Кіріспе

Француз композиторы (1485–1558 ж.ш.) Клемент Жанекин (1485–1558 ж.ш.) – Ренессанс дәуірінің француз композиторы. Ол бүкіл Ренессанс дәуіріндегі ең танымал халық әндерінің авторы болды және Клаудин де Сермизимен бірге париждік әннің, әсіресе бағдарламалық типтің дамуына зор үлес қосты. Оның даңқының кеңінен таралуына музыкалық баспаның сол кезде дамуы мүмкіндік берді.

Өмір

Жанекин Пуатьеге жақын Шателлода дүниеге келді, бірақ оның ерте өмірі мен білімі туралы ешқандай мәлімет беретін құжаттар сақталмаған. Оның мансабы сол заман үшін ерекше болды, себебі ол ешқашан соборда немесе аристократтар сарайында тұрақты қызмет атқармады. Оның орнына ол бірнеше маңызды меценаттардың қолдауымен кішігірім лауазымдарды иеленді. 1505 жылы ол Бордода Ланселот дю Фаудың кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, ол кейіннен Лусон епископы болды; ол дю Фау 1523 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін Бордо епископының лауазымын иеленді. Осы шамада ол дін қызметкері болды, бірақ оның тағайындамалары көбінесе тиімді болмады; шындығында ол үнемі ақшаның жетіспеуіне шағымданатын. 1530 жылдан кейін Жанекин Анжуде бірқатар лауазымдарды атқарды, бастапқыда Ауш соборындағы хор ұлдарына ән үйретуші болып жұмыс істеді, содан кейін Анже соборындағы ән мектебінде маэстр де капель болды. Осы кезде ол Эразм, Клемент Маро және Раблеге демеушілік көрсеткен Жан де Гиздің назарын аударды; бұл оның мансабына үлкен серпіліс болды, және 1548 жылы Шарль де Ронсардың (ақын Пьер де Ронсардың інісі) қосымша көмегімен ол Шартрдан алыс емес Анверде дін қызметкері болды. Осы уақытта ол Парижде тұрды. 1555 жылға қарай ол патшаның шіркеуінің "күйші-ординар" тізіміне енді, одан кейін көп ұзамай патшаның "композитор-ординар" болып тағайындалды: бұрын тек бір композитор (Сандрин, сонымен қатар Пьер Регно деп те белгілі) осы атаққа ие болған. 1558 жылдың қаңтарында жазған өсиетімен ол қайырымдылыққа шағын мүлікті сыйлады, ал 1559 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген еңбегіне арнауда қарттығы мен кедейлікке тағы да шағымданды. Ол Парижде қайтыс болды.

Музыка және әсер

Ренессанс дәуіріндегі аз ғана композиторлар өмір бойында Жанекен сияқты танымал болды. Оның шансондары жоғары бағаланып, кеңінен орындалды. Париж баспагері Пьер Аттайннан оның шансондарымен бес томдық жинақ шығарды. Соғыстың дыбыстарын және оқиғаларын көрнекті бейнелейтін «Ла-баталь» әні, тіпті бүгінгі күнде де а капелла орындаушылар тобының сүйікті әні болып табылады. Жанекен литургиялық музыканы өте аз жазды: оған тек екі месса мен бір мотет жатқызылады, бірақ одан да көбі жоғалған болуы мүмкін. Оның 250 секулярлық шансоны және (80-нен астам) псалмдық әндері мен шансоны спиритуаль – итальяндық мадригаль спиритуалесінің француз тіліндегі баламасы – оның ең маңызды мұрасы болды. Жанекеннің атымен шыққан бағдарламалық шансондары ұзын, бөлімдерге бөлінген туындылар болатын және көбінесе табиғи немесе адам жасаған дыбыстарды шеберлікпен еліктейтін. «Le chant des oiseaux» құстардың сайрауын, «La chasse» – аң аулау дыбыстарын еліктейді, ал «La bataille» (Escoutez tous gentilz), ең танымал ән, және 1515 жылы Мариньяно шайқасында швейцариялық конфедерацияға қарсы француз жеңісін тойлау үшін жазылған, соғыс дауыстарын, соның ішінде керней үнін, зеңбірек оқтарын және жаралылардың айқайларын бейнелейді. Мұндай ономатопеялық эффекттер 16 ғасырдың соңындағы музыкада кең таралды және барокко дәуіріне көшті; шындығында, «жауынгерлік музыка» клишеге айналды, бірақ ол алғаш рет Жанекеннің туындыларында танымал болды. Ол ең танымал болған бағдарламалық шансондардан басқа, Клаудин де Сермизи стиліне жақын, қысқа және әдемі композициялар да жазды. Ол сол заманғы көрнекті ақындардың, соның ішінде Клемент Мароның өлеңдерін музыкаға қосты. Өмірінің соңында ол Женева әуендеріне негізделген псалмдық әндерін жазды. Құжаттамалық дәлелдердің болмауына байланысты, оның протестанттарға көңіл білдіргені немесе білдірмегені туралы сұрақ әлі де жауапсыз қалды. Француз композиторы Жан Ален, Жанекенге құрмет ретінде, оның туындыларына негізделген органға арналған вариациялар жинағын жазды (Variations sur un thème de Clément Janequin, 1937); бірақ кейінірек жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бұл шығарма Пьер Аттайннанның 1529 жылғы жинағынан алынған анонимді махаббат әні екен.