Кіріспе

Мысыр саясаткері Айман Абд әл-Әзиз Нұр (‎,; 1964 жылғы 5 желтоқсанда туған) – Мысыр саясаткері, Мысыр Парламентінің бұрынғы мүшесі, «Эль-Гад» партиясының негізін қалаушы және төрағасы. Нұр 2005 жылғы президент сайлауында президент Хосни Мубаракқа қарсы күрескен алғашқы адам болды. Алайда, үміткерлігін жариялағаннан кейін көп ұзамай Нұрдың парламенттік иммунитеті алынып, 2005 жылғы 29 қаңтарда тұтқындалды. Бұл қадам әлемдік үкіметтер тарапынан Мысыр демократиясының кері кеткені ретінде кеңінен сынға алынды. Халықаралық қысым нәтижесінде Нұрға сайлауға қатысуға рұқсат берілді, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Сайлау кеңінен жемқорлыққа және алаяқтыққа толы деп есептелді. Ол көп ұзамай қайта тұтқындалып, бес жылға жуық уақыттан кейін босатылды. 2013 жылғы Мысыр төңкерісінен кейін Нұр Мысырдан кетіп, Ливанда түрмеде алған жарақатының емделуі үшін уақыт өткізді. Қазір Нұр Түркияның Стамбул қаласында тұрады және Мысырға оралу үмітін білдіреді. Нұр 2005 жылғы президент сайлауында президент Хосни Мубаракқа қарсы күрескен алғашқы адам болды. Президенттікке үміткерлігін жариялағаннан кейін көп ұзамай Нұрдың парламенттік иммунитеті алынып, 2005 жылғы 29 қаңтарда тұтқындалды. Ол «Эль-Гад» партиясын құру үшін адвокаттық өкілеттіктерін (ПА) жалғандап жасағаны айыпталды. Сайлау жылында жасалған бұл тұтқындау әлемдік үкіметтер тарапынан Мысыр демократиясының кері қадамға түскені ретінде кеңінен сынға алынды. Көптеген адамдар бұл айыптауларды заңды деп санамайды. Нұр түрмеде отырған кезінде де белсенді болып, сын мақалалар жазып, өзінің және өзінің ісінің мәнін жақсырақ таныстырды. 2005 жылғы ақпан айында Кондолиза Райс Мысырға сапарын кенеттен кейінге шегерді, бұл Нұрдың тұтқындалуына байланысты АҚШ-тың наразылығын білдірді, оның қатыгездікпен сұраққа тартылғаны хабарланды. Сол айда үкімет келесі айда бірнеше үміткерге сайлау өткізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2005 жылғы наурыз айында Каирде Еуропалық парламент мүшелерінің тобы, вице-президент Эдвард Макмиллан Скотттың (Ұлыбритания, консерваторлар) басшылығымен күшті ықпал еткеннен кейін Нұр босатылды және Египет президенттігіне үміткерлік науқанын бастады. 2005 жылғы қыркүйекте өткен сайлауда Нұр үкіметтік деректер бойынша 7% дауыс алып, екінші орынға шықты, ал тәуелсіз бақылаушылар 13% деп бағалады, бірақ сайлауды бақылауға тәуелсіз бақылаушыларға рұқсат берілмеді. Көп ұзамай, сайлаудың кеңінен жемқорлыққа толы болғандығына байланысты, ол Мубарактың «жалған жасады» деген айыптауымен қайта тұтқындалды. 2005 жылғы 24 желтоқсанда ол бес жылға бас бостандығынан айырылды. Диабетпен ауыратын болса да, Нұр сотталуына наразылық білдіру үшін екі апталық аштыққа шықты. Нұрға шығарылған үкім әлемдік жаңалықтарда кеңінен жарияланды және көптеген халықаралық жаңалықтар бағдарламаларында, соның ішінде BBC-де бірінші орынға шықты. Нұрдың кінәлі деп танылған күні Ақ үйдің баспасөз хатшысы үкіметтің әрекетін айыптап, мынадай мәлімдеме жасады: Мысырдың 2005 жылғы президент сайлауында екінші орын алған Айман Нұрға қатысты үкім Мысырдың демократияға, бостандыққа және заң үстемдігіне деген адалдығына күмән тудырады. Бізді сондай-ақ, Нұр мырзаның денсаулығының сотталуы мен қамауда ұсталуына наразылық білдіру үшін аштыққа шыққандықтан нашарлап кеткені туралы хабарлар да алаңдатады. АҚШ Мысыр үкіметін Мысыр заңдарына сәйкес әрекет етуге шақырады, Мысыр қоғамындағы саяси ашықтық пен диалогты күшейту туралы өзінің ниетіне сәйкес және гуманитарлық аңсарымен Нұр мырзаны қамаудан босатуға шақырады. 2006 жылғы ақпан айында Райс Мубаракқа барды, бірақ Нұрдың есімін ешқашан жарияламады. Ол туралы сұрағанда, ол оның жағдайын Мысырдың бір сәтсіздігі деп сипаттады. Бірнеше күннен кейін Мұбарак үкіметтік газетке Райс «қиын мәселелерді көтермегенін немесе ештеңені өзгертуді сұрамағанын» айтты. Түрмеде Нұр «[Райс] мен туралы сөйлегенде мен бағасын төлеймін, ал ол сөйлемесе, мен бағасын төлеймін» деді. «Бірақ, маған қазір болып жатқан оқиғалар баршаға хабар болып отыр». 2007 жылғы маусым айында президент Буш Чехиядағы диссиденттер конференциясында сөйлеген сөзінде Айман Нұр мәселесіне қайта оралды: «Бізге қосыла алмаған көптеген диссиденттер бар, өйткені олар әділетсіз түрмеде немесе үй қамауында ұсталады. Мен осындай конференцияға Беларусьтің Александр Козулин, Бирманың Аун Сан Су Чжи, Кубаның Оскар Элиас Биске, Вьетнамның Нгуен Ван Лай әкесінің, Мысырдың Айман Нұрының қатыса алатын күнді асыға күтемін (қол шапалақтау)». Бір саяси тұтқынның қызы осы бөлмеде отыр. Мен оған және барлық отбасыларға айтқым келеді: Мен сіздердің батылдығыңызға ризамын. Мен сіздерге көңіл күй мен күш тілеймін. Мен сіздердің жақындарыңыздың дереу және шартсыз босатылуын талап етемін. 2009 жылғы 18 ақпанда, түрмедегі жаза мерзімі аяқталуға бірнеше ай қалғанда, Нұр ресми түрде денсаулығына байланысты босатылды. 2021 жылғы желтоқсанда Торонто университетінің Citizen Lab зерттеуі Нұрдың телефонына Predator және Pegasus тыңшылық бағдарламалары жұққандығын көрсетті.

2011 жылғы Египет революциясықазіргі уақыт

2011 жылғы революцияда Мұбарактың құлағаннан кейін Нұр 2012 жылғы Египет президенттік сайлауына түсуді жоспарлады, бірақ 2005 жылғы сайлаудан кейін түрмеге қамалғандықтан Президенттік сайлау комиссиясы оны қатысуға жібермеді. 2019 жылдың желтоқсанында Нұр Египеттегі әскери үкіметті құлатуға шақыратын египеттік эмигранттардың тобы – Египеттік Ұлттық Әрекет Тобын (ENAG) құрды.