Кіріспе

Линься қаласы (Xiao'erjing: لٍِ‌ثِيَا شِ), бұрын Хэчжоу (Xiao'erjing: حَ‌جِوْ) деп аталған, Қытайдың Ганьсу провинциясындағы округ деңгейіндегі қала және көп ұлтты Линься Хуэй автономиялық облысының орталығы. Ол Сары өзеннің оң саласы – Дася өзенінің аңғарында, провинциялық астана Ланьчжоудан (жолмен) оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Линьсяның бүкіл округ деңгейіндегі қаласының (оның ішінде орталық қала және кейбір ауылдық жерлер) халқы 250 000-ға жуық деп есептеледі, оның 58,4%-ы қалалық тұрғындар болып саналады. Облыстық әкімдіктің мәліметінше, Линься қаласының халқының 51,4%-ы "Хуэй ұлтына" жатады, яғни қытай тілінде сөйлейтін мұсылмандар. Линься облысының басқа аз ұлт өкілдері, мысалы, Бонан, Дунсян және Салар этникалық топтары да қалада тұрады. Этнолог Дрю Гладнидің айтуынша, "Қытайдағы барлық маңызды ислам қозғалысының бастауы Таяу Шығыстағы ислам орталықтарынан қажылықтан оралған мұсылмандардың Линьсяға жаңа діни ілімдерді таратуынан тарайды". Сондай-ақ, Хуфийя суфилік тәріктер; ол Жахрия тәрікын құрған Ма Мингсиннің туған жері болған, бірақ бұл тәріктердің "оқиға ошағы" кейін басқа жерге көшкен.

География

Әкімшілік тұрғыдан, Линься қаласы – округтік деңгейдегі қала. Қытайдың көптеген округтік деңгейдегі қалаларынан айырмашылығы, олардың құрамына ауылдық жердің кең аумағы кіретін болса, Линься қаласының шекарасы небәрі шағын аумақты (88,6 км²) қамтиды, ол осы аймақта солтүстік-шығысқа қарай ағатын Дася өзені бойымен созылып жатыр. Өзеннің кең құнарлы аңғары екі жағынан да сарғыш топырақ үстірттерінің тіктеу беткейлерімен шектелген, ал осы шекарадан тысқары ауылдық жерлер, аңғардың солтүстік-батысы мен оңтүстік-шығысында Линься округі деген жеке әкімшілік бірлікке қарасты. Линься қаласы оңтүстік-батысында Линься округімен де шектеседі, бірақ солтүстік-шығысында Донгсян автономиялық округімен қысқа шекарасы бар. Линься қаласының орталық бизнес ауданы, бұрынғы Хезхоу қаласының қабырғамен қоршалған бөлігіне сәйкес келіп, Дася өзенінен солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Онда қаланың жоғары сапалы сауда және ойын-сауық орталықтары, сондай-ақ облыстық үкімет орналасқан. Ескі қала қабырғасы жойылды, бірақ оның бар екені көптеген жер аттарында сақталған: Си Гуан Лу ("Батыс қақпа көшесі"), Чэньцзяо ([Оңтүстік-батыс] "Қала қабырғасының бұрышы") мешіті, Наньмен Гуанчан ("Оңтүстік қақпа алаңы") және Нангуан ("Оңтүстік қақпа") мешіті, Дунгуан ("Шығыс қақпа") ауданы, Бей Чэньцзяо Гонгбей ("Қала қабырғасының солтүстік бұрышындағы Гонгбей", басқаша айтқанда Ю Баба Гонгбей). Хонгшуй Хе деп аталатын шағын өзен қала қабырғасының оңтүстік бөлігімен бірге ағып өтеді. Бұл орталық аймақтағы басты көше – Туаңжие Лу ("Бірлік көшесі"), солтүстік-оңтүстік бағытында жүреді.

Тарих

Бұрын Линься қаласы Хэчжоу деп аталатын, ал оның айналасындағы аймақ кейде Хэчжоу префектурасы деп аталатын. Тарихы бойында Хэчжоу маңызды сауда жолдарының тоғысқан жері болды: Қытайдың ішкі аймақтарын Орталық Азиямен байланыстыратын Жібек жолының шығыс тармағының балама жолдарының бірі, сондай-ақ Моңғолия мен Тибетті байланыстыратын солтүстік-оңтүстік жолы. Сун әулеті тұсында Батыс Ся Жібек жолының солтүстік бағытын бақылауға алған кезде, оңтүстікке қарай Дидао Хэчжоу-Синин Жібек жолының балама жолы ерекше маңызға ие болуы мүмкін, осылайша үш қала да маңызды сауда орталықтарына айналды. Тарихшылар осы кезеңде, Сун әулеті тұсында Хэчжоу мұсылмандары алғашқы мешітін салған деп есептейді.

Суфилік діндер

Хезхоу 1670 жылдары-ақ маңызды ислам орталығы болған, сол кезде Кашғарлық суфи Афак Хожа Цин империясының солтүстік-батыс шекарасындағы мұсылман қауымдарын аралап саяхат жасады. Оның Синьин, Дидао және Ланчжоуда уағыздағаны жақсы құжатталған, бірақ ол Хезхоуда да уағыз айтқан болуы мүмкін. Дегенмен, Афак Хожаның қытайлық шәкірті Ма Тай Баба және тағы бір қытайлық суфи шебері, Кадирия тариқатының қытайлық бөлімшесін құрған Ци Цзиньи Хезхоуда жерленген. Көп ұзамай, Хуэй және Салар қауымдарының көптеген өкілдері Ма Лайчидің Хуфийясы мен 1760 жылдары Ма Мингсин құрған Жахрия тариқаты арасындағы қақтығыстарға тартылды. 1781 жылы Суньхуа ауданындағы Салар жері, қаладан батысқа қарай бірнеше шақырым жерде, Ланчжоуға жол астындағы Салар көтерілісшілерімен қысқа уақытқа қоршауға алынды, олар тұтқынға алынған Ма Мингсинді құтқаруға жасаған сәтсіз әрекеті болды.

Мұсылман азшылықтарының көтерілісі мен соғысы

1862 жылы Солтүстік-Батыс Қытайда жаппай мұсылман қарулы көтерілісі басталғаннан кейін, Хэчжоу Цинь әулетіне қарсы күрескен мұсылман көтерілісшілерінің маңызды бекіністерінің біріне айналды, олар Солтүстік-Батыс Қытайда көптеген мұсылман емес хань және маньчжур халқын өлтірді. Хэчжоу аймағындағы көтерілістің жетекшісі – Хэчжоудағы Хуаси менхуанының басшысы Ма Чжаньао болды. Оның ең жақын серіктері Ма Хайян және Ма Цянлин болды. Прагматик көшбасшы Ма Чжаньао қажетсіз қан төгілуден аулақ болуға тырысты; қаланы басып алғаннан кейін ол Цинь шенеуніктеріне барлық мүлкін алып, көтерілісші қаладан қашуға мүмкіндік берді. Ма Чжаньао өзі Зұо Цзунтанмен бірге батысқа қарай мұсылман көтерілісшілеріне қарсы күреске аттанды. Осы еңбегі үшін (және Зұоның өтінішімен) Ма кейіннен "бесінші дәрежелі қауырсын бас киіммен" марапатталды; оның және оның серіктерінің ұрпақтары келесі ондаған жылдар бойы аймақ тарихында маңызды рөл атқарды. Батыстықтар Ма Анлянды Ганьсудағы мұсылмандардың басшысы деп есептеді. Ма Анлянның ұлы 1922 жылы Хэчжоу (Линься) қаласындағы гарнизон комиссары лауазымын иеленді.

Линься қаласының базарлары

Линьсиа қаласы бұл аймақтың сауда орталығы болып ұзақ жылдардан бері танымал. Осы жерде жасалатын дәстүрлі өнімдердің бірі – Цинь дәуірінде киген дөңгелек көзілдіріктер, олар бүгінге дейін осында өндіріледі.