Клеман Жанекен: Ренессанс композиторы және француз шаңсондарының шебері
Clément Janequin
Клемент Жанекен (1485-1558) – ренессанс кезеңінің француз композиторы, Париж шансонының дамуына үлкен үлес қосып, халық әндерімен танымал болған. Музыка басылымының арқасында әйгілі болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз композиторы (1485–1558 ж.ш.) Клемент Жанекин (1485–1558 ж.ш.) – Ренессанс дәуірінің француз композиторы. Ол бүкіл Ренессанс дәуіріндегі ең танымал халық әндерінің авторы болды және Клаудин де Сермизимен бірге париждік әннің, әсіресе бағдарламалық типтің дамуына зор үлес қосты. Оның даңқының кеңінен таралуына музыкалық баспаның сол кезде дамуы мүмкіндік берді.
French composer (c1485 1558)
Clément Janequin (c. 1485 – 1558) was a French composer of the Renaissance. He was one of the most famous composers of popular chansons of the entire Renaissance, and along with Claudin de Sermisy, was hugely influential in the development of the Parisian chanson, especially the programmatic type. The wide spread of his fame was made possible by the concurrent development of music printing.
Өмір
Жанекин Пуатьеге жақын Шателлода дүниеге келді, бірақ оның ерте өмірі мен білімі туралы ешқандай мәлімет беретін құжаттар сақталмаған. Оның мансабы сол заман үшін ерекше болды, себебі ол ешқашан соборда немесе аристократтар сарайында тұрақты қызмет атқармады. Оның орнына ол бірнеше маңызды меценаттардың қолдауымен кішігірім лауазымдарды иеленді. 1505 жылы ол Бордода Ланселот дю Фаудың кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, ол кейіннен Лусон епископы болды; ол дю Фау 1523 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін Бордо епископының лауазымын иеленді. Осы шамада ол дін қызметкері болды, бірақ оның тағайындамалары көбінесе тиімді болмады; шындығында ол үнемі ақшаның жетіспеуіне шағымданатын. 1530 жылдан кейін Жанекин Анжуде бірқатар лауазымдарды атқарды, бастапқыда Ауш соборындағы хор ұлдарына ән үйретуші болып жұмыс істеді, содан кейін Анже соборындағы ән мектебінде маэстр де капель болды. Осы кезде ол Эразм, Клемент Маро және Раблеге демеушілік көрсеткен Жан де Гиздің назарын аударды; бұл оның мансабына үлкен серпіліс болды, және 1548 жылы Шарль де Ронсардың (ақын Пьер де Ронсардың інісі) қосымша көмегімен ол Шартрдан алыс емес Анверде дін қызметкері болды. Осы уақытта ол Парижде тұрды. 1555 жылға қарай ол патшаның шіркеуінің "күйші-ординар" тізіміне енді, одан кейін көп ұзамай патшаның "композитор-ординар" болып тағайындалды: бұрын тек бір композитор (Сандрин, сонымен қатар Пьер Регно деп те белгілі) осы атаққа ие болған. 1558 жылдың қаңтарында жазған өсиетімен ол қайырымдылыққа шағын мүлікті сыйлады, ал 1559 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген еңбегіне арнауда қарттығы мен кедейлікке тағы да шағымданды. Ол Парижде қайтыс болды.
Janequin was born in Châtellerault, near Poitiers, though no documents survive which establish any details of his early life or training. His career was highly unusual for his time, in that he never had a regular position with a cathedral or an aristocratic court. Instead he held a series of minor positions, often with important patronage. In 1505 he was employed as a clerk in Bordeaux, to Lancelot du Fau, who eventually became Bishop of Luçon; he retained this position until du Fau's death in 1523, at which time he took a position with the Bishop of Bordeaux. Around this time he became a priest, though his appointments were rarely lucrative; indeed he always complained about money. After 1530 Janequin held a succession of posts in Anjou, beginning as a singing teacher to the choirboys at the cathedral at Auch, and progressing to maître de chapelle at the singing school at Angers Cathedral. Around this time he attracted the attention of Jean de Guise, the patron of Erasmus, Clément Marot, and Rabelais; it was a welcome career boost, and, in 1548, with the additional assistance of Charles de Ronsard (the brother of poet Pierre de Ronsard), he became curate at Unverre, not far from Chartres. During this time he lived in Paris. By 1555 he was listed as a "singer ordinary" of the king's chapel, and shortly thereafter became "composer ordinary" to the king: only one composer (Sandrin, also known as Pierre Regnault) had previously had this title. In his will, dated January 1558, he left a small estate to charity, and he complained again of age and poverty in a dedication to a work published posthumously in 1559. He died in Paris.
Музыка және әсер
Ренессанс дәуіріндегі аз ғана композиторлар өмір бойында Жанекен сияқты танымал болды. Оның шансондары жоғары бағаланып, кеңінен орындалды. Париж баспагері Пьер Аттайннан оның шансондарымен бес томдық жинақ шығарды. Соғыстың дыбыстарын және оқиғаларын көрнекті бейнелейтін «Ла-баталь» әні, тіпті бүгінгі күнде де а капелла орындаушылар тобының сүйікті әні болып табылады. Жанекен литургиялық музыканы өте аз жазды: оған тек екі месса мен бір мотет жатқызылады, бірақ одан да көбі жоғалған болуы мүмкін. Оның 250 секулярлық шансоны және (80-нен астам) псалмдық әндері мен шансоны спиритуаль – итальяндық мадригаль спиритуалесінің француз тіліндегі баламасы – оның ең маңызды мұрасы болды. Жанекеннің атымен шыққан бағдарламалық шансондары ұзын, бөлімдерге бөлінген туындылар болатын және көбінесе табиғи немесе адам жасаған дыбыстарды шеберлікпен еліктейтін. «Le chant des oiseaux» құстардың сайрауын, «La chasse» – аң аулау дыбыстарын еліктейді, ал «La bataille» (Escoutez tous gentilz), ең танымал ән, және 1515 жылы Мариньяно шайқасында швейцариялық конфедерацияға қарсы француз жеңісін тойлау үшін жазылған, соғыс дауыстарын, соның ішінде керней үнін, зеңбірек оқтарын және жаралылардың айқайларын бейнелейді. Мұндай ономатопеялық эффекттер 16 ғасырдың соңындағы музыкада кең таралды және барокко дәуіріне көшті; шындығында, «жауынгерлік музыка» клишеге айналды, бірақ ол алғаш рет Жанекеннің туындыларында танымал болды. Ол ең танымал болған бағдарламалық шансондардан басқа, Клаудин де Сермизи стиліне жақын, қысқа және әдемі композициялар да жазды. Ол сол заманғы көрнекті ақындардың, соның ішінде Клемент Мароның өлеңдерін музыкаға қосты. Өмірінің соңында ол Женева әуендеріне негізделген псалмдық әндерін жазды. Құжаттамалық дәлелдердің болмауына байланысты, оның протестанттарға көңіл білдіргені немесе білдірмегені туралы сұрақ әлі де жауапсыз қалды. Француз композиторы Жан Ален, Жанекенге құрмет ретінде, оның туындыларына негізделген органға арналған вариациялар жинағын жазды (Variations sur un thème de Clément Janequin, 1937); бірақ кейінірек жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бұл шығарма Пьер Аттайннанның 1529 жылғы жинағынан алынған анонимді махаббат әні екен.
Few composers of the Renaissance were more popular in their lifetimes than Janequin. His chansons were well loved and widely sung. The Paris printer Pierre Attaingnant printed five volumes with his chansons. La bataille, which vividly depicts the sounds and activity of a battle, is a perennial favorite of a cappella singing groups even in the present day. Janequin wrote very little liturgical music: only two masses and a single motet are attributed to him, though more may have been lost. His 250 secular chansons and his (over 80) psalm settings and chansons spirituelles — the French equivalent of the Italian madrigale spirituale — were his primary legacy. The programmatic chansons for which Janequin is famous were long, sectional pieces, and usually cleverly imitated natural or man made sounds. Le chant des oiseaux imitates bird calls; La chasse the sounds of a hunt; and La bataille (Escoutez tous gentilz), probably the most famous, and almost certainly written to celebrate the French victory over the Swiss Confederates at the Battle of Marignano in 1515, imitates battle noises, including trumpet calls, cannon fire and the cries of the wounded. Onomatopoeic effects such as these became a commonplace in later 16th century music, and carried over into the Baroque era; indeed "battle music" was to become a cliché, but it first came into prominence with Janequin. In addition to the programmatic chansons for which he is most famous, he also wrote short and refined compositions more in the style of Claudin de Sermisy. For these he set texts by some of the prominent poets of the time, including Clément Marot. Late in his life, he wrote the Psalm settings based on Genevan tunes. Since there is no documentary evidence, the question of whether he sympathized with the Protestants remains unanswered. French composer Jehan Alain composed, as a tribute, a set of variations for organ on a theme attributed to Janequin (Variations sur un thème de Clément Janequin, 1937); although later scholarship has identified that particular piece as being an anonymous love song from a 1529 collection by Pierre Attaignant.