Кіріспе

Аллен М. Самнер класының эсминшісі. USS Allen M. Sumner (DD 692) – өзінің класындағы эсминшілердің жетекші кемесі болды. Кеме АҚШ Теңіз корпусының капитаны, Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Аллен Меланктон Самнердің құрметіне аталды. Аллен М. Самнер 1943 жылдың 7 шілдесінде Нью-Джерси штатының Керни қаласындағы Федералдық кеме құрылысы және құрғақ док компаниясында салынды, 1943 жылдың 15 желтоқсанында суға түсірілді, Самнер капитанының жесірі, Аллен М. Самнер әйелдік қадағалаушылық жасады және 1944 жылдың 26 қаңтарында Нью-Йорк Теңіз кемежайында қолданысқа берілді.

1944 жыл

3 наурызға дейін Нью-Йорк теңіз жағалауында жаттықты. Аллен М. Самнер 8 сәуірде Нью-Йоркке оралды және тексеруге дайындығын бастады. 3 мамырда жөндеу жұмыстары аяқталып, әскери кеме Нью-Йорктен Вирджиния штатының Норфолк қаласына қарай бет алды. Келесі күні ол сол жерге жетіп, екі ай бойы жойғыш кемелерінің ядролық экипаждарын даярлайтын платформа ретінде қызмет атқарды. Соғыс кемесі 5 шілдеде солтүстікке қарай бет алды және келесі күні Нью-Йоркке оралды. Аллен М. Самнер 12 тамызда теңізге шығып, Тынық мұхитына қарай бағыт алды. Жол бойында ол су асты кемелеріне қарсы және әуеге қарсы жаттығулар жүргізді, Норфолкте қысқа уақыт тоқтады және 29 тамызда Панама каналы арқылы өтті. 7 және 8 қыркүйекте Сан-Диегода түнде қалып, Гавайиге қарай бет алды. Ол 14 қыркүйекте Перл-Харборға жетіп, Гавайи операциялық аймағында бес апта жаттығулар өткізді. Гавайиде ол 23 қазанға дейін болды. Сол кезде ол Перл-Харбордан Солтүстік Каролина соғыс кемесімен бірге шығып, Батыстық Тынық мұхитындағы жылдам әрекетті ұшақтар тобымен бірге қызмет атқарды. Эниветок арқылы жүзіп, 5 қарашада Улити лагунасына кірді. Аллен М. Самнер 19 қарашаға дейін Улитиде болды, содан кейін ол атоллдан шығып, теңізде Task Group (TG) 38.4-ке қосылды. Кеме ұшақтармен кездесуден кейін оларды Яп аралы маңындағы суларға ертіп барды. Сол жерден әуе кемелері 22 қарашада әуе шабуылын бастады, содан кейін сол күні Улитиге қайтып келді. Ол 5 күн бойы сол жерде болды, содан кейін Филиппиндегі жаңадан басып алынған Лейтеге қарай теңізге қайтып оралды. 29 қарашада Сан-Педро шығанағына жетіп, Лейте шығанағын қарауылдай бастады. Бұл міндет, әуедегі ескертулермен үзілістермен, 2 желтоқсанның кешке дейін созылып, Аллен М. Самнер "Моал" және "Купер" эсминдерімен бірге Ормок шығанағына бағыт алды. Сол күні америкалық ұшақтардан түскен хабарларға сәйкес, сол түні жаудың күшейту конвойы шығанаққа кіретін болды және оны жою үшін үш әскери кеме жіберілді. Сол түні сағат 2300-ден кейін, эсминецтер Mitsubishi Ki 46 "Дина" – жылдам, қос қозғалтқышты, барлау ұшағы – кеме батысындағы Аллен М. Самнерді қағып жіберіп, кеме корпусын бөлшектермен тесіп, бортында өрт шығарғанда, әуе шабуылының алғашқысын бастан кешті. Бомба сынықтары бір офицер мен 12 теңізшіні жарақаттады. Әуе шабуылы жалғасты, бірақ түн ортасынан кейін үш эсминец жапондық эсминец Куа мен Таке деп аталатын екі жапондық эсминецпен жер бетіндегі радиолокациялық байланыс орнатты. Ұрысқа 10 минуттан аз уақыт өткенде Куа екі эсминецтің біріккен отына ұшырап, күйіп жатқан және жанып жатқан массасы суға батып кетті. Алайда, Take, Аллен М. Самнер және Купер Моалға қосылып, қалған жапондық әскери кемеге оқ атқан кезде есептерді теңестірді. Оның бір торпедасы Купердің кемесіне соқтығысып, американдық эсминецтің арқасын сындырып, оны бірден баттырды. Купердің жартысынан азы ғана кемеден шыға алды. Олардың көпшілігі кейіннен құтқарылды, бірақ Купердің дивизия мүшелері емес, PBY Catalinas құтқарып қалды, олар әлі де жағалаудағы батареяның қатты атысына және әуе шабуылдарына ұшырады. Аллен М. Самнер мен Моалдың кез келген құтқару әрекеті оларды тұрақты нысанаға айналдырмақ еді. 3-ші күні сағат 0145-те қалған екі американдық соғыс кемесі Ормок шығанағынан кері шегінуді бастады және сол күні Сан-Педро шығанағына қарай бағыт алды. Алдағы тоғыз күнді "Аллен М. Самнер" Сан-Педро шығанағында өткізді, кеме жөндеу жұмыстарын жүргізіп, Ормок шығанағындағы шайқаста алған ұсақ зақымдарын жөнге келтірді. Аймақ осы кезең ішінде аралық әуе шабуылдарына ұшырағанмен, Аллен М. Самнер 6 желтоқсанда жау ұшағының тек бір ғана алыс қашықтықтан шабуыл жасағанын тіркеді. 12 желтоқсанда ол Сан-Педро шығанағынан шығып, Миндаро аралына қонуға бағытталған TG 78.3 экранына қосылды. Бұл топ контр-адмирал Артур Д. Стрюблдің Миндаро шабуыл тобы болды. Топ транзит кезінде әуе шабуылына ұшыраса да, Аллен М. Самнер зақымданудан құтылды. 15 желтоқсанда ол жақындау тобымен бірге шабуылға дейінгі жағалауды бомбалауға қатысты, ал кейінгі қонулар елеулі қарсылыққа қарсы алға жылжиды. Кейбір жау ұшақтары шабуылға тырысты, Аллен М. Самнер Моал мен Инграхамға қосылып, жаудың жеңіл бомбалаушысын шашыратып жіберді. Келесі күні минородан шығып, Лейтеге оралды. 26 және 29 желтоқсан аралығында әскери кеме Миндороға және Сан-Педро шығанағына жеткізілген жабдықтау эшелонын алып барды.

1945 жыл

1945 жылғы 2 қаңтарда эсминец Сан-Педро шығанағынан шығып, Лингаен шығанағындағы Лузонға шабуылға қатысу үшін, вице-адмирал Джесси Б. Олдендорфтың бомбалау және оттық қолдау тобының (ТГ 77.2) крейсерлік және линкорлық күштерінің эскортында бағыт алды. 6 қаңтардың таңында Аллен М. Самнер Лингаен шығанағына миналарды залалсыздандыру операцияларын қолдау үшін кірді. Шамамен түске қарай, оның бөлімшесі камикадзелердің әуе шабуылына ұшырады. Бірінші ұшақ қарқынды зениттік оққа түскеннен кейін шегінді, ал екінші шабуылшы үшінші, өзін-өзі құрбан етуге дайын ұшақтың шабуылын жасыру үшін, одан қашықта әрекет етіп, алдау мақсатында айналып өтті. Соңғы ұшақ Аллен М. Самнерге қарай сүңгіп, оның үстінен өтіп, сол жақ қанатынан нысанаға алды және кормалық түтін шығаратын құбыр мен кормалық торпедалық аппаратқа соқтығысты. Соғыс кемесінде 14 теңізші қаза тауып, 19-ы жарақат алды. Ауыр зақымдану салдарынан ол шығанақтан шығып, ТГ 77.2 тобының ауыр күштеріне қосылды. Дегенмен, Аллен М. Самнер сол топпен бірге әрекет етуін жалғастырып, 14 қаңтарға дейін Лингаен операциясын қолдады. Сол күні ол ұзақ және қиын сапармен АҚШ-қа жөндеуге қайтты. 18 қаңтарда Манусқа жетіп, онда тоғыз күн болды. 27 қаңтарда эскорттық авиатасымалдауыш "Кадашан-Бэй" компаниясымен бірге қайта жолға шықты. Мажуро қаласында тоқтағаннан кейін, 6 ақпанда Перл-Харборға жетті. Келесі күні Оахудан шығып, 13 ақпанда Калифорния штатындағы Хантерс-Пойнтқа жетіп, жөндеу жұмыстарын бастады. Жаңарту жұмыстары 10 сәуірде аяқталды және төрт күннен кейін ол батыс жағалауда болашақ эсминецтер экипаждарын даярлауға кірісті. Үш айдан астам уақыттан кейін, 17 шілдеде оқудан босатылып, Сан-Францискодан шығып, Батыс Тынық мұхитына қайта оралды. Эсминец 23-і күні Оахуға жетіп, Перл-Харбордан үш апталық оқу-жаттығуларын бастады. 12 тамызда Аллен М. Самнер Гавайиден соғыс аймағына қайта оралды. Алайда, екі күннен кейін жапондықтар капитуляциялады. Дегенмен, соғыс кемесі батысқа қарай сапарын жалғастырды. Екі күндік тоқталыстан кейін, 21 тамызда қайта жолға шықты және алты күннен кейін Жапон суларында ТГ 38.3 тобымен кездесті. Соғыстан кейінгі үш апталық патрульдік бақылаудан кейін, алдымен ТГ 38.3, содан кейін ТГ 38.1 тобымен бірге, эсминец 16 қыркүйекте Токио шығанағына кірді. Ол 22 тамызда Мариан аралдарына бағыт алғанға дейін алты күн ғана сол жерде болды. Кеме үш күннен кейін Сайпанға жетті, бірақ көп ұзамай АҚШ-қа қайта оралды. Қазан айында батыс жағалауға жетіп, болашақ эсминецтер экипаждары үшін оқу платформасы ретінде қызмет етті.

1946 жылдан 1952 жылға дейін

Бұл операциялар 1946 жылдың мамырына дейін жалғасты, содан кейін эсминец батыс жағалаудан шығып, Маршалл аралдарындағы Бикини атолында өткізілген атом бомбасы сынақтарын қолдау үшін Орталық Тынық мұхитына бағыт алды – "Крестовый путь" операциясы. Сол жазда бұл міндетті аяқтағаннан кейін, ол бұрынғы батыс жағалаудағы қызметіне қайта оралды. 1947 жылдың 23 ақпанында "Аллен М. Самнер" алыс Шығысқа ұзақ сапарға шықты, ол Австралия, Мариан аралдары, Филиппин, Қытай және Жапонияға сапарларды қамтыды, содан кейін күрделі жөндеуге және жергілікті операцияларды жүргізуге батыс жағалауға оралды. Бұл қызмет 1949 жылдың басына дейін жалғасты, содан кейін кеме Атлантика флотына қайта тағайындалды. Ол сәуірдің ортасында Панама каналын өтіп, 20 сәуірде Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс портына жетті. 1949 жылдың көктемінен 1953 жылдың көктеміне дейін эсминец Норфолк портынан бейбіт уақыттағы қалыпты операцияларды жүргізді. Бұл режім 1950 жылдың қарашасы мен 1951 жылдың наурызы аралығында 6-шы флот құрамында Жерорта теңізінде атқарылған қызметпен бұзылды. Әйтпесе, ол шығыс жағалауы мен Батыс Үндістанда жаттығулар, әсіресе, суастына қарсы күрес бойынша оқулар жүргізді.

1953 жылдан 1966 жылға дейін

1953 жылғы 24 сәуірде эсминец Норфолктан шығып, Корея соғысы кезінде соғыс аймағындағы жалғыз міндетіне бет алды. Аллен М. Самнер Жерорта теңізі, Суэц каналы және Үнді мұхиты арқылы маусымның басында Жапонияның Йокосука қаласына жетті. 10 күн портта болғаннан кейін, ол Task Force (TF) 77 тобына қосылды. Ол екі ай бойы Солтүстік Кореядағы нысандарға ұшақтарын жіберген жылдам тасымалдаушылар үшін ұшақ күзетшісі және су асты кемелеріне қарсы күзет кемесі ретінде қызмет етті. Ол осы міндеттерді орындап жатқанда, 27 шілдедегі келісім Корея соғысын аяқтады. TF 95 тобымен Кореяның оңтүстік жағалауын күзеткеннен кейін және Йокосукада қысқа тоқтағаннан кейін, әскери кеме Тынық мұхиты, батыс жағалауы және Панама каналы арқылы АҚШ-қа оралды. Ол 27 қазанда Норфолкке қайта келді. Келесі сегіз жылда Аллен М. Самнер шығыс жағалау мен Батыс Үндістандағы операцияларды Еуропа суларына жеті рет жіберді. 1954 жылдың күзінде және 1955 жылдың жазында өткен алғашқы екі жаттығу кезінде ол Солтүстік Еуропа суларына барып, басқа НАТО әскери-теңіз күштерінің бөлімшелерімен бірлескен жаттығуларға қатысты. Еуропаға үшінші рет жіберілгенде, 1956 жылдың шілдесінде ол Жерорта теңізіне бағытталды. Осы төрт айлық міндет кезінде Суэц дағдарысы басталды, Аллен М. Самнер американдық азаматтарды Мысырдан, Александрия қаласынан эвакуациялауға көмектесті. Осы кезеңдегі төртінші рет, 1957 жылдың қыркүйек және қазан айларында ол Солтүстік Еуропа суларына қайта оралды. 1958 жылдың ақпанында ол тағы да Жерорта теңізіне сапарлады. Бұл сапар алдыңғыларынан ерекшеленді, себебі Аллен М. Самнерге Персия шығанағында және Үнді мұхитының батыс бөлігінде тәуелсіз міндеттер тағайындалды. Ол 30 тамызда АҚШ-қа оралды және Атлантиканың батысында бір жыл бойы қалыпты жұмысын жалғастырды. 1960 жылдың қыркүйегінде әскери кеме тағы да Жерорта теңізіне барып, Персия шығанағында және Үнді мұхитының батысында тәуелсіз міндеттерді орындады. 1961 жылдың 19 сәуірінде ол АҚШ-қа оралды және 17 мамырда флотты жаңғырту және модернизациялау жұмыстарын бастады, оның барысында су асты кемелерге қарсы күресу қабілеттері жақсартылып, жаңартылды. Аллен М. Самнер 1962 жылдың 2 қаңтарында жөндеу жұмыстарын аяқтап, шығыс жағалаудағы операциялар мен Жерорта теңізіне сапарларды қайта бастады. 1962 жылдың наурыз және қыркүйек айлары аралығында ол 6-шы флотпен бірге қызмет етті. Америка суларына оралғаннан кейін көп ұзамай президент Джон Ф. Кеннеди Кубадағы совет ракеталарына жауап ретінде Кубаны "карантинге" алды. Аллен М. Самнер 1962 жылдың қазан айында Куба жағалауында тұрған алғашқы әскери кемелердің бірі болды. Операция сәтті аяқталғаннан кейін ол Флорида штатының Мейпорт қаласындағы қалыпты қызметіне қайта оралды. Бұл жұмыс, соның ішінде флоттың сонарлық мектебі үшін оқу кемесі ретінде жиі атқарылатын міндеттер, 1963 және 1964 жылдарға дейін жалғасты. 1964 жылдың маусым және шілде айларында эсминец курсанттармен сапар үшін Жерорта теңізіне қысқа сапар жасады. Батыс жарты шарға оралғаннан кейін ол Мейпорттан қалыпты қызметін жалғастырды. 1965 жылдың көктемінде Доминикан Республикасындағы саяси тәртіпсіздіктер оны осы қиын аралдың айналасындағы суларға алып барды. Міндетін орындағаннан кейін эсминец Мейпортқа оралды және сол порттан жұмысын қайта бастады. Қазан айында ол Жерорта теңізінде тағы бір сапарға шықты. "Орта теңізде" 6-шы флотпен реттік қызметтен кейін Аллен М. Самнер 1966 жылдың 8 наурызында Мейпортқа оралды және 11 ай бойы өз үй портынан операциялар жүргізді, оның ішінде шілде айында Gemini 10 ғарыш кемесіне қолдау көрсету де бар.

Вьетнам

1967 жылғы 7 ақпанда эсминец Мейпорттан Вьетнам соғысы аймағына алғашқы және жалғыз рет аттанды. Панама каналы және Гавайи арқылы өтіп, 14 наурызда Жапонияның Йокосука қаласына жетті. Төрт күннен кейін Вьетнам жағалауына жол тартты. Тонкин шығанағындағы алғашқы миссиясында Аллен М. Самнер Лонг-Бич кемесі үшін "қорғаушы" (screening ship) рөлін атқарды, ал ядролық қуатпен жүретін басқарылатын зымырандық крейсер шығанақтағы нақты идентификациялық радарлық ақпарат беру аймағында міндетін атқарды. 5 сәуірде ол "Теңіз айдахары" (Operation Seadragon) операциясына қатысу үшін бұл міндеттен босатылды, ол коммунистердің теңіз арқылы жүзе тасымалданатын логистикалық операцияларын тоқтатуға бағытталған. Бұл міндет 11 сәуірге дейін жалғасты, содан кейін ол "Хенкок" авианосесінің күзет тобына қосылып, Жапонияның Сасебо қаласына сапар жасады. Ол Сасебода 15-22 сәуір аралығында болды, содан кейін "Хенкокпен" бірге қайтадан Тонкин шығанағына бет бұрды. Вьетнам суларына оралғаннан кейін Аллен М. Самнер австралиялық крейсермен бірге жағалауға жақындап, "Теңіз айдахары" міндетін қайта бастады, содан кейін май айының соңында демилитаризацияланған аймаққа жақын жерде жүргізілген, су және әуе шабуылынан тұратын "Боу-Чаржер" (Operation Beau Charger) операциясында қатысқан теңізшілерге жағалаудан артиллериялық қолдау көрсетті. Мамыр айының соңында ол "Янки" станциясындағы жылдам авианосецтерге қосылып, 10 маусымға дейін оларды күзеттеді, содан кейін "Теңіз айдахары" міндетін қайтадан бастады. Вьетнам жағалауына жақын жұмысы 12 күнге созылды. 22 маусымда ол Вьетнам суларынан шығып, Тайваньның Каосиунг қаласына бағыт алды, онда 26 маусым мен 2 шілде аралығында болды. Каосиунгтен шығып, Аллен М. Самнер 7-9 шілде аралығында Гонконгқа тоқтады. 11 шілдеде ол Вьетнам жағалауына оралып, тоғыз күндік артиллериялық қолдау миссиясын бастады. 20 шілдеде Вьетнам суларынан шығып, эсминец 22-28 шілде аралығында Филиппиндегі Субик шығанағында алты күн тоқтады, содан кейін 30 шілдеден 1 тамызға дейін қайтадан артиллериялық позицияға келді. Содан кейін ол АҚШқа қайта сапарға шықты, Жапонияның Йокосука, Гавайи және Мексиканың Акапулько қалаларында тоқтады, 7 қыркүйекте Панама каналын өтті және 10 қыркүйекте Мейпортқа жетті.

Вьетнамнан кейінгі кезең

Жоққыш қазан айында Мейпорттан қалыпты жұмысын қайта бастады. 1968 жыл бойы ол Батыс Үндістан суларында жүзіп, Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы қоршаудағы теңіз базасын үнемі қолдау көрсетті. 1969 жылдың алғашқы төрт айында да осы сияқты міндеттерді атқарды. Мамыр айында ол Англияға және Солтүстік Еуропа суларына НАТО-ның альянс құрылғанының 20 жылдығына арналған қарауына қатысу үшін сапарлады. 22 мамырда ол Жерорта теңізіне бағыт алды және 6-шы флоттың қалыпты міндетін атқаруға кірісті. Ол бұл тапсырманы 10 қазанда Мейпортта аяқтады. Мейпорттан 10 ай бойы қалыпты жұмыс істегеннен кейін, "Аллен М. Самнер" 1970 жылдың 27 тамызында өзінің соңғы Жерорта теңізіне жасаған сапарына шықты. 1971 жылдың 28 ақпанында Майпортқа оралып, үй портынан қалыпты жұмысын қысқа мерзімге қайта бастады. 1971 жылдың 1 шілдесінде ол теңіз резервінің оқу кемесі ретінде қайта тағайындалды. Тамыздың ортасында ол Мэриленд штатының Балтимор қаласына көшіп, теңіз резервіндегі оқу қызметін бастады. Бұл қызмет 1973 жылдың 15 тамызына дейін жалғасты, содан кейін "Аллен М. Самнер" Филадельфияда қызметтен босатылды. 1974 жылдың 16 қазанында ол Union Minerals & Alloy Corp. компаниясына металл тескілеуге сатылды.

Марапаттар

Аллен М. Самнер Екінші дүниежүзілік соғыста екі шайқас жұлдызына, Корея соғысында бір шайқас жұлдызына және Вьетнам соғысында екі шайқас жұлдызына ие болды.