Бендер-Төркемен – Иранның Голестан провинциясының порты, Төркемен ауданының орталығы. 2016 ж. халық саны 53 970 адамды құрады. Каспий теңізінде орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бандар-Төрқаман (بندرتركمن) – Иранның Голестан провинциясындағы Төрекемен ауданының орталық ауданындағы қала, сонымен қатар аудан мен аудан орталығының әкімшілік орталығы болып табылады. 2006 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, халқы 9 755 үй шаруашылығында 45 045 адамды құрады. 2011 жылғы келесі санақ 11 869 үй шаруашылығында 48 736 адамды тіркеді. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша 14 512 үйде 53 970 адам тұрады. Бандар-Төрқаман – Каспий теңізіндегі порты. Ол Тегераннан шамамен арақашықтықта орналасқан. Бандар-Төрқаманнан батысқа қарай Ашураде аралы жатыр.
City in Golestan province, Iran
Bandar Torkaman (بندرتركمن) is a city in the Central District of Torkaman County, Golestan province, Iran, serving as capital of both the county and the district. At the 2006 National Census, its population was 45,045 in 9,755 households. The following census in 2011 counted 48,736 people in 11,869 households. The latest census in 2016 showed a population of 53,970 people in 14,512 households. Bandar Torkaman is a port on the Caspian Sea. It is approximately from Tehran. Some west of Bandar Torkaman is Ashooradeh Island.
Экономика
Экономикасы ауыл шаруашылығына, қолөнерге, мал шаруашылығына, балық аулауға және туризмге негізделген. Ирандық икраның 50 пайызы осы порттың жанынан өндіріледі. Ашураде аралы көптеген туристерді қызықтырады. Бандар-Торкаманды "Мақта аралы" деп те атайды. Бұл портта мақта көп мөлшерде өседі, соның арқасында Бандар-Торкаман елдегі маңызды мақта өсіруші аймаққа айналған.
The economy is based on agriculture, handicrafts, animal husbandry, fishing and tourism, with 50 percent of Iranian caviar being extracted near this port. Ashouradeh Island attracts many tourists. Bandar Torkaman is also called "Cotton Island". Cotton is grown abundantly in the harbor which makes Bandar Torkaman a strategic cotton cultivator in the country.
Туризм
Бұрын қала үш үлкен пирспен жабдықталған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас әскерлер жабдықтарды тасымалдау үшін пайдаланған. Алайда, екі пирс суға батып, қазіргі уақытта жабдықтың нашарлығы мен су деңгейінің біртіндеп төмендеуіне байланысты Бандар-Торкаман тек бір пирске ие, бұл пирс бұрынғыдай қыжырламаған және көбінесе Ашураде аралымен байланыс үшін қолданылады. Норуз (Иранның жаңа жылы) мен жаз айларында бұл пирс түркімендер жасаған бұйымдарды қалаға сату үшін әкелетін маусымдық саудагерлерге толы. Ашураде аралы – аймақтың басты тартымды орыны.
In the past, the city was equipped with three big jetties and was used by the Allied Forces during the World War II for transportation of equipment. However, two jetties have sunk and presently, due to poor equipment and the gradual decline of water, Bandar Torkaman possesses only one jetty, is no longer bustling and is mostly used to communicate with Ashouradeh Island. During Norouz (New Iranian Year) and summers, this jetty is full of seasonal merchants who bring Turkman fabricated objects to the city for sale. Ashouradeh Island is a main attraction in the region.
Қоршаған орта
Жылдың суық айларында Бандар-Торкаманның аса бай биологиялық түрлерге ие ылғалды жері Гомишан лагунасы, қаңтар айында мұзды Сібірден, солтүстік-шығыстан мыңдаған көшіп баратын құстарды – журавыларды, үйректерді, лелектерді және қаздарды қабылдайды.
During the colder months of the year, the Gomishan lagoon, Bandar Torkaman's highly biodiverse wetland habitat, hosts many thousands of migrating birds from icy Siberia, far to the northeast, including cranes, ducks, storks and geese.
Кілемдер
Кілем тоқу аймақ тұрғындарының маңызды табыс көзі болып табылады. Осы өңірде тоқылған түрікмен жастықтары, кілемдері, намаздық кілемдері және кілемшелер Иранның басқа қалаларында ғана емес, бүкіл әлемге экспортталады (Персия кілемдеріне қараңыз). Түрікмен жастықтары мен кілемдері ежелгі өрнектерімен белгілі. Жайым (маттар мен жамылғыларға ұқсас қарапайым тоқымалар) және Палас (жергілікті шеберлер тоқыған үй матасы) – Иранның солтүстік-шығысындағы түрікмендердің ұзақ жылдар бойы сақталған дәстүрлерін және шеберлігін көрсететін, көршілес Түрікменстанмен ортақ мәдени мұрасын бөлісетін тағы бір аймақтық өнер түрлері.
Carpet weaving is a major source of income for the inhabitants. Turkmen cushions, carpets, prayer rugs, and felt mats woven in this region are not only sold in other cities within Iran but are also exported throughout the world (See Persian rugs). Turkmen cushions and carpets are known for their ancient patterns. Jajim (rustic textiles, similar to mats or blankets), and Palas (homespun woolen cloth), woven by local craftspeople, are yet further regional art forms which showcase the time honoured traditions and skills of the Turkmen of northeastern Iran, who share a common cultural heritage with their neighbors in nearby Turkmenistan.
Дәстүрлер
Рамазан айының аза тұту кезеңінде қала тұрғындары қуанып, той жасап, мешіттерде гүл суын және хош иіссуды шашырады. Рамазан айының бірінші күні олар арнайы майлы нан пішіріп, оны мешіттерге және көршілеріне таратып береді. Сондай-ақ, Қадір түнінде жас ұрпақ ересектерден, көбінесе ақшалай сыйлық алады. Содан кейін олар базарға барып, тәттілер мен конфета сатып алып, үйде той ұйымдастырады. Бандар-Торкаман қаласында «Лале» әнін орындау рәсімі ғасырлар бойы сақталып келеді. Әйелдер жиналып, «Лале» әнін айтады, ол – қайғыға толы ән. Оның авторы белгісіз, бірақ ән түркімендердің арасында ежелгі замандағы қалыңдықтардың ауыр тұрмысын, тарихи оқиғаларды, өмірге деген құштарлықты және тайпа мен отаннан айырылудың азабын жырлайды. Ежелгі заманда қалыңдықтар өз руларынан айырылып, күйеулерімен бірге алысқа кетіп, көбінесе ата-аналарын қайта көрмейтін. Сондықтан олардың жалғыздығында осы әсем әрі қайғылы ән жұбаныш сыйлаған.
During the Ramadan mourning season the residents rejoice, feast, and spray rose water and perfume in the mosques. On the first day of Ramazan they cook special oily bread and distribute them in the mosques and to neighbors. Also on the night of Ghadr, the young ones receive presents from their elders, mostly in the form of cash. Then they go to the market and buy sweetmeats and candy and hold a feast in their homes. In Bandar Torkaman, the 'Laleh' singing ceremony has been performed for many centuries. Women assemble and sing Laleh' which is a melancholy song. Its composer is unknown, but the song laments the hard life of brides in ancient times among Turkmans, historical events, love of life, and the pain of separation from the tribe and homeland. In old times the brides were separated from their natives tribes and were taken to distant regions by their husbands and often never again saw their parents. Thus in their loneliness it was the following charming and melancholy song which gave them comfort:
Ауылымыздың жанындағы тау әлі де тұр ма? Сол жаңғақтарда әлі де жеміс мол ма? Ой, ұшып бара жатқан ақ құстар, менің тайпам мен достарым аман-есен ба? Фитр немесе Құрбан (құрбандық) мерекелерінде түркімендер бес күн бойы қуанып, той жасап, қонақтарға дәм тартады. Олар үйлерінің есіктерін ашып, қаладан өтіп бара жатқан кез келген бейтаныс адамды үйге шақырып, тойға қатысуға рұқсат береді. Бала дүниеге келгенде: «Егер туған бала ұл болса, ол шаруа болады, ал қыз болса, кілем тоқушы болады» деген ежелгі мақалды айтады. Бұл олардың егіншілік пен кілем тоқуға қаншалықты мән беретінін көрсетеді. Бұрын түркімен тайпалары бір жерден екінші жерге көшіп-қонып, ауыр заттарын алып кетпей, қабірге көміп тастаған, себебі зираттар қасиетті саналғандықтан ешкім оларға қол сұнбаған. Қызға ұсыныс жасағанда, күйеу болар жігіт әдетте қатлама, яғни арнайы тәтті тағам дайындайды. Егер қалыңдықтың отбасы қатламаны қабылдаса, олардың некеге келіскендерін білдіреді. Күйеу жігіттің отбасы түйені әсем киіммен безендіріп, оған төсек салып, қалыңдықты түйенің үстіне отырғызып, күйеу жігіттің үйіне алып барады. Түйені рудың беделді ақсақалы немесе кейде күйеу жігіттің өзі айдайды. Бірақ көліктердің пайда болуымен бұл дәстүр көп қалаларда тоқтатылды. Алайда Гелидаг, Маравех-теппе, Дашли-борон және Калале сияқты шалғайдағы таулы аймақтарда қалыңдықты дәстүр бойынша әлі де түйемен алып келеді. Түркімендер сүндет тойын өткізуге байланысты қызықты рәсімді сақтайды. Осы күні олар үлкен той ұйымдастырып, барлық туыстарын шақырып, әйгілі Буламак пісіріп, оны тәттілендіру үшін қант қосады. Бұл қалада 63 жасқа толған адамдар Ислам пайғамбары Мұхаммедтің жасына жеткендеріне орай той жасап, қонақтарға қызмет ету үшін ақ қой сойып береді.
Tell me if the mountain beside our village still stands? Are the jungles there still full of fruit? O white birds which are flying, tell me if my clan and friends are safe and sound. For five days during Fitr or Qorban (sacrifice) holidays the Turkman rejoice and feast. They open their house gates to permit any stranger who is passing the town to step into the house and join their feast. When a child is being born they repeat the old proverb which says: "If the newborn is a son he will become a farmer and if a girl she will become carpet weaver." This shows the importance they attach to farming and carpet weaving. In the past, when Turkman tribesmen moved from one place to another, they did not carry some of their heavy belongings and instead buried them in graves; because of the sanctity of graveyards, nobody dared to steal the items. When courting, the groom to be must prepare a Qatlama, which is a special sweetmeat. If the bride's family accepts the Qatlama, it means that they agree to the wedding. The family of the bride groom adorns a camel with ornamented clothes and lays a litter on it to mount the bride over the animal and carry her to the groom's house. The camel is driven by a respected elder among the tribe and at times by the groom himself. However, with the arrival of cars, this tradition has been abandoned in most cities; but in remote mountainous regions such as Gelidagh, Maraveh tappeh, Dashli boroon and Kalaleh, the bride is still carried away according to the tradition. Turkmans hold an interesting ceremony for circumcision. On that occasion they hold a big feast and invite all their relatives, cook the famous Bulamaq and after cooking they mix it with sugar to sweeten it. In this city, the people who arrive at the age of 63 hold a feast for having attained the age of the Islamic prophet Muhammad and kill a white sheep to serve the guests.
Тағам
Түркімендердің тағамдары әртүрлі, және олардың арасында нақты бір тағам дайындалатын арнайы орын да бар. Чекдирме және Сузме түркімендердің күнделікті тағамы, олар көбінесе күріш пен майдан жасалады. Басқа тағамдардың ішінде көкөніс пен қайнатылған еттен дайындалатын Чурба (Шурба); қамыр жіптерінен немесе кеспеден жасалған Оонаш сорпасы; йогурт, күріш және сарымсақтан жасалған Қатекляш сорпасы; сүт пен күріштен жасалған Свидляш; май мен күріштен жасалған Буламак; сондай-ақ, кептірілген және ұнтақталған бидай, күріш және қанттан жасалған Қатоорқаны атауға болады.
The Turkmans have varied dishes and in there is also a special place where a specific dish is cooked. Chekdirmeh and Soozmeh are the daily food of the Turkmans which are normally made of rice and oil. Among other dishes one can refer to are Chourba (Shourba), which is made of vegetable and boiled meat; Oonash, a soup made of dough strings or vermicelli; Qateqliash, which is a kind of soup made of yoghurt, rice and garlic; Swidliash, composed of milk and rice; Bulamaq, composed of oil and rice, and Qatoorqa, made of smoked and ground wheat, rice and sugar.
Киім
Дәстүрлі киімдерге ерлер үшін тері шапка және "Дун" деп аталатын кең қызыл киім, әйелдер үшін кең юбка – "Коюнк", әйелдердің шапанның орнына үйде киетін "Ялик" және қыздар үйленбес бұрын киетін "Боорик" кіреді. Бұл солтүстік портта сақталған жалғыз дәстүрлі киімдер. Әдетте, үйленген соң қыз "Боорик" орнына "Аланги" киеді.
Traditional dress includes a skin cap and a loose red garment called Doon for men, Kooyink a loose skirt for women, Yaliq (worn by women at home instead of chador), and Boorik, a hat worn by girls before marriage, are the only traditional items which have survived in this northern port. Normally after marriage the girl replaces Boorik with Alangi which is another hat.