Кіріспе

Молекула

N-бромосукцинимид немесе NBS – органикалық химияда радикалдық орынбасу, электрофильді қосылу және электрофильдік орынбасу реакцияларында қолданылатын химиялық реагент. NBS бром радикалының қолайлы көзі болып табылады.

Дайындық

NBS коммерциялық түрде қол жетімді. Оны зертханада да синтездеуге болады. Мұны істеу үшін, сукцинимидтің мұз сулы ерітіндісіне натрий гидроксиді мен бром қосылады. NBS өнімі тұнбаға түсіп, сүзіп алу арқылы жинастырылуы мүмкін. Шикі NBS Воль-Циглер реакциясында жақсы нәтиже береді. Басқа жағдайларда, таза емес NBS (сәл сарғыш түсті) сенімсіз нәтижелерге әкелуі мүмкін. Оны 90-95 °C температурадағы судан қайта кристалдау арқылы тазартуға болады (100 мл суға 10 г NBS).

Алкендерге қосылу

NBS сулы еріткіштерде алкендермен 1 реакцияласып, 2 бромгидрин түзеді. Көтерілген талаптарға сәйкес, NBS-ті 50% сулы DMSO, DME, THF немесе 0 °C-та tert-бутанолдағы алкен ерітіндісіне порциялап қосу керек. Бром ионының түзілуі және судың дереу шабуылы күшті Марковников ережесі бойынша қосылуға және антистереохимиялық таңдаулылыққа әкеледі. Қосалқы реакцияларға α-бромокетондар мен дибромоқосылыстардың түзілуі жатады. Бұл жаңадан қайта кристалдалған NBS қолдану арқылы азайтылуы мүмкін. Судың орнына нуклеофилдер қосылғанда, әртүрлі бифункционалды алкандарды синтездеуге болады.

Аллильді және бензильді бром

NBS-ті аллилді және/немесе бензилді бромдауда қолданудың стандартты жағдайлары сусыз CCl4-те NBS ерітіндісін радикалдық инициатормен (әдетте, азобисизобутиронитрил (AIBN) немесе бензоил пероксидімен), сәулелендірумен немесе екеуінің біріктірілімімен радикалдық басталуды қамтамасыз ету үшін қайта қайнатуды қамтиды. Осы реакция кезінде түзілетін аллилді және бензилді радикалдар аралықтары басқа көміртек радикалдарынан гөрі тұрақтырақ болады, ал негізгі өнімдер – аллилді және бензилді бромдар. Бұл реакция Вуль-Циглер реакциясы деп те аталады. Көміртек тетрахлориді реакция бойында сусыз күйде ұсталуы керек, себебі судың болуы тілеулі өнімді гидролиздей алуы мүмкін. Сусыз және қышқылсыз жағдайды сақтау үшін көбінесе барий карбонаты қосылады. Жоғарыда аталған реакцияда изомерлік аллилді бром өнімдерінің қоспасы пайда болуы мүмкін болғанымен, 4-позициялық радикалдың метил радикалынан жоғары тұрақтылығына байланысты тек біреуі ғана түзіледі.

Карбонил туындыларының бромдалуы

NBS карбонил туындыларын радикалдық жолмен (жоғарыда көрсетілгендей) немесе қышқыл катализі арқылы бромдауға болады. Мысалы, гексаноилхлорид 1 қышқыл катализі қолданылып NBS арқылы альфа-позицияда бромдалады. Эноляттардың, энол эфирлерінің немесе энол ацетаттарының NBS-пен реакциясы α-бромдаудың басым әдісі болып табылады, себебі ол жоғары шығыммен және аздаған қосалқы өнімдермен жүзеге асады.

Ароматты туындыларды бромдау

Электронға бай ароматты қосылыстар, мысалы, фенолдар, анилиндер және әртүрлі ароматты гетероциклдер, NBS арқылы бромдалуы мүмкін. ДМФ-ты еріткіш ретінде қолданғанда параселективтілік жоғары болады.

Хофманның қайта орналасуы

НБС, күшті негіздің, мысалы ДБУ-дың қатысуымен, бастапқы амидтермен реакцияласып, Хофман қайта орналасуы арқылы карбамат түзеді.

Спирттердің селективті тотығуы

Бұл сирек кездеседі, бірақ NBS спирттерді тотықтыруы мүмкін. Э. Дж. Кори және авторлар тобы сулы диметоксиэтан (DME) ортасында NBS қолданып, біріншілік спирттердің қатысуында екіншілік спирттерді таңдамалы түрде тотықтыруға болатынын анықтады.

А-амино қышқылдарының тотықтырғыш декарбоксилдеуі

NBS электрофильдік тұрғыдан аминды бромдайды, одан кейін декарбоксилдеу және иминнің бөлінуі жүзеге асырылады. Толық гидролиз нәтижесінде альдегид және аммиак түзіледі. (тотығусыз ПЛП-ге тәуелді декарбоксилдеумен салыстырыңыз)

Сақтық шаралары

Бромға қарағанда NBS-мен жұмыс істеу оңай және қауіпсіз болса да, оны тыныс алу арқылы жұтудан сақтану үшін сақтық шараларын қолдану керек. NBS-ді тоңазытқышта сақтау қажет. NBS уақыт өте келе ыдырайды және бром бөліп шығарады. Таза NBS ақ түсті, бірақ көбінесе бромның әсерінен ақшыл немесе қоңыр түсті болып келеді. Жалпы алғанда, NBS қатысатын реакциялар жылу бөліп шығарады (экзотермиялық). Сондықтан, оны үлкен көлемде қолданғанда қосымша сақтық шараларын қабылдау керек.