Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық қатысу және футбол – әртүрлі нәсілдер мен елдерден келген ойыншылардың қатысуымен футболдың әлемдік деңгейде қабылдануын сипаттайды. Футбол 18 ғасырда Англияда басталып, бүкіл әлемге тарағанмен, еуропалық емес ойыншылардың жолы кейде қиындықтарға тап болды, себебі көптеген елдерде нәсілшілдік мәселесі әлі де күшті. Еуропалық емес нәсілдерден шыққан адамдар кейде еуропалық футболда ойыншы ретінде қабылданбады. Бірақ, қоғамдағы өзгерістер мен нәсілшілдікке қарсы күрес жүргізген ұйымдардың ықпалымен бұл жағдай соңғы жылдары өзгерді. УЕФА және Еуропалық Одақ «Еуропадағы Расизмге Қарсы Футбол» (FARE) жобасын қолдайды, ол нәсілшілдікті тоқтатуға бағытталған.
Ethnicity and football is a description of the global acceptance of association football, with players from many races and countries participating. While football has moved around the world from its roots in England during the 18th century, the progress of non European players has sometimes been hindered, with racism a continuing problem in many countries. People of non European races have sometimes not been accepted as players in European football. This has changed in recent times, due to societal change as well as campaigning on the part of the race lobby groups. UEFA and the European Union support the Football Against Racism in Europe (FARE) project which aims to stop racism.
Жаһандану
Жаһандану футболда біртекті мәдениет сезімін қалыптастырды, онда әртүрлі этникалық топтардан шыққан ойыншылар бір командада жиналды. Бұл командаға "ұлттықтан асқан" (Maguire J, 2009) бірлік құруға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде жергілікті немесе ұлттық ерекшелігін жоғалтады, бірақ команданың өнімділігін жақсартатын күшті жақтарға ие болады. Бұған Англиядағы Премьер-лига командалары жақсы мысал. Осы командалардың барлығы әртүрлі этникалық топтардан құралған ойыншылардан тұрады және әлемдегі ең жақсы ойыншылар саналады. "Манчестер Юнайтед" 2008 жылы ФИФА Клубтар әлем чемпионатының чемпионы атанды, бұл командадағы этникалық әртүрліліктің маңыздылығын көрсетті – чемпиондық ойынындағы ойыншылардың үш бөлігі ғана ағылшын тегінен болды. Жаһандану футболға басқа да жақтан әсер етті. Джон Наурайт (2004) жаһандану процесінде жергілікті және ұлттық ерекшеліктер, әсіресе Футболдан әлем чемпионаты сияқты маңызды спорттық шаралар кезінде ерекше атап өтілетінін түсіндіреді. 2006 жылғы Футболдан әлем чемпионатын әртүрлі елдерден және этникалық топтардан келген шамамен 715,1 миллион адам тамашалады, бұл оны тарихтағы ең көп көрілген шараға айналдырды. Бұл бизнестің өз брендін жарнамалау үшін демеушілік және қаржыландыру мүмкіндіктерін іздеуіне әкелді, нәтижесінде футболда коммерциялық үрдіс күшейді.
Globalisation has created a sense of homogenised culture in football where players from different ethnic backgrounds have congregated in one particular team. This enables the team to form some kind of "supranational" (Maguire J, 2009) entity that in turns loses its local or national identity but gains a mixture of strengths that ideally improves the team's performance. A good example of this are the teams associated to the Premier League based in England. All of these teams are made up of players from different ethnic groups and are considered the best players in the World. Manchester United were crowned FIFA Club World Cup Champions in 2008, which exemplified the importance of ethnic diversity in a team only three of the players in their championship game were of English background. Globalisation has also affected football from a different perspective. John Nauright (2004) explains that during the globalisation process, local and national identity is celebrated especially during significant sporting events such as the Football World Cup. An estimated 715.1 million people from different countries and ultimately ethnic backgrounds watched the Football World Cup in 2006 which makes it the most viewed event in history. This results in businesses looking for opportunities to advertise their brand through sponsorship and funding which leads to commercialism in football.
Коммерциализм
1992 жылы Руперт Мердок пен British Sky Broadcasting ағылшын FA Премьер-лигасын теледидардан көрсету құқығын 304 миллион ағылшын фунт стерлингіне сатып алды, бұл бұрынғы келісімшарттан 600% көп. Футболға деген ынта-күшті қызығушылықты пайдаланып, матчтар спутниктік теледидар арқылы бүкіл әлемге таратылды, бұл лиганы футболдың "бағалы қазынасына" айналдырды. Осыдан бері әртүрлі этникалық топтардан келген жас ойыншылар осы лигада танымалдыққа, ақшаға және футболдағы өзінің ең жақсы жетістігіне қол жеткізу үшін күш салып бақты. Сату және жарнама мен технология арқылы түскен кірістер футболдың коммерциялық дамуында шешуші рөл атқарды, нәтижесінде спорттың жаһандануына әкелді. Спорт ұйымдарының бизнес-модельді қабылдауының басты себебі – болашақтағы қаржылық тұрақтылықтарын қамтамасыз ету. Көрермендер нарығында үлесті арттыру үшін, әртүрлі елдерден танымал футболшылар, сондай-ақ олардың адал жанкүйерлері бар ойыншылар шақырылады. Мысалы, Премьер-лигадағы «Ливерпуль» футбол клубы Испаниядан Фернандо Торресті алды, ол жергілікті клубта ойнап, көптеген жанкүйерлерге ие болды. Бұл оның жанкүйерлерінің өз ойыншысын қолдау мақсатымен, бұрынғы клубтарына деген адалдығын өзгертуіне себеп болды. Бұл өз кезегінде спорттағы этникалық әртүрлілікті арттырды, сонымен қатар ойыншылар арасындағы нәсілшілдік мәселесіне назар аударды.
In 1992, Rupert Murdoch and British Sky Broadcasting purchased the rights to televise the English FA Premier League for 304 million English pounds which was 600% more than the previous contract. Feeding off the passionate interest for football, matches were televised all over the world through satellite television which made the league the "crown jewel" of football. Since then aspiring players from different ethnic backgrounds have strived to play in this league to achieve fame, money and satisfaction of reaching a defining peak in football excellence. Sales and revenue through advertising and technology have been determining factors in the commercialisation of football which has resulted in the globalisation of the sport. The main reason for sport organisations adopting the business model is to ensure their financial sustainability for the future. In order to gain a larger market share of audiences, well known football players from different countries who have loyal local fans are recruited. An example of this is Liverpool Football Club in the Premier League recruiting Fernando Torres from Spain where he played for a local club and had many supporters. This caused the loyal supporters to change allegiances as a sign of support for their player. This has in turn increased the ethnic diversity within the sporting code but also brought to attention the apparent racism associated among the players.
Футболдың алғашқы кезеңдері (1880-1960 жылдар)
Бірнеше елде қара түсті футболшыларды көрермендер жиі мазалады; футболшыларға нәсілдік ұғымдарды айту, ән салу, тіпті банандар лақтыру оқиғалары жиі кездесетін, бірақ футболдың алғашқы күндерінен бері Еуропада қара түсті футболшылар ойнап келген. Эндрю Уотсон, әуесқой футболшы, 1880-ші жылдардың басында Шотландия құрамасына үш рет шақырылған және Куинс Парк сапында Шотландия кубогында ойнаған. Артур Уортон, Престон Норт-Энд және Шеффилд Юнайтед сияқты клубтарда ойнаған, әлемдегі алғашқы қара нәсілді кәсіби футболшы деп танылған. Джек Лесли Англия құрамасына шақырылған алғашқы қара түсті футболшы болды, бірақ ешқашан өз елі үшін ойнаған жоқ – бұл оның терісінің түсіне байланысты болған деп есептеледі. Фрэнк Су Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англия құрамасында ойнаған алғашқы (қазірге дейін жалғыз) этникалық қытай футболшысы болды, бірақ бұл ресми халықаралық матч емес еді. 20-ғасырдың басында және ортасында Ұлыбританияда Эдди Паррис (қара Уэльс құрамасының ойыншысы), Мұхаммед Абдул Салим (Селтик үшін ойнаған үнді футболшысы), Тевфик Абдулла (Дерби Каунти үшін ойнаған египеттік), Ямайкалық Линди Делапенха (Миддлсброға ауысудан бұрын Портсмутпен титул жеңген), оның отандасы Гил Херон (Селтик үшін ойнаған) және Чарли Уильямс (Донкастер Роверс үшін ойнаған британдық қара қорғаушы, кейіннен сәтті әртіс болған) сияқты ақ емес футболшылар да болды.
In several countries, black players were often harassed by spectators; stories of players being pelted with racial slurs, chants, and even bananas were quite commonplace, although there had been black players playing in Europe since the early days of football. Andrew Watson, an amateur player, was capped for Scotland three times in the early 1880s, and played in the Scottish Cup for Queen's Park. Arthur Wharton, who played for Preston North End and Sheffield United, amongst others, is recognised as the world's first black professional footballer. Jack Leslie was the first black player to be selected for England, but never actually played for his country – which is thought to be due to the colour of his skin. Frank Soo was the first (and so far only) ethnic Chinese person to play for England, during the Second World War, though these were not official internationals. Other non white footballers in Britain in the early and mid 20th century included Eddie Parris, a black Welsh international; Mohammed Abdul Salim, an Indian playing for Celtic; Tewfik Abdullah, an Egyptian who played for Derby County; the Jamaican Lindy Delapenha, who won a title with Portsmouth before moving to Middlesbrough; his countryman Gil Heron, who played for Celtic; and Charlie Williams, a British black defender for Doncaster Rovers who later became a successful entertainer.
Қазіргі заманғы футбол (1960 жылдан бастап)
Вив Андерсоннан бастап қара терілі футболшылар ғана Англия ұлттық футбол құрамасына қабылдана бастады. Содан бері көптеген қара терілі ойыншылар Англия құрамасынан ойнады, ал кейбіреулері капитандыққа ие болды, атап айтқанда Пол Инс, Джон Барнс және Сол Кэмпбелл. Бүгінде ірі лигаларда аз ұлт өкілдерінің ойыншылары футболдың бір бөлігіне айналды және олар қолдауға ие. Бұл 1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жеткен Франция құрамасында көрінді: құрама әртүрлі түкпірден келген француз азаматтарынан, соның ішінде бірнеше елдерден/колониялардан келген иммигранттар мен олардың ұрпақтарынан тұрды, мысалы, Аргентина (Дэвид Трезеге), Сенегал (Патрик Виейра), Француз Гвианасы (Бернар Лама), Мартиника (Тьерри Анри), Гваделупа (Лилиан Тюрам және Бернар Диомед), Гана (Марсель Десайи), сондай-ақ Жаңа Каледония (Кристиан Карембё), этникалық армян және калмық (Юри Джоркаефф), армян тегінен таралған тағы бір ойыншы (Ален Богосян), баск тілінде сөйлейтін (Биксенте Лизаразу), сондай-ақ сол аймақтың тумасы капитан Дидье Дешамп, бретон (Стефан Гиварш), ата-анасы Португалия мен Испаниядан шыққан Роберт Пирес және бербер (Зинедин Зидан). Бұл құрам француз отаршылдығының тарихи мұрасы ретінде қарастырылды, онда иммигранттардың үлесі әлі де керісіп, қақтығыстарға себеп болып тұр. 2004 жылғы оқиғалар да ірі лигалардың кейбіреулерінде осы жағдай сақталғанын көрсетті, онда басқа ұлттан шыққан ойыншылардың саны көрінеді. Сол жылы Англия Испаниямен Мадридте ойнаған кезде, әлемдік бұқаралық ақпарат құралдары испан жанкүйерлерінің алаңдағы қара терілі ойыншыларға "маймылдың дыбысын" естігенін хабарлады, бұл испан футбол федерациясын өз жанкүйерлері үшін кешірім сұрауға мәжбүр етті. 2005 жылдың 27 қарашасында Кот-д'Ивуар футболшысы Марк Зоро Италияның "Мессина" командасынан ойнап тұрғанда, "Интер" жанкүйерлері тарапынан нәсілдік ұятқа ұшырады, тіпті ол допты алып, алаңды тастап кетуге әрекеттенді. Бұл итальян футбол федерациясын келесі аптадағы матчтарды расизмге қарсы акциядан кейін кешіктіріп бастау туралы ұсыныс жасауға итерді. Бұл Еуропалық Одақ заң шығарушыларының ұлттық футбол федерациялары мен клубтарына қарсы Еуропалық аумақта заңдық санкциялар салуымен бірге болды, егер олардың жанкүйерлері нәсілшілдік әрекеттерге қатысқан жағдайда.
It was not until Viv Anderson that black footballers started to become accepted into the England national football team. Since then, many black players have played for England, and several have served as captain, notably Paul Ince, John Barnes and Sol Campbell. Nowadays in the bigger leagues minority players have become part of football, and are supported. This was seen in the France national team which won the 1998 FIFA World Cup: the squad was composed of Frenchmen of various backgrounds, including immigrants from or descendants of several countries/colonies, such as Argentina (David Trezeguet), Senegal (Patrick Vieira), French Guiana (Bernard Lama), Martinique (Thierry Henry), Guadeloupe (Lilian Thuram and Bernard Diomède), Ghana (Marcel Desailly), plus a New Caledonian (Christian Karembeu), an ethnic Armenian and Kalmyk (Youri Djorkaeff), another player of Armenian descent (Alain Boghossian), a Basque speaker (Bixente Lizarazu) as well as captain Didier Deschamps from the same region, a Breton (Stephane Guivarc'h), Robert Pires whose parents hailed from Portugal and Spain, and an ethnic Berber (Zinedine Zidane). This composition was seen as an inheritance of former French colonialism, in a country where the proportion of immigrants still remains a source of tension and conflict. Incidents in 2004 have also shown this to be the case in some bigger leagues, where there are a visible number of players from a different ethnicity. A notable incident occurred that year when England played Spain in Madrid, and home fans were heard by the world media to be making "monkey chants" at some of the black players on the pitch, forcing the Spanish football authorities to apologise for their fans. On November 27, 2005, Marc Zoro, a player from Côte d'Ivoire, was playing for the Italian team Messina when he was racially abused by Inter Milan fans to the extent that he picked up the ball and threatened to leave the field. This caused the Italian football authorities to propose to start the following week's matches late after an anti racism display. This came at the same time that European Union legislators were threatening Europe wide legal sanctions against national football associations and clubs whose fans were seen to take part in racist actions.
Австралия
Этникалық азшылықтар Ұлттық футбол лигасының құрылуында шешуші рөл атқарды, ол 1977 жылдан 2004 жылға дейін Австралияның жоғары деңгейдегі чемпионаты ретінде өтті. Алайда, Оңтүстік Мельбурн, Сидней Олимпик, Сидней Юнайтед, Аделаида Сити және Маркони сияқты клубтар Лига төрағасы Дэвид Хилл қабылдаған, этникалық байланыстарын үзуге бағытталған саясатқа тап болды. "Геллас", "Хорватия" және "Ювентус" сияқты атаулар клубтардан алынып тасталды, мақсаты осы этникалық топтардан тыс жаңа жанкүйерлерді тарту болды, бірақ төмендеген көрермендер саны мен қаржылық қиындықтар NSL-нің таратылуына себепкер болды. Одан кейін 18 ай өткен соң, А лигасы Ұлттық клубтардың идентификациялық саясатымен іске қосылды, бұл клубтардың этникалық байланыстарын қабылдамау ережесі болды. Мельбурн Виктори және Орталық жағалау Маринерс сияқты бірнеше командалар жаңадан құрылды. NSL-дің бұрынғы қуатты клубтарының көпшілігі қазіргі таңда аймақтық лигаларда үстемдік танытып, 2019 жылы кемсітушілік негізде Ұлттық клубтардың идентификациялық саясаты өзгертілді.
Ethnic minorities were instrumental in establishing the National Soccer League, which lasted from 1977 to 2004 as Australia's top flight competition; however, clubs such as South Melbourne, Sydney Olympic, Sydney United, Adelaide City and Marconi were met with a policy established by League head David Hill to cut ties with their ethnicity. Names such as "Hellas", "Croatia" and "Juventus" were removed from clubs in an attempt to draw new supporters from outside of these ethnic groups, but falling attendances and financial difficulties caused the NSL to be disbanded. Eighteen months later, the A League was launched with the National Club Identity Policy, a rule forbidding clubs from having ethnic ties, and several teams, such as Melbourne Victory and Central Coast Mariners, were newly created. Almost all of the old NSL powerhouses are now dominating their respective state leagues and the National Club Identity Policy was overtuned in 2019 on the basis of being discriminatory.
Футболдағы дін
Кейде белгілі бір клубтар діни конфессиялармен байланысты болған, мысалы, «Тоттенхэм Хотспур» және «Аякс» яһуди дінімен, немесе Глазго қаласындағы «Олд Фирм» – «Рейнджерс» және «Селтик» клубтары, олар тиісінше протестант және римдік католик болып есептеледі. Бұл зорлық-зомбылыққа және кейде өлімге алып келген, бірақ көбінесе одан артық емес, қарапайым қорлаушы атаулармен шектеледі.
Sometimes certain clubs have often been connected with religious denominations, such as both Tottenham Hotspur and Ajax with Judaism, or the Old Firm Rangers F. C. and Celtic F. C. of Glasgow, who are seen to be Protestant and Roman Catholic respectively. This has led to problems with violence and occasionally death, but often equates to little more than derogatory nicknames.
"Шығыс" футболшылары
Шығыс елдерінен шыққан футболшылар еуропалық футболда өз орнын тапқан. Хонг Й 'Фрэнк' Су Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англия құрамасы сапында 9 рет ойнады. Сэмми Чунг 1972 жылы «Уольвергемптон Уондерерс» клубын УЕФА кубогының финалына жеткізді, ал кейіннен бас тренер ретінде оларды ескі 2-ші дивизионнан ескі 1-ші дивизионға көтеруге көмектесті. Үнді-маврикий тегінен шыққан Викаш Дхорасу 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Франция құрамасы үшін өнер көрсетті. Оңтүстік кореялық Пак Джи Сунг, «Манчестер Юнайтед» сапында ойнаған, Еуропаның ірі клубтарында өркендей алатын азиялық футболшының жарқын мысалы. Одан бұрын жапон футболшысы Хидетоши Наката «Перуджа», «AS Рома», «Парма», «Болонья», «Фиорентина» және соңғы кезде «Болтон Уондерерс» сияқты еуропалық клубтарда ойнаған. Тағы бір жапон футболшысы Шунсуке Накамура жылдамдық пен төзімділік жетіспейтініне қарамастан, «Селтик ФК» клубының 2006-2007 жылғы Шотландия Премьер-лигасында жеңіске жеткеніне үлкен үлес қосты. 20-шы ғасырда Еуропаның үздік лигаларында табысқа жеткен азиялық футболшының ең танымал өкілі – корейлік шабуылшы Ча Бум Кун. Ол Германия лигасында «Дармштадт», «Франкфурт» және «Леверкузен» клубтарында ойнап, 308 матчта 98 гол соқты. Кейін Халықаралық футбол тарихы және статистика федерациясы оны «Азияның ғасыр футболшысы» деп атады. Кореялық, ирандық, қытайлық және жапондық футболшылар да Еуропадағы клубтарында негізгі құрамға іліге алды. Кейбір футбол клубтары азиялық футбол жұлдыздарын жалдау арқылы ойыншының өкілдік ететін Азия елінен тауар сату көлемін арттыруды мақсат етеді. Алайда, 2007 жылы Ұлыбританияда жоғары лигада азиялық футболшылардың жетіспеушілігі туралы наразылықтар туды.
Players of Oriental origin have had presence in European football. Hong Y 'Frank' Soo played 9 times for England during the Second World War. Sammy Chung coached Wolverhampton Wanderers to a UEFA Cup Final in 1972, and later as manager helped lead them to promotion from the old 2nd division to the old 1st division. Vikash Dhorasoo, of Indo Mauritian descent, played for the France national team during the 2006 FIFA World Cup. South Korean Park Ji Sung, who played for Manchester United, is an example of an Asian footballer who can be a rising star in big clubs in Europe. Park may be preceded by the Japanese player Hidetoshi Nakata, who played at various European clubs such as Perugia, AS Roma, Parma, Bologna, Fiorentina and lately at Bolton Wanderers. Another Japanese player, Shunsuke Nakamura, overcame criticism of his lack of pace and stamina, and helped seal Celtic FC's 2006 2007 Scottish Premier League season title. The most prominent example of an Asian player having a successful career in a big European League in the 20th century was Cha Bum Kun, a Korean striker who played for Darmstadt, Frankfurt and Leverkusen in the German league, scoring 98 goals in 308 matches in Germany. He was later given the title Asia's Player of the Century by the International Federation of Football History and Statistics. Other Korean, Iranian, Chinese and Japanese football players have also gained starting places in their respective clubs in Europe. Some football clubs hire the Asian football stars hoping to increase merchandise sales from the player's respective Asian country. However, in Britain in 2007, there were complaints of a lack of Asian participants in top league football.