Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фонарь сағаты – фонарь пішіндес, салмақпен жүретін ежелгі қабырға сағаты. Бұл жеке үйлерде кеңінен қолданылған алғашқы сағат түрі болды. Олар 1500 жылға дейін пайда болған болуы мүмкін, бірақ 1600 жылдан кейін ғана кең тарады; Сол кезде мыс қорытпаларын "латен" деп атаған, ал мыс сағаттарды темір сағаттардан ажырату үшін "латен сағаттары" (немесе жергілікті тілдерде "латен horloge" немесе "латен uhr") деп атаған болуы ықтимал, ал "фонарь" сөзі латен сөзінің ағылшын тіліндегі аудармасы немесе бұрмалануы болуы мүмкін. Басқа болжам бойынша, атау пішінінен шыққан: сағат сол дәуірдегі тікбұрышты фонарьға ұқсайды және фонарь сияқты қабырғаға ілінген. Көшкен сағатшылардың тізімдерінде фонарь сағаттарын көбінесе "үй сағаттары", "бөлме сағаттары" немесе жай ғана "сағаттар" деп атаған, себебі 17 ғасырдағы Англияда олар тұрмыстық сағаттардың дерлік жалғыз түрі болды. Бір ғасырдан кейін, британдық үйлерде басқа тұрмыстық сағаттар қолданыла бастағанда ғана, оған сипаттамалы атаулар пайда болды. Фонарь сағаттарын "bedpost", "birdcage" немесе "Cromwellian" сағаттары деп те атаған. "Қой басы сағаты" – бұл фонарь сағатының бір түрі, оның алдыңғы бетін жауып тұрған аса үлкен сағат дискісі болған.
A lantern clock is a type of antique weight driven wall clock, shaped like a lantern. They were the first type of clock widely used in private homes. They probably originated before 1500 but only became common after 1600; Brass alloys were then called latten, and it seems likely that brass clocks would have been called "latten clocks" (or "latten horloge" or "latten uhr" in the native languages) to distinguish them from iron clocks, and that "lantern" could be an English interpretation or corruption of latten. The other is that the name derived from the shape; the clock resembles a rectangular lantern of that period, and like a lantern was hung on the wall. In inventories of deceased clockmakers, lantern clocks are usually referred to as "house clocks", "chamber clocks" or simply "clocks", since in 17th century England they were almost the only type of domestic clocks that existed. It was only after a century had passed, when other types of domestic clocks began to be used in British houses, that more descriptive names for it appeared. Other names used for lantern clocks are "bedpost", "birdcage" or "Cromwellian" clocks. "Sheep's head clock" was a nickname term for a type of lantern clock that had an extremely large chapter ring covering almost the entire front.
Фонарь сағаттарының пайда болуы
Ағылшын фонарь сағаты Еуропа құрлығында кездесетін фонарь сағаттарымен тығыз байланысты. 16 ғасырдың соңында Фландрия және Франциядан Лондонға қолөнершілер тобы қоныстанды, олардың арасында сағат жасаушылар да болды. Сол кезде Англия қалаларындағы орта таптар гүлдене бастады және үйге қоятын сағаттарға қажеттілік туды. Осыған дейін Англиядағы үйлердегі сағаттар тек ақсүйектерге ғана тиесілі болды, ал қарапайым халық күн сағаттарына немесе жергілікті шіркеулердің мұнара сағаттарына тәуелді болды. Англиядағы алғашқы фонарь сағаттарды Фраункой Ной мен Николас Валин жасаған деген жалпы пікір қалыптасқан, бұл екі гугенот төменгі елдерден қашып келгендер еді.
The English lantern clock is closely related to lantern clocks that can be found on the European continent. A group of craftsmen from the Low Lands (Flanders) and France, of which some were clockmakers, had established themselves in London at the end of the 16th century. At the same time the middle classes in towns and cities of England began to prosper and the need arose for domestic clocks. Until that time clocks in English houses were confined to the nobility; ordinary people were dependent on sundials, or the tower clocks of local churches. It is generally accepted that the first lantern clocks in England were made by Frauncoy Nowe and Nicholas Vallin, two Huguenots who had fled from the Low Lands.
Стилдік ерекшеліктері
Бұрынғы сағаттардың көпшілігі темір мен ағаштан жасалса, фонарь сағаттарының көп бөлігі мыстан құйылған. Типик фонарь сағаттары шар немесе құмыра тәрізді аяқтары бар шаршы корпус, үлкен дөңгелек циферблат (алғашқы үлгілерде циферблат сақинасы корпустың енінен шығып тұратын), бір сағат тілі, үлкен қоңырау және әшекей бұрыштан тұрады. Сағаттың жақтауының үстіне әдетте ою-өрнектелген тесіктер салынған. Ағылшын фонарь сағаттарының ерекше стильдік белгілері континенттік сағаттарға ұқсас: үлкен қоңыраумен жабдықталған, төрт бұрышты төменгі және жоғарғы тақталары бар қабырға сағаты, төрт бұрыштық тіреулер, тік тақталар тізбегі және бір немесе бірнеше салмақтары бар 30 сағаттық механизм. 17 ғасырдың басында бұл стиль біртіндеп дамып, барлық сағатшылар дерлік ұстанатын стандартқа айналды. Сағатшылардың жұмысын гильдия бақылап, оларға белгілі бір тәртіппен жұмыс істеуге міндеттеме жүктеді. Сағатшылармен жұмыс істейтін жеткізушілер де осы стильдің қалыптасуына үлес қосты. Мысалы, мыс құюшылар бірнеше сағатшыға бір-біріне ұқсас сағат тіреулерін жеткізді. Голланд сағаттарынан, мысалы, төбе сағаттарынан айырмашылығы, ағылшын фонарь сағаттары толығымен металдан (мыс және болаттан) жасалған. Фонарь сағаттары бастапқыда салмақпен жұмыс істеді: әдетте, уақытты көрсету үшін біреуі, ал дабыл қағу үшін екіншісі. Кейінірек жасалған фонарь сағаттарының бір бөлігі серіппелі механизмдермен жабдықталды, ал бастапқы салмақты сағаттардың көптеген үлгілері серіппелі немесе маятникті механизмдерге ауыстырылды.
Lantern clocks were made almost entirely of brass, whereas most earlier clocks had been constructed from iron and wood. Typical lantern clocks comprised a square case on ball or urn feet, a large circular dial (with a chapter ring extending beyond the width of the case on early examples), a single hour hand, and a large bell and finial. The clocks usually had ornate pierced fretwork on top of the frame. The main style characteristics of English lantern clocks are similar to its Continental relatives: a wall clock with square bottom and top plates surmounted by a large bell, four corner pillars, a series of vertical plates positioned behind each other and a 30 hour movement with one or more weights. At the start of the 17th century, the style gradually evolved to a standard to which all clockmakers more or less complied. The guild supervised the clockmakers, who were compelled to work within a prescribed method. Suppliers to the clockmakers' trade contributed to this general style as well. For example, the brass founders supplied stylistically identical clock posts to several clockmakers. In contrast to the Dutch variants, such as stool clocks, English lantern clocks were entirely made of metal (brass and steel). Lantern clocks were originally weight driven: usually one weight for time keeping and a second for striking. A few later lantern style clocks were constructed with spring mechanisms, and many surviving examples of the original weight driven type have been converted to spring or pendulum mechanisms.
Гильдиялық жүйе
Көп ұзамай, фонарь сағаты Лондон қаласында кең танымал болды, содан кейін бүкіл елге тарады. Бұл әлі күнге дейін сақталған көптеген фонарь сағаттарының санынан көрінеді. 17-шы ғасырда Лондон қаласындағы ондаған сағатшылар осы сағаттарды көптеп өндірді. Бұл үлкен өнімділік осы танымал сағатқа жоғары сұраныс пен тиімді гильдия жүйесінің нәтижесі болды. 1631 жылы король Карл I Лондон қаласында сағатшылар гильдиясын құруға жарлық берді: Worshipful Company of Clockmakers, ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Осы дәуірдегі көптеген танымал сағатшылар осы гильдияның еркін мүшелері болды. Сағатшы өз шеберханасын ашу үшін жеті жыл оқушы болып жұмыс істеуі керек болды. Бұл тәуелсіз сағатшыларға оқушылардың жеткілікті мөлшерін қамтамасыз етті, олар сонымен қатар арзан еңбек күші ретінде осы жоғары өнімділікке қол жеткізуге көмектесті. Лондонның Лотбери ауданында сағатшыларды жабдықтармен қамтамасыз ететін көптеген шағын компаниялар құрылды. Сағатшылар қола құюшылардың қызметтерін пайдалана алатын, олар сағаттың қоладан жасалған бөліктерін, циферблаттарды, аяқтарын, бағаналарын, тесіктелген әшекейлерін және т.б. жеткізе алды, немесе циферблат тақталарын және тесіктелген әшекейлерді ойып беретін граверлерді жалдай алатын. Гильдия сағатшылардың шеберханаларынан шыққан өнімдердің сапасын қамтамасыз етті.
In only a few decades, the lantern clock became very popular in London and from there its popularity spread to the entire country. This is evident from the large number of lantern clocks that still exist. Dozens of clockmakers produced great numbers of these clocks in the city of London during the 17th century. This huge productivity was the result of the high demand for this popular clock in combination with an effective guild system. In 1631 King Charles I granted a charter for a clockmaker guild in London: the Worshipful Company of Clockmakers, which exists to this day. Many of the well known clockmakers from that era were freemen of this guild. Before a clockmaker could become a freeman, able to set up his own shop, he had to spend seven years as an apprentice learning the trade. This ensured independent clockmakers a plentiful supply of apprentices, who were also cheap labourers who helped to attain this high productivity. Many small companies were established in Lothbury in London that functioned as suppliers for the clockmakers. A clockmaker could benefit from the services of brass founders who supplied cast brass clock parts, dial plates, finials, pillars, frets etc., or employ engravers who would carry out the engraving of the dial plates and frets. The guild assured the quality of the products that left the clockmakers' workshops.
Қайта өрлеу дәуірінің ықпалы
Стилдің ерекшеліктері қолөнершілерге қолжетімді болған гравюралардан көшірілді. Ренессанс дәуірінің ықпалымен классикалық антикалық мотивтер мен өрнектер бар гравюралар шеберханаларға енді. Олар грек ғибадатханаларының бағаналарынан шабыттанған сағат бағаналарының үлгісіне айналды. 17 ғасырда лала гүлі осыншалық деңгейде танымал болды ki, нағыз лала гүліне құмарлық пайда болды. Лала гүлдерінің суреттері фонарь сағаттарының циферблаттарын безендіру үшін сәндік нысан ретінде пайдаланылды. 17 ғасырдың басында фонарь сағаттары өзінің ерекше пішінін алды, ол 17 ғасырдың ортасына дейін және келесі ғасырдың жартысына дейін, осының нәтижесінде дерлік өзгермеді.
Style characteristics were copied from prints that were available for craftsmen. Under the influence of the Renaissance, prints with motives and patterns from the Classical antiquity found their way to the workshops. They served as examples for the clock pillars that were inspired by columns from Greek temples. During the 17th century the tulip became very popular to an extent of a real tulip mania. Prints with pictures of tulips were a rewarding subject for the adornment of the dial plates of lantern clocks. In the early 17th century, lantern clocks got their characteristic shape, which hardly changed during the 17th and halfway through the next century as a result of all this.
Сағат бөлшектері
Лондондық сағатшылар фонарь сағаттарын классикалық бағаналардан шабыттанған төрт бағанамен жабдықтады. Осы бағаналарға классикалық ваза пішіндес түйреуіштер және жақсы пішінделген аяқтар бекітілген. Осы түйреуіштерге төрт бұрыштан қоңырауды ұстап тұратын қоңырау бағы байланыстырылған. Сағат механизмін және соққыштын қозғалысын көзден жасыру үшін үш тіреуіш түйреуіштерге бекітіледі. Алдыңғы тіреуіш тесілген және өрнектелген, ал екі бүйіргі тіреуіштер тесілген, бірақ көбінесе бос қалдырылады. Сағат корпусының алдыңғы жағында дөңгелек сақинасы бекітілген өрнектелген сағат тақтасы бар. Көптеген фонарь сағаттары бастапқыда сағатты көрсету үшін тек бір көрсеткішке ие болған. Стандартты фонарь сағаттары үлкен қоңыраумен сағатты соғып, көбінесе сол қоңырауды дабыл ретінде қолданатын дабылмен жабдықталады. Сағат механизміне қол жеткізу үшін екі есік қарастырылған, олар сағаттың бүйірлерінде ілгекті. Сағаттың төменгі жағынан арқан немесе тізбек арқылы бір немесе бірнеше салмақтар ілінген.
The London Clockmakers equipped their lantern clocks with four pillars inspired by classical columns. Attached to these pillars are classical vase shaped finials and well shaped feet. To those finials a bell strap is attached that spreads from four corners and holds a bell. To hide the hammer and the clock movement from the spectator three frets are attached to the finials. The front fret is pierced and engraved whereas the two side frets are pierced but usually left blank. The front of the clock case consists of an engraved dial plate on which a circular dial ring is attached. Almost all lantern clocks originally had just one clock hand to indicate the hours. A standard lantern clock strikes the hours on a large bell and is often equipped with an alarm that rings the same bell. Two doors provide access to the movement and are hinged at the sides of the clock. One or more weights are hanging from ropes or chains at the bottom of the clock.
Ескіру
Голландиялық ғалым Кристиан Гюйгенс 1656 жылы маятниктің негізін қалағанға дейін фонарь сағаттары көптеп өндірілді. Бұл өнертабысқа дейін фонарь сағаттарында уақытты өлшеу үшін серіппесіз теңгерім дөңгелегі қолданылды, бұл олардың дәлдігін күніне шамамен 15 минутқа дейін шектеді. Гюйгенс өнертабысынан кейін көп ұзамай Англияда маятник енгізілді, және көптеген ағылшын сағатшылары жаңа жүйені жылдам қабылдады. Маятник сағаттардың дәлдігін күрт арттырды, сондықтан көптеген ескі сағаттар маятник қосылып жаңартылды. Уақытты өлшеу әлдеқайда дәл болды, бірақ көптеген сағатшылар минуттық стрелкасы жоқ фонарь сағаттарын жасауды жалғастырды: бұл, мүмкін, дәстүрдің салдары болды. Соның нәтижесінде сағатшылар басқа да тұрмыстық сағат түрлерін жасауға кірісті. 8 күндік механизмдері бар ұзын сағаттар фонарь сағаттарын қолданудан шығарды, және 18 ғасырдың басында фонарь сағаттары Лондон интерьерлерінен біртіндеп жоғалып кетті. Ауылдық жерлерде фонарь сағаттары 19 ғасырдың басына дейін өндірілді, ал сол жылдары олар Түркия сияқты елдерге экспортталды және олардың циферблаттарында шығыс сандары қолданылды. Виктория дәуірінде ескі фонарь сағаттарына қызығушылық қайта оянды. Алайда, бұл көптеген белгілі сағатшылардың сағаттарының механизмдерінен айырылып, олардың орнына «заманауи» орама механизмдерімен алмастырылуына әкелді. Бүгінгі күні өзгертілмеген түпнұсқа фонарь сағаттары өте сирек кездеседі.
Lantern clocks were produced in vast numbers during the decades before the pioneering invention of the pendulum by the Dutch scientist Christiaan Huygens in 1656. Before this invention, lantern clocks used a balance wheel lacking a balance spring for their timekeeping element, which limited their accuracy to perhaps 15 minutes per day. Shortly after Huygens' invention, the bob pendulum was introduced in England, and most English clockmakers adopted the new system quickly. The pendulum increased the accuracy of clocks so greatly that many existing clocks were converted, with pendulums being added at the back. Measuring time became much more accurate, but most clockmakers kept building lantern clocks without minute hands: this may be just a matter of tradition. The result was that clockmakers started to develop other types of domestic clocks. Longcase clocks with 8 day movements made lantern clocks obsolete, and gradually lantern clocks disappeared from the London interiors in the first decades of the 18th century. In rural areas lantern clocks were produced until the beginning of the 19th century, and in those years they were also exported to countries like Turkey, and supplied with oriental numbers on their dials. In the Victorian era there was a revival of interest in antique lantern clocks. Unfortunately this also meant that many clocks of renowned makers were stripped of their movements, which were replaced by 'modern' winding movements. Nowadays unmodified original lantern clocks are very rare.