Кіріспе

Колародо (BB 45) – 1923 жылдан 1947 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен дредноут броненосец. Ол – броненосецтер класының жетекші кемесі. Келі 1919 жылғы 29 мамырда «Нью-Йорк Шипбилдинг Корпорейшн» компаниясымен салынды. 1921 жылғы 22 наурызда суға түсіріліп, 1923 жылғы 30 тамызда қолданысқа берілді. Ол сегіз үлкен калибрлі зеңбірек және он төрт 127 мм палубалық зеңбірекпен қаруланды; күрделі жөндеу кезінде екі 127 мм зеңбірек алынып тасталды. 1923 жылы «Колорадо» Еуропаға алғашқы сапарын жасады. Кейін ол «Шабуыл флоты» құрамында қызмет етіп, соғыс аралық жылдары Тынық мұхитында теңіз саяхаты жасады. Сондай-ақ, ол тағы бір жөндеуден өтті, оның барысында төрт зениттік зеңбірегі тең сандағы 25 калибрлі зеңбіректерге алмастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1942 жылғы мамырда АҚШ соғысқа кіргеннен кейін көп ұзамай, «Колорадо» «Алтын қақпа» көпірінің жанындағы жапон шабуылына жол бермеу үшін қорғаныс патрулін жүргізді. Содан кейін ол Тынық мұхитында жапондықтардың одан әрі ілгерілеуін тоқтату үшін Фиджиге бағытталды. Одан кейін «Колорадо» Тарава, Маршалл аралдары, Сайпан, Гуам және Тинианға десант түсіруге көмектесті. 1944 жылғы 24 шілдеде Тинианды атқылау кезінде «Колорадо» жағалаудағы артиллериядан 22 оққа түсті, бірақ 3 тамызға дейін десант түсірген әскерлерді қолдауды жалғастырды. Кейін ол 1944 жылғы 20 қарашада Лейте шығанағына жағалауда соғысып жатқан американдық әскерлерге көмек көрсету үшін келді. 27 қарашада екі камикадзе шабуылынан зақымданды. Осыдан кейін «Колорадо» 1945 жылғы 1 қаңтарда Лузонға бағытталды, онда Лингаен шығанағындағы десантқа дейінгі артиллериялық оқ атуға қатысты. Ол 6 тамызда Окинаваға оралды және сол жерден Жапонияны басып алу үшін сапарлады, 27 тамызда Токиоға жетті. 20 қыркүйекте Токио шығанағынан шығып, 15 қазанда Сан-Францискоға келді. 1947 жылғы 7 қаңтарда Перл-Харборда резервке жіберілді және 1959 жылғы 23 шілдеде металл терісіне сатылды. Өзінің қызмет кезеңінде жеті «Шабуыл жұлдызын» жеңіп алды. «Колорадоның» көптеген зениттік зеңбіректерi Колорадо штатының мұражайларында (оның қоңырауы мен палубасы да мұражайларда және Сиэтл-Такома әуежайындағы USO-да) немесе «Олимпия» мұражайлық кемесінде орнатылған.

Дизайн

1916 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін 1917 жылдан бастап салынатын келесі жауынгер кеме класының жобалау жұмысы аяқталды. Бұл кемелер алдыңғы кластардың дерлік толық көшірмелері болды, тек басты артиллериясы 12 зеңбілден 8 зеңбілге дейін артты. «Колорадо» класы стандартты типтегі соңғы жауынгер кеме класы болды. «Колорадоның» жалпы ұзындығы 190,20 метр, ені 29,57 метр, сусыруы 9,14 метрді құрады. Кеме төрт General Electric турбоэлектрлік жетегі және сегіз Babcock & Wilcox майлы қазандығымен жабдықталған. Кеменің қозғалтқыш жүйесінің қуаты ең жоғары жылдамдыққа 33,8 км/сағ жететіндей еді, бірақ сынақ кезінде ол 35,4 км/сағ жылдамдыққа және тағы да 35,4 км/сағ жылдамдыққа жетті. Оның қалыпты круиздік қашықтығы 33,8 км/сағ жылдамдықта 8000 теңіздік мильді құрады, бірақ соғыс уақытында май қорының көбеюі арқасында оның қашықтығы сол жылдамдықпен 16000 теңіздік мильге дейін ұлғайтылуы мүмкін еді. Кеме экипажы 64 офицер және 1241 сарбазды құрады. Ол басты артиллериясымен қаруланды, оның құрамына төрт екі зеңбілді мұнарада орналасқан сегіз 406 мм /45 калибрлі Mark 1 зеңбілі кірді, екі мұнара кеменің алғы бөлігінде, екі мұнара артқы бөлігінде орналасқан. Екінші артиллериясы 16 127 мм /51 калибрлі зеңбілден тұрды, олар кеменің орта бөлігіндегі казематтарға жеке орнатылған. Ол сондай-ақ жеке жоғары бұрышты орнатуларда орналасқан сегіз 76 мм /50 калибрлі зеңбілдерден тұратын зениттік артиллерияға ие болды. Сол кездегі үлкен кемелерге тән болғандай, оның корпусының әр жағындағы су сызығының астында торпедалық түтік орнатылған. «Колорадоның» негізгі броньды белдеуі 307 мм қалыңдыққа ие болды, ал негізгі броньды палуба 152 мм-ге дейін жететін қалыңдыққа ие болды. Басты артиллерия мұнаралары барбеттерінде 292 мм қалыңдығында беттері болды. Оның басқару мұнарасының қабырғалары 287 мм қалыңдыққа ие болды.

Соғыс аралығы

Оның қалыбы 1919 жылғы 29 мамырда Нью-Йорк кеме құрылысы корпорациясы (New York Shipbuilding Corporation) тарапынан салынды. 38-ші штаттың атымен аталып, 1921 жылғы 22 наурызда суға түсірілді және 1923 жылғы 30 тамызда алғашқы теңіз сынақтары мен оқулары үшін қолданысқа берілді. Кеменің бірінші командирі капитан Реджинальд Р. Белкнап болды. 1923 жылғы 29 желтоқсанда «Колорадо» Нью-Йорктен Ұлыбританиядағы Портсмут қаласына бағыт алды. Содан кейін ол оңтүстікке қарай Шербургке, одан кейін Франциядағы Вильфранш-сюр-Мерге барды. Сондай-ақ, ол Италияның Неаполь қаласында және Гибралтардағы британдық теңіз базасында тоқтады. 1924 жылғы 15 ақпанда Нью-Йоркке оралды. Сол жерде кеме жөндеуден өтіп, 11 шілдеде АҚШ-тың батыс жағалауына қарай жолға шықты. 15 қыркүйекте Сан-Францискоға жетіп, сонда шайқас флотына қосылды. Ол келесі он бес жыл бойы осы бөлімнің құрамында болды. 1920-жылдар мен 1930-жылдар аралығында «Колорадо» флоттың түрлі проблемаларына қатысты, бұл жыл сайын өткізілетін ірі масштабты оқу жаттығулары болды. Бұл жаттығулар Тынық мұхиты мен Кариб теңізінде өтті. Осы кезеңде ол флоттың қалған бөлігімен бірге түрлі салтанаттар мен теңіз парадтарына қатысты. 1925 жылғы 8 маусымнан 26 қыркүйекке дейін кеме флоттың бірнеше линкорларымен бірге Америка Самоасына, Австралияға және Жаңа Зеландияға сапар жасады. 1927 жылғы 1 мамырда Солтүстік Каролина штатының Хатеррас мүйісінің жағасындағы Diamond Shoals-қа тіреліп қалды, бірақ 2 мамырда қайтадан суға шығарылды. «Колорадо» 1928–1929 жылдары күрделі жөндеуден өтті, оның барысында төрт зениттік қаруы сегіз /25 калибрлі қарумен ауыстырылды. 1933 жылғы 10–11 наурызда кеме жер сілкінісінен кейін көмек көрсету үшін Калифорния штатының Лонг-Бич қаласына барды. 1937 жылғы жазда «Колорадо» Вашингтон университеті мен Берклидегі Калифорния университетінің NROTC студенттері үшін оқу кемесі болды. Ол 15 маусымда Пьюджет саундта Вашингтон университетінің студенттерін, ал төрт күннен кейін Сан-Франциско шығанағында Калифорния университетінің студенттерін қабылдады. Кеме 26 маусымда Гавайидің Хило қаласына келді және екі күннен кейін Лахайна жолдарына бағыт алды, онда студенттер 5"/51 калибрлі қаруларды атуды жаттықтырды, олардың казематтарында гамактарда орналасқан. Гонолулудағы демалыс 1 шілдеде басталды, бірақ келесі күні «Колорадо» Амелия Эрхартты іздеуге қосылуы үшін тоқтатылды. 7 шілдеде ол АҚШ жағалау күзетінің кемесімен кездесті және Феникс аралдарын іздеу үшін гидросамолеттерді ұшырды. 9 шілдеде шекараны кесіп өту рәсімін өткізгеннен кейін ол NROTC студенттерін батыс жағалаудағы мектептеріне қайтарды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылдың 27 қаңтарынан бастап «Колорадо» Перл-Харборда базаланды, қарқынды жаттығулар мен бірнеше әскери ойындарға қатысты, 25 маусымда Гавайиден Батыс жағалауға аттанды. Пьюджет Саунд кемежайында күрделі жөндеуден өткендіктен, 7 желтоқсанда Перл-Харборға жасалған шабуыл кезінде ол қатыспады. Жөндеу кезінде оның 5 дюймдік/51 зеңбіректік батареясы 8 зеңбірекке дейін азайтылды, әуеге қарсы қаруларға орын босату және сауда кемелерін су үсті рейдкерлерінен қорғау үшін зеңбіректерді бөліп алу мақсатында. Жөндеуден кейін «Колорадо» Батыс жағалауында кең ауқымды жаттығулар жүргізді. 31 мамырда «Мэриленд»пен бірге Сан-Францисконы жапон шабуылынан қорғау үшін «Голден Гейт» көпірінің жанынан патрульдеді. Осыдан кейін ол Перл-Харборға қайтып, соғысқа дайындық шараларын аяқтады. 1942 жылдың 8 қарашасынан 1943 жылдың 17 қыркүйегіне дейін Фиджи аралдары мен Жаңа Гебрид аймағында Тынық мұхитындағы жапондық экспансияны тоқтату үшін жұмыс істеді. 1943 жылдың 21 қазанында Перл-Харбордан шығып, Тераваға шабуылға дейін артиллериялық оқ жаудырды және атыспен қолдау көрсетті, 7 желтоқсанда портқа оралды. Батыс жағалауда тағы бір жөндеуден өткеннен кейін, «Колорадо» 1944 жылдың 21 қаңтарында Гавайи аралдарындағы Лахайна Роудсқа оралды және келесі күні Маршалл аралдарына бағыт алды. 23 ақпанға дейін Кваджалейн мен Эниветок аралдарына шабуылдарға қарсы артиллериялық оқ жаудырды және атыспен қолдау көрсетті. Сан-Франциско портында Мариана аралдарына бет алған басқа бөлімшелерге қосылды. 5 мамырда Перл-Харбор мен Кваджалейнді аралап өтіп, 14 маусымнан кейін Сайпан, Гуам және Тиниан аралдарына шабуыл жасады. 24 шілдеде Тинианды оқ жаудыру кезінде 150 мм жапондық жағалау батареяларынан түскен 22 оқтың салдарынан 43 теңізші қаза тауып, 198-і жараланды; ол аралды оқ жаудыруды жалғастырып, шабуыл жасаған әскерлерге атыспен қолдау көрсетті. Батыс жағалауында кең ауқымды жөндеуден өткеннен кейін Лейте шығанағына жетіп, Лейтеге шабуылды бастады. Келгеннен кейін бір апта өткен соң екі камикадзе бомбалаушысының шабуылына ұшырады, нәтижесінде 19 экипаж мүшесі қаза тауып, 72-сі жараланды және кемеге орташа зиян келді. Зақымдарға қарамастан, 1944 жылдың 12-17 желтоқсаны аралығында жоспарланғандай Миндаро аралдарын бомбалады. Содан кейін шұғыл жөндеуге Манус аралына бағытталды. 1945 жылдың Жаңа жыл күні Лусонға оралып, Лингяен шығанағына шабуылға дейін артиллериялық оқ жаудыруға қатысты. Сегіз күннен кейін жарақаттанған оқ тиді. Оқ кеменің үстіңгі құрылысына тиіп, 69 адамның зардап шегуіне себеп болды (18 қаза тапты, 51 жараланды). Улити аралында бірнеше жөндеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін, Окинаваға шабуылға дейін артиллериялық оқ жаудыру тобына кіретін 54-ші тапсырмалық күшке (TF 54) қосылды. Ол 22 мамырға дейін Окинавада болды, шабуыл жасаған әскерлерге әуе шабуылына қарсы қорғаныш пен атыспен қолдау көрсетті. 6 тамызда оккупацияланған Окинаваға оралып, Жапонияны оккупациялау үшін бағыт алды. 27 тамызда Ацуги әуежайының әуеден оккупациясын қамтамасыз етті. «Колорадо» Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін жеті шайқас жұлдызымен марапатталды.

Соғыстан кейінгі кезең

Колорадо 1945 жылы 20 қыркүйекте Токио шығанағынан Сан-Францискоға бет алды. Ол 15 қазанда сол жерге жетіп, 27 қазанда Теңіз күніне (Navy Day) Сиэтлге жол тартты. Ол "Солғай кілем" операциясының күштері құрамында болды, 6357 сарбазды елдеріне жеткізу үшін Перл-Харборға үш рет барып қайтты, содан кейін деактивацияға Бремертон әскери-теңіз базасына оралды. 1947 жылы 7 қаңтарда резервке қойылды және 1959 жылы 23 шілдеде металл тескілеуге сатылды.

Көрмедегі артефакттер

Кеме қоңырауы қазіргі уақытта Колорадо университетінің Университет Естелік орталығында (UMC) қойылған. Колорадодан алынған 51 калибрлі палубалық зеңбірек 1959 жылы Пьюгет Саунд теңіз тарихы қоғамына сыйға берілді және Сиэтлдегі Тарих және өнеркәсіп мұражайында көрсетілуде. Бұл Колорадодағы осындай сегіз зеңбірек арасындағы бірі еді. Колорадоның алты 5/51 калибрлі зеңбірегі 1957 жылы Филадельфияда мұражайға айналғаннан кейін қорғалған крейсер «Олимпиадаға» орнатылды. Оның тик ағашынан жасалған палуба тақтайлары Вашингтон университетінің Хаггет Холлдың бас зал қабырғасын жасау үшін қайта қолданылды. Оның шығу тегін еске салатын тақта орнатылған. Палуба тақтайлары сондай-ақ Вашингтон Атлетикалық клубының «Легендалар» залындағы қабырғада қолданылады, бастапқыда кемедегі екі бұрынғы офицердің тілегімен клуб ішінде сақталған, олар клуб мүшелері болған. 2014 жылдың 7 ақпанында Боинг Колорадодан USO Солтүстік-Батыс SeaTac орталығына жаңа орталықтың кіреберіс едені ретінде пайдалану үшін палуба бөліктерін сыйға тартты. Кеменің рулі Колорадо Спрингс мұражайының қорында сақталады. Ол 1961 жылы контр-адмирал Г. Р. Лукер және басқа да теңіз офицерлерімен мұражайға сыйға берілді. Адмирал Лукер Колорадода қызмет еткен. Сыйлыққа сондай-ақ қола тақташа және басқа да тарихи материалдар кірді.