарғысын қайта жаңғырту үмітімен Пит корольдің сот алқасында Лорд Бас судьяның алдында де fideli administratione ант берді. Осылайша Пит қауымдастықтың алғашқы Бас приоры деп танылды, бірақ 1919 жылдың қаңтарында «W. B. H.» журналына жазды Notes & Queries: «Оның есімі рыцарлар тізімінде жоқ, және ол ешқашан 'Иерусалимдегі Сент-Джонның Егемендік Орденінің приоры' болған жоқ: ол 1830 жылдың 11 қарашасында осы Орденнің қатардағы мүшесі болды». Сэр Роберт Пит 1837 жылдың сәуір айында қайтыс болды, ал сэр Генри Даймок Бас приор болып тағайындалды және Франциядағы және Германиядағы рыцарьлармен байланысты қалпына келтірді, сол кезде топ кеңейді. Алайда, 1830-шы жылдардың соңына дейін ұйымның ағылшын бөлімі ғана өзін Сент-Джон орденінің ұлы приоры және тілі деп санады, өйткені ол орденмен танылмаған. Димок бұл жағдайды Рим-католиктік Мальта әскери орденінің штаб-пәтерінен тануды сұрағанмен түзетуге тырысты, бірақ оның сол кездегі лейтенант-ді-магистрі Филипп де Коллоредо Мансфелд бұл өтінішті қабылдамады. Осы қарсылыққа жауап ретінде ағылшын органы өзін Англиядағы Киелі Иоаннның Егемендік Ордені деп жариялады, «Англиядағы Киелі Иерусалимнің Егемендік және ұлы Ордені» деген атаумен, орденнің тәуелсіздігін және 11 ғасырда құрылған Сент-Джон орденінен тікелей және үздіксіз мұрагерлікке деген талабын көрсетті. Осы жаңа ұйым келесі үш онжылдық ішінде мүшелерінің санын арттырды және 1861 жылы Уильям Монтагю, Манчестердің 7-ші герцогі, оның бас приоры болуға келісті. Сонымен қатар, амбулаторлық корпусы бар ұлттық госпитальдық ұйым құрылды.

In the 1820s, those Knights of Malta residing in France granted knighthoods to certain people of various Christian denominations who provided support to the Order in England. In 1823, the Council of the French Langues—a French state backed and hosted faction of the Order of Malta (Sovereign Military Hospitaller Order of St John of Jerusalem of Rhodes and of Malta)—sought to raise through private subscription sufficient money to restore a territorial base for the Order of Malta and aid the Greek War of Independence. This was to be achieved by issuing bonds in London to form a mercenary army of demobilised British soldiers using readily available, cheap war surplus. A deal transferring various islands to the Order of Malta, including Rhodes when captured, was struck with the Greek rebels, but, ultimately, the attempt to raise money failed when details leaked to the press, the French monarchy withdrew its backing of the Council, and the bankers refused the loan. The Council was re organised and the Marquis de Sainte Croix du Molay (previously number two of the Council and a former Order of Malta administrator in Spain) became its head. In June 1826, a second attempt was made to raise money to restore a Mediterranean homeland for the Order when Philippe de Castellane, a French Knight of Malta, was appointed by the Council to negotiate with supportive persons in Britain. Scotsman Donald Currie was in 1827 given the authority to raise £240,000. Anyone who subscribed to the project and all commissioned officers of the mercenary army were offered the opportunity of being appointed knights of the Order. Few donations were attracted, though, and the Greek War of Independence was won without the help of the knights of the Council of the French Langues. Castellane and Currie were then allowed by the French Council to form the Council of the English Langue, which was inaugurated on 12 January 1831, under the executive control of Alejandro, conde de Mortara, a Spanish aristocrat. It was headquartered at what Mortara called the "Auberge of St John", St John's Gate, Clerkenwell. This was the Old Jerusalem Tavern, a public house occupying what had once been a gatehouse to the ancient Clerkenwell Priory, the medieval Grand Priory of the Knights Hospitaller, otherwise known as the Knights of Saint John. The creation of the langue has been regarded either as a revival of the Knights Hospitaller or the establishment of a new order. The Reverend Sir Robert Peat, the absentee perpetual curate of St Lawrence, Brentford, in Middlesex, and one of the many former chaplains to Prince George (Prince Regent and later King George IV), had been recruited by the Council as a member of the society in 1830. On 29 January 1831, in the presence of Philip de Castellane and the Agent General of the French Langues, Peat was elected prior ad interim. Then, on the grounds that he had been selling knighthoods, Peat and other English members of the organisation expelled Mortara, with the backing of the Council of the French Langues, leading to the existence of two competing English chivalric groups between early 1832 and Mortara's disappearance in 1837. On 24 February 1834, three years after becoming prior ad interim, in order to publicly reaffirm his claim to the office of Prior and in the hope of reviving a charter of Queen Mary I dealing with the original English branch of the Order of Malta, Peat took the oath de fideli administratione in the Court of the King's Bench, before the Lord Chief Justice. Peat was thus credited as being the first Grand Prior of the association, but in January 1919 "W. B. H." wrote to the journal Notes & Queries: "His name is not in the knights' lists, and he was never 'Prior in the Sovereign Order of St. John of Jerusalem': he became an ordinary member of that Order on Nov. 11, 1830." Sir Robert Peat died in April 1837 and Sir Henry Dymoke was appointed Grand Prior and re established contact with the knights in France and Germany, into which the group had by that time expanded. However, until the late 1830s, only the English arm of the organisation had considered itself to be a grand priory and langue of the Order of St John, having never been recognised as such by the established order. Dymoke sought to rectify this by seeking acknowledgement from the headquarters of the Roman Catholic Sovereign Military Order of Malta, but its then Lieutenant Grand Master, Philippe de Colloredo Mansfeld, refused the request. In response to this rebuff, the English body declared itself to be the Sovereign Order of St John in England, under the title The Sovereign and Illustrious Order of Saint John of Jerusalem, Anglia, thereby emphasising the order's independence and claim to direct and continuous succession from the Order of St John that was established in the 11th century. This new entity grew its membership over the ensuing three decades and, in 1861, William Montagu, 7th Duke of Manchester, agreed to become its grand prior. Additionally, an associated national hospitaller organisation was formed with a corps of ambulances.

Ұлыбританиядағы Иерусалимнің қасиетті Иоанн ордені

1871 жылы Манчестер герцогы жаңа конституцияны қабылдады, ол орденнің атауын тағы да өзгертті, Англиядағы Иерусалимнің Киелі Иоанн орденін ұсынды және «Егемендік орден» деген атаққа талап етуден бас тартты. Бес жыл өткен соң, ханшайым Александра Әділет ханымы болып тағайындалды, одан кейін оның күйеуі, Уэльс принці Альберт Эдуард (кейін король Эдуард VII) рыцарь атанды. Екі жылдан соң сэр Эдмунд Лехмир орденнің штаб-пәтері ретінде Сент-Джон қақпасын сатып алды; мүлік бастапқыда Лехмирден жалға алынды, ал 1887 жылы орден толық құқығымен сатып алды. 1877 жылы орден ірі теміржол орталықтарында және кен аймақтарында бірнеше Санкт-Джон жедел жәрдем қауымдастықтарын құрды, соның арқасында теміржолшылар мен шахтерлер апат құрбандарына алғашқы көмек көрсетуді үйренді; 1882 жылы Ұлы Приория Иерусалимде емхана мен офтальмологиялық диспансер ашты (қазір Иерусалимдегі Санкт-Джон көз ауруханасы тобы деп белгілі); ал 1887 жылы өмірді сақтап қалуға бағытталған практикалық жұмыстарды жүзеге асыратын Санкт-Джон жедел жәрдем бригадасын құрды. 1888 жылы патшайым Викторияның патшалық жарлығымен орден қазіргі рыцарлық орден ретінде ресми түрде құрылғанда, Англиядағы Иерусалимнің Киелі Иоанн ауруханасы орденінің Ұлы Приориясы деп аталды. 1926 жылғы патшалық жарлықпен бұл атау Ұлыбританиядағы Ұлы Приорияға өзгертілді, ал 1936 жылы – Ұлыбританиядағы Киелі Иоанн ауруханасы орденінің ең құрметті Ұлы Приориясына айналды. 1961 жылы бұл орден, түпнұсқа Киелі Иоанн орденінің протестанттық континенталды тармақтарымен бірге (Германиядағы, Нидерландыдағы, Швециядағы және басқа елдердегі «Иоаннит ордендері») Иерусалимнің Киелі Иоанн ордендерінің альянсын құруға қатысты және 1963 жылы келісім арқылы Мальта орденінен ресми мойындау алды. Оның соңғы патшалық жарлығы 1955 жылы жарияланды, ал 1974 жылы ұйымның әлемдік ауқымын мойындап, қазіргі атауын белгілейтін қосымша жарлық шығарылды. 1999 жылы БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінен арнайы кеңесші мәртебе алды. Одан кейін 1975 жылдан бастап Глостер герцогы Ричард принці келді. Ол, басқа төрт немесе бес жоғары лауазымды тұлғалармен бірге – Ұлы Приордың лейтенанты және орынбасары қызметін атқаратын Сент-Джонның Лорд-Приоры; Англикандық епископ болып табылатын Прелат; Ұлы Приордың қажеттіліктеріне қарай лейтенант және Лорд-Приордың орынбасары ретінде әрекет ететін Лорд-Приордың орынбасары (немесе одан да көп); және ұйымның командалары мен қауымдастықтарына қызығушылық танытатын Суб-Прелат, сондай-ақ орденнің сегіз Приориясының Приорлары мен Канцлерлері және Госпитальерлер Ұлы Кеңесті құрайды. Бұл органның ұсынысы бойынша Ұлы Приор өзінен басқа барлық жоғары лауазымды тұлғаларды тағайындайды, сондай-ақ Бас офицерлер ретінде белгілі басқа лауазымдарға I немесе II дәрежелі мүшелерді тағайындауы мүмкін, мысалы, Бас хатшы және Құрметті офицерлер, мысалы, Генеалог (қазіргі уақытта Дэвид Уайт, Гартер Королі) және Церемониялар директоры, барлығы үш жылдан аспайтын мерзімге қызмет етеді; соңғы лауазымда қазіргі уақытта майор Джеймс Келлидің атынан Эссекс полициясының бұрынғы бас инспекторы Алан Кук қызмет етеді. Ұлы Приор орденнің хатшысын да тағайындауы мүмкін, ол Ұлы Приордың қалауынша немесе отставкаға кеткенге дейін қызмет етеді. Ұлы Кеңестің кіші тобы – Құрметтер мен марапаттар комитеті, ол сот орындаушысы немесе Дама Гранд Кросс дәрежесіне тағайындау немесе көтеру, кез келген Приория аумағында тұрмайтын адамның кез келген дәрежесіне тағайындау немесе көтеру туралы барлық ұсыныстарды қарастырады және Ұлы Кеңеске оның өмірін сақтап қалу медалі мен қызмет медалін беру туралы кеңес береді.

In 1871, the Duke of Manchester instituted a new constitution, which again changed the order's name, offering the more modest Order of Saint John of Jerusalem in England, abandoning the pretension to the title of "Sovereign Order". Five years later, Princess Alexandra was appointed a Lady of Justice, and this was followed by her husband, Albert Edward, Prince of Wales (later King Edward VII) becoming a Knight. Two years later, Sir Edmund Lechmere bought St John's Gate as the order's headquarters; the property was initially leased from Lechmere, before the order acquired the freehold in 1887. In 1877, the order established various St John Ambulance associations in major railway centres and mining districts, so that railway men and colliers could learn how to treat victims of accidents with first aid; in 1882, the Grand Priory founded a hospice and ophthalmic dispensary in Jerusalem (known today as the St John of Jerusalem Eye Hospital Group); and, by 1887, had established the St John Ambulance Brigade, which undertook practical and life saving work. The name given in 1888, when the order was first constituted as the present order of chivalry by Queen Victoria's royal charter was Grand Priory of the Order of the Hospital of Saint John of Jerusalem in England. This was changed by the royal charter of 1926 to the Grand Priory in the British Realm of the Venerable Order of the Hospital of Saint John of Jerusalem and further in 1936 to the Grand Priory in the British Realm of the Most Venerable Order of the Hospital of Saint John of Jerusalem. In 1961, it played a role, together with the Protestant Continental branches of the original Order of Saint John (the "Johanniter Orders" in Germany, the Netherlands, Sweden, and elsewhere), in the establishment of the Alliance of the Orders of Saint John of Jerusalem and thereafter finally received (through an agreement in 1963) collateral recognition by the Order of Malta. Its most recent royal charter was granted in 1955, with a supplemental charter issued in 1974, recognising the worldwide scope of the organisation by setting its present name. In 1999, the order received special consultative status from the United Nations Economic and Social Council. followed by the Grand Prior—since 1975, Prince Richard, Duke of Gloucester. He, along with the four or five other Great Officers—the Lord Prior of St John, who acts as the lieutenant of and deputy to the Grand Prior; the Prelate, who is an Anglican bishop; the Deputy Lord Prior (or more than one depending on the Grand Prior's needs), who acts accordingly as a lieutenant and deputy to the Lord Prior; and the Sub Prelate, who has interests in the commanderies and associations of the organisation—as well as the Priors and Chancellors of each of the order's eight priories and the Hospitaller make up the Grand Council. On recommendation of that body, the Grand Prior appoints all the Grand Officers, besides himself, and may also appoint members of either Grade I or Grade II as other officers, known as the Principal Officers, such as the Secretary General and Honorary Officers, such as the Genealogist, (currently David White, Garter King of Arms) and Director of Ceremonies, who all hold office for a period not exceeding three years; the latter position currently being held by Alan Cook, a former Essex Police chief inspector on behalf of Major James Kelly. The Grand Prior may also appoint a Secretary of the Order, who holds office at the pleasure of the Grand Prior or until resignation. A subset of the Grand Council is the Honours and Awards Committee, which considers all recommendations for appointment or promotion into the grade of Bailiff or Dame Grand Cross, appointment or promotion into any grade of a person not resident within any priory's territory, and advises the Grand Council in respect of the award of its Lifesaving Medal and Service Medal.

Төменгі орындықтар

Кларенс және Авондейл герцогы Альберт Виктор (1869–1892) 2023 жылғы коронацияда көрінді.

Кию реті

Сент-Джон орденіне қабылдау немесе оның ішінде жоғарылау "ешқандай дәреже, стиль, атақ, құрмет, лақап немесе әлеуметтік басымдық бермейді". Оның кию реті әр елде әртүрлі. Басқа иерархиялық ордендерден өзгеше, Сент-Джон орденінің барлық дәрежелері орденнің бұрынғы және кейінгі дәрежелері арасында орналасады. Мысалдар:

Ел Алдыңғысы Келесісі (Кию реті) Австралия орденінің медалі (OAM) Ең Ибралы Сент-Джон ордені Австралияның наградалар тізімінде орналасқан, бұл Сент-Джон орденінің кез келген наградасын (1992 жылдан кейін берілгендерді қоса) қай тізімде кию керектігін көрсетеді; алайда, Сент-Джон орденінің қызмет медалі барлық басқа Империялық ұзақ қызмет медальдарынан кейін ұзақ қызмет медалі ретінде тағылуы керек. Сент-Джон орденінің ішіндегі лауазымдық атаулар 1982 жылғы 14 тамыздағы Бас губернатордың баспасөз хабарламасында жарияланғандай мойындалмайды. Қызыл Крест (II класс) (ARRC) Ең бағалы қызмет медалі (DSM)