Кіріспе

Хамрун () — Мальтаның шығыс аймағындағы қала. 2014 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, халқы 9 244 адамды құрайды.

Халық

Қала тұрғындары дәстүрлі түрде Тас Сиккина (сөзбе-сөз "пышақ" немесе "пышақ алып жүретіндер") немесе Та' Вервер (сөзбе-сөз "қорқытатындар" немесе көбірек "қорқыныштылар") деп белгілі. Бұл атаудың себебі, көптеген Хамрунизи кемежайда жұмыс істеп, әрдайым пышақпен жүргендіктен болуы мүмкін. Тағы бір болжам бойынша, 16 ғасырда мұнда заңсыз қоныстанған сицилиялықтардың қауымы бір дәстүрлі би билеген, онда олар шұлықтарында кішкентай қысқа пышақтарды алып жүріп, оларды ауаға көтеріп, қайтадан қабына салып билеген.

Атақты тұрғындар

Сан-Джордж Прека (Христиандық ілім қоғамының негізін қалаушы) Валеттада туылғанымен, өмірінің көп бөлігін Хамрунда өткізді. Ол Хамрун қаласындағы капеллада жерленген. Бұл бұрынғы премьер-министр Кармену Мифсуд Бонничидің және президенттер Антон Буттиджиг пен Гидо де Марконың туған қаласы. Мальта жұмысшыларының одағының (UHM) негізін қалаушы Сальвино Спитери осы жерде туып, өмір сүрген. Хамрун бірнеше маңызды суретшілерді және әдебиетшілерді дүниеге әкелді. Хамруннан танымал адамдар – актер және лирикалық әнші Оресте Киркоп, ол көбінесе «Вагабон корольдегі» рөлімен есте қалады, және Мальталық ақын және театр режиссері Марио Аццопарди (1944 жылы туған), ол алпысыншы жылдары Мальтада жаңа, радикалды поэзияны таныстырғаны үшін беделге ие және Мальта драма орталығының көркемдік директоры (1979 жылы құрылған) болды. Жозефина Замит Кордина – танымал актриса және тележүргізуші. Ол сондай-ақ Австралиямен байланысты, «Бумеранг» радио бағдарламасының және «Вальсинг Матильда» телебағдарламасының жүргізушісі болды. Ол Мальта үкіметі (Ġieħ Ir-Repubblika) және Австралия үкіметі (Австралия орденінің құрметті мүшесі) тарапынан марапатталды. «Il-Kavallier tal-Irkotta» деп те айтады. Джо Замит Кордина (Жозефинаның қайын інісі) де танымал актер және тележүргізуші болды. Ол кішігірім рөлдерде бірқатар халықаралық фильмдерге қатысты. «Ортаңғы экспресстегі» әуежай көрінісі әлі де есте қалады. Ол сондай-ақ Хамрун қаласының мэрі болды. Тағы бір қазіргі заманғы ақын Виктор Фенех (1936 жылы туған), көп жылдар бойы драма сыншысы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Хамруннан шыққан. Романтикалық әдебиет мектебінен әйгілі пастор Франс Камиллериді айтуға болады, ол да осы қалада туған. Хамрун сонымен қатар кинорежиссер Марио Филипп Аццопардиді (1950 жылы туған) дүниеге әкелді, оны ақын және драма аниматоры Марио Аццопардимен (1944 жылы Хамрунда туған) шатастыруға болмайды. Марио Филипп Канадада тұрып, көптеген коммерциялық фильмдер мен телесериалдар түсірді. Екінші Марио Аццопарди – аралға әдебиеттің жаңа формаларын енгізген белгілі ақын және аниматор. Джозеф Бутигиг, Нотр-Дам университетінің көрнекті әдебиеттанушысы және Саут-Бенд, Индиана қаласының мэрі, сондай-ақ АҚШ-тың көлік министрі Пит Бутигигтің әкесі Хамрунда дүниеге келді. Хамрун драматург Оресте Каллеяның (1946 жылы туған) туған қаласы, ол туған тілінде маңызды жаңа жанрлық пьесалар жазған танымал жазушы. Хамрун сонымен қатар бірнеше жылдар бойы Бьорн Формоза М.Қ.Р., ALS Malta негізін қалаушының үйі болды, ол 2017 жылы Ġieħ il-Ħamrun құрметті марапатына ие болды. Қасиетті Каетан шіркеуінің беделіне байланысты көптеген тұрғындар әулиенің есімін, көбінесе мальтия немесе итальян тілінде таңбалайды.

Мәдениет

Хамрун, әсіресе тамақ мәдениеті саласында, көбірек мәдениеттердің қосылатын ортасына айналуда. Қала жыл сайын шоколад фестивалін өткізеді, онда Мальтаның түкпір-түкпірінен келген шоколад шеберлері өнерлерін көрсетеді. Хамрунда жергілікті заманауи асханадан басқа, түрік, ауған, Батыс Африка, Сирия және итальян асханалары да қоса, арт-деко стиліндегі кафелерге тап болады. Сонымен қатар, қала әлемдік деңгейде танымал "Бандит" тамақ орнының мекені ретінде де белгілі.

Шіркеулер

Аточа шіркеуінің Біздің Әйелі шіркеуі Хамрун қаласындағы ең көне шіркеу. Ол 17 ғасырдың басында Испанияның Аточа қаласынан Мадоннаның суретін әкелген саудагер тарапынан салынған. Хамрун тұрғындары оны Тас Самра деп атайды. 1798-1800 жылдардағы француз блокадасы кезінде Мальта көтерілісшілері шіркеуге жақын батарея салды. Керемет Медальді Біздің Әйелі шіркеуі – Киелі Георгий Преканың құрған Христиандық Доктрина қоғамының ана үйі. Шындығында, ол шіркеудің жер астындағы қабірде жерленген. Сәрсенбі күні, Ұлы Ораза маусымында, Құтқарушы Мәсіхтің процессиясы Страда Рьяли (Хамрунның басты жолы) арқылы өтеді. Процессия Керемет Медальді Біздің Әйелі шіркеуінің жанынан басталып, Иса Мәсіхтің мүсіні Сент-Каетан ғибадатханасының ішіне кіргенде аяқталады. Процессияны әскери марштар мен 1-ші Хамрун скаут тобы сүйемелдейді. Порто Сальво шіркеуі 1736 жылы салынды және ол ауылдық шіркеу ретінде жоспарланды. Ол Барокко стилінде салынған. Бүгінде шіркеу көбінесе Қасиетті Евхаристияға табыну үшін қолданылады. Жергілікті тұрғындар шіркеуді Та' Санту Нуззо деп атайды. Сәулеттік тұрғыдан қарағанда, шіркеудің дизайны өте қарапайым және әдемі. 1973 жылы ол Неокатехуменалдық Жолды қабылдаған алғашқы приход болды, содан кейін ол Мальта аралдарындағы тағы 26 приходқа тарады. Неокатехуменалдық Жол Сент-Каетан приходында да бар. Осы екі приходтың барлығында 13 «қауымдастық» бар, олардың шамамен 450 мүшесі бар. Ассизидің Әйелі Франциск шіркеуі 1950 жылдары жергілікті қауымға қызмет ету үшін Францискан қауымымен салынды. Сент-Каетан приход шіркеуі 19 ғасырдың екінші жартысында салынды. Бастапқыда шіркеуді Әйелі Иосифтің атымен атау жоспарланған. Алайда, епископ Гаэтано Пейс Форно шіркеуді өзінің қасиетті әулиесінің атымен атағысы келді. Шіркеу Неоготика стилінде салынған. Оның ішкі бөлігін Эмвин Кремона сурет салған. Әйелі Каетанның мүсінін Карло Дарманин жасаған.

Той

Хамрунның қасиетті қамқорлары – Қажетхан, Таза тұConceptция және Қасиетті Жозеф. Қажетханның мерекесі 7 тамыздан кейінгі бірінші жексенбіде, ал Таза тұConceptция мерекесі шілде айының бірінші жексенбісінде тойланады. Қажетхан мерекесі Хамрун ауданындағы сауда-саттықты жандандырады. Парохиялық шіркеуді Джордж Шинас жобалаған. Шіркеудің құрылысы 1875 жылы аяқталды. Басты картинаны Пиетро Гальярди Римде салған. Қасиетті Қажетханның мүсінін белгілі мальтийлік мүсінші Шарль Дарманин жасаған, ол 1885 жылы аяқталды. Хамрунда үш оркестр клубы бар: Қасиетті Жозеф оркестр клубы, Қасиетті Қажетхан оркестр клубы және Таза тұConceptция оркестр клубы – Таза тұConceptция парохиясындағы жалғыз оркестр. Қажетхан, сондай-ақ «тат Тамал» деп, ал Қасиетті Жозеф, «Тал Мискина» деп белгілі. Екі оркестр клубы арасындағы қатыгез бәсекелестік Мальтадағы ең қызықты мерекелердің біріне айналдырды. Екі оркестр клубының да тарихы бір ғасырдан асып түседі; Қасиетті Жозеф 1889 жылы парохия құрылғаннан кейін құрылған алғашқы оркестр клубы болды, ал Қасиетті Қажетхан 1907 жылы құрылды. Екі оркестр клубы екі түрлі түспен байланысты: Қасиетті Қажетхан оркестр клубы үшін қызыл, ал Қасиетті Жозеф оркестр клубы үшін көк. Оркестр клубтарының жақтастары өздерінің оркестрлерін киімдермен, бас киімдермен және клубтарының түсімен сәйкес келетін тулармен қоршап алады. Парад жолында қолмен ұсталатын, әсіресе шулы фейерверктер атқызылады, ал жанкүйерлер оркестрлерді және олардың жақтастарын балкондар мен шатырлардан ленталар мен конфеттилермен шашыратады. Кейде конфеттилер қарлы боранға ұқсайды. Кішкентай балалар марштан кейін қалған қағаз үйінділерімен ойнап жүреді. Кешке жергілікті оркестрлер шіркеудің жанындағы оркестр сахнасында ойнайды. Жергілікті тұрғындар мен қонақтар басты көшеде түрлі-түсті шамдар мен баннерлер астында алға-артқа жүреді. Көшелер әулиелер мен періштелердің мүсіндерімен безендірілген. Шолу кешке шіркеуден басталып, қала бойынша айналып өтеді. Мереке шіркеудің баспалдақтарымен тамаша жүгірумен аяқталады. Қамқоршы қасиеттінің мүсінін көтеріп алып жүрген еріктілер, шіркеудің мүшелері, қонақтар мен туристердің бақылауымен баспалдақпен «джира» (жүгіру) жүреді. Бұл дәстүрлі, шулы жергілікті мерекелердің салтанатты аяқталуы 1898 жылға дейін соқталады. Жүгіру әдетте, сондай-ақ, тамаша және шулы фейерверк көрсетілімдерімен және көпшіліктің дауыстарымен және қол шапалақтауымен бірге жүреді. Қысқа уақытқа бұл дәстүрді жою мүмкіндігі туған, өйткені мүсін қалың топқа құлап түсуге жақын болды. Алайда, Мальта епархиясының куриясы 2014 жылдың 1 маусымында бұл дәстүрді сақтау керектігін растады. 2018 жылдың 7 қаңтарында қала Қажетханның 500 жылдығын тойлады. Қажетхан мерекесінен басқа, Хамрун Таза тұConceptция мерекесін шілде айының бірінші жексенбісінде және 8 желтоқсанда зор ықылас пен қуанышпен тойлайды. Таза тұConceptцияның басты мүсініне үлкен құрмет көрсетіледі, өйткені ол ұлы папа Лев XIII-тен алған құрметке ие болды. Оның сұлулығын көріп, оған бағышталғандарға кешірім беру арқылы рақым етудің нақты құралы ретінде қызмет ету құрметін сыйлады. Таза тұConceptция мерекесі Қажетхан мерекесінен мүлдем өзгеше. Мерекенің сыртқы, белсенді және жанды жағына назар аудармай, бұл мереке әлдеқайда тыныш, ал парохияның жалғыз оркестр клубы бәсекелестікке жол бермейді.

Діни ұйым

Микша Неокатекуменалды, Кунциццио Хамрун, (https://knisja. mt/movimenti kattolici/mixja neokatekumenali/)

Скауттар

1908 жылдан бастап Мальтада скаут қозғалысы енгізілгеннен бері 1-Хамрун скаут тобы осы елдегі скаутингтің алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі деп есептеледі. Алайда, Хамрун тобы 1913 жылы ғана, топтың негізін қалаушы Эдгар Делия мырза мен алғашқы скаут-бастығы А. Э. Викари мырзаның тың күш-жігерінің арқасында ресми түрде мойындалды. Топтың ұраны – Forward Hamrun. 1911 жылы Виндзордың Ұлы саябағында өткен алғашқы скауттар жиынына Делия мырза басқа мальтийлік скауттармен бірге қатысқандығы туралы құжаттар сақталған, онда оған лагерь командирі, подполковник Минден Коул керней сыйлаған. Осы керней топ ішінде кернейшілер мен флейташылардан құралған музыкалық бөлім құруға түрткі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хамрун тобы елге әуе шабуылынан сақтану көрсетілімдерін ұйымдастыру және арал айналасында жағалау күзетіне көмектесу арқылы қызмет етті. Соғыстан кейін топтың қатары өсіп, 1950 жылдардың соңына қарай үлкен штаб-пәтер қажет болды. Сол кездегі топ жетекшісі Джо Борг мырза, басқа да жетекшілермен бірге және Эрнест Микалеф мырзаның көмегімен жаңа орын іздеуді бастады. 1968 жылы ғана Хамрун тобы ескі теміржол стансасын жаңа штаб-пәтер ретінде ресми түрде ашты. Сол жылы топ Аргилл герцогының гербімен құрметтелді. Осы күннен бастап Мальта Скауттар қауымдастығының рұқсатымен және бекітуімен топ Аргилл герцогының 1-Хамрун скаут тобы деп аталды. Бұл Хамрун тобы үшін, әсіресе оның музыкалық бөлімі үшін маңызды жетістік болды, енді олар Клан Кэмпбелл тартанын кию құрметіне ие болды.

Спорт

Хамрун қаласы «Хамрун Спартан» футбол клубының ордасы. Хамрун қаласында премьер-лига матчтарына пайдаланылатын «Виктор Тесеско» стадионы орналасқан. Басқа да екі маңызды команда бар: баскетболмен айналысатын «Хамрун Либерти» және регбимен айналысатын «Хамрун Каваллиери».

Көлік

Бірнеше тарихи көлік түрлері Хамрун қаласынан өтіп тұрды, соның ішінде Мальта теміржолы, мальтий тілінде il vapur tal art деп аталады. Бұрынғы теміржол станциясы қазір әлемдегі ең көне скаут ұйымдарының бірі саналатын Хамрун скаут тобының бас кеңсесі ретінде пайдаланылады. Қала арқылы өтетін тағы бір көлік түрі – трамвай. Сент-Джозеф жоғары жолы – Хамрунның басты көшесі және Мальтаның ең маңызды сауда орталықтарының бірі.

Мектептер

Хамрун Мальтадағы мектептердің ең көп шоғырланған жері. Хамрунның ең көне мектептері – мемлекеттік бастауыш мектептер. Бұл мектептер 3 жастан 11 жасқа дейінгі оқушыларға арналған. Ескі бастауыш мектеп 18 ғасырдың ортасына дейін салынған. Мектеп есіктері Виктория патшайымы мен Альберт ханзадасының бюстерімен әсемделген. Екінші бастауыш мектеп 1920 жылдардың басында салынған. Мария Регина қыздар кіші лицейі – 1950 жылдардың соңында салынған үлкен қыздар кіші лицейі. Дун Гүзепп Замит Бригелла ұлдар кіші лицейінің тарихы 1590 жылдарға дейін жетеді. Мектеп гербінде Мальта епископы болған епископ Гарагальоның гербінің бір бөлігі әлі де сақталған. Алғашқыда лицей Валлеттада орналасқан. Қазіргі ғимарат 1950 жылдардың басында салынған. Мария Ассунта қыздар орта мектебі – Мальтадағы ең ірі мектептердің бірі. Бұл мектеп 1960 жылдары ЮНЕСКО көмегімен салынған. Аделаида Чини қыздар мектебі – Хамрундағы тағы бір қыздар мектебі. Ол бірнеше жыл бұрын ғана жабылды. Бүгінде сол ғимарат М.А. Вассалли атындағы кіші лицейге баратын оқушылардың уақытша орны ретінде пайдаланылуда. Мария Тереза Нуззо қыздар мектебі – 11 мен 16 жас аралығындағы оқуға қабілеті төмен қыздарға арналған мектеп. Бұл мектеп 1920 жылдары салынған бастауыш мектеп ғимаратында орналасқан. Оқушылар саны шамамен 100 болған. Бұл мектеп 2005 жылы жабылды. Әулие Мария таза қыздар мектебі – 4 жастан 16 жасқа дейінгі оқушыларға арналған шіркеу мектебі. Бұл мектеп францискандық қарындастар басқарады. Бұл мектепте шамамен 700 бала оқиды. Әулие Иосиф қыздар мектебі – 4 жастан 16 жасқа дейінгі оқушыларға арналған шіркеу мектебі.