Кіріспе

Американдық мотоцикл жарыскері Кеннет Леррой Робертс (31 желтоқсан 1951 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби мотоцикл жарыскері және жарыс командасының иесі. 1978 жылы ол Гран-при мотоцикл жарысында әлем чемпионатында жеңімпаз атанған алғашқы американдық болды. Ол сонымен қатар АМА Ұлттық чемпионатында екі мәрте жеңіске жетті. Робертс Америка мотоциклшілер қауымдастығы (AMA) тарихында AMA Grand Slam жеңімпазы атанған төрт мотоциклшінің бірі, Grand National жүлдесін бір миль, жарты миль, қысқа трасса, TT Steeplechase және жол жарыстарында жеңіп алды. Робертс Гран-при мотоцикл жарыстарында әлем чемпионатында жеңімпаз болған, қауіпсіздікті қолдаған, жарыс командасының иесі және мотоциклдің қозғалтқышы мен шассиін құрастырушы ретінде танылды. Оның топырақ жолдарындағы жүру стилі Гран-при мотоциклдерін жүргізу әдісін өзгертіп, жаңаша бейімдеді. 2000 жылы Робертс FIM-нің Grand Prix Legend мәртебесіне ие болды. Ол сондай-ақ 2000 жылғы Гран-при әлем чемпионы Кенни Робертс-младшийдің әкесі.

Ерте өмір

Кенни Робертс Калифорния штатының Модесто қаласында Алиса мен Мелтон "Бастер" Робертстің ұлы болып дүниеге келді. Робертс 132 тас жолының жанында, E & J Gallo Winery жүзімдіктеріне таяу орналасқан ауыл шаруашылығы аймағында өскен кезінде атпен жүруге қызығушылық танытқан. 12 жасында досы оны мини-мотоциклге мінуге шақырғанда ол алғаш рет мотоциклге отырды. Робертс бұл шақыруды қабылдап, өте қуанды. Ол әкесінің шөп шабу машинасының қозғалтқышын велосипед рамасына бекітіп, өзіне мотоцикл жасады. Робертс Модестодағы жергілікті жарысқа қатысып, өзі де жарысқа қатысқысы келетінін шешкеннен кейін, топырақ жол жарыстарында мансабын бастады. Әкесі оған Tohatsu мотоциклін сатып алды, бірақ ол жарысқа жарамсыз болып шыққан соң, Робертс күштірек Hodaka мотоцикліне көшті. Робертс 18 жасқа толғанда кәсіби жарыстарға қатысуға рұқсат алды, ал он сегізінші туған күнінен кейін Сан-Францискодағы Cow Palace-та өзінің алғашқы кәсіби жарысына қатысып, төртінші орынды жеңіп алды.

AMA-ның алғашқы мансабы

Робертстің жарыс мансабында алға жылжуы үшін оған көбірек көмек қажет екенін түсінген Аксланд, Робертсті әуе компаниясының ұшқышы және әуесқой мотоцикл жарыскері Джим Дойлмен таныстырды, ол Робертстің жеке менеджері болды. 1971 жылы Дойл мен Робертс Triumph-тің американдық дистрибьюторына демеушілік туралы сұраныспен жүгінді, бірақ Робертс олардың мотоцикліне шағын келеді деп айтылды. Карутерс 1973 жылғы маусымнан кейін жарыс мансабын аяқтап, Робертстің мотоциклін күтіп-жөндеуге және баптауға толық көңіл бөлді, сонымен қатар AMA Grand National Championship-та тәлімгерлік жасады, ал Дойл оның бизнес-менеджері болып қалды. 1972 жылы кәсіби жарыста екінші рет шыққан жаңадан бастаған саяхатшы ретінде Робертс Хьюстон Астродомында өткен Grand National қысқа трасса жарысында жеңіске жетті. Робертс сол жылы өзін таныстырды, өзінің аз қуатты Ямаха XS650 мотоциклімен Harley Davidson зауытының топырақ трассасы командасымен күресіп, қуаттың жетіспеуін зор жігермен өтеді. Ол маусымды елде төртінші орында аяқтады.

Саариннің ықпалы

1972 жылы Жарно Сааринен әлемдегі ең үздік жол жарыскерлерінің бірі саналды, өйткені ол бұрынғы үстемдік құрған Джакомо Агостиниге 350cc әлем чемпионатында күш сынаған болатын. 1972 жылғы әлем чемпионаты маусымының соңында Сааринен Америкаға Champion Spark Plug Classic AMA жарысына қатысу үшін сапар шекті, ол Онтарио моторлы трассасында өткізілді. Робертс Саариненнің жүру стилін байқады, ол бұрылысқа енгенде дене салмағын ішке қарай жылдырды. Робертс мотоциклмен топырақ жолдарда жақсы жүргенімен, асфальтталған трассаларда бұрылыс кезінде мотоциклдің тұрақсыз екенін сезді. Ол Саариненнің әдісін сынап көрді және бұл мотоциклді тұрақтандыруға көмектесетінін анықтады. Ол осы бұрылыс стилін қабылдады және Саариненге қарағанда дене салмағын одан да көп жылдырып, тізесін жол бетіне тиетіндей етіп созды. Жаңа жүру техникасының арқасында Робертс жол жарыстарында өте жақсы нәтижелер көрсетті. Yamaha мотоциклдері жол жарыстарында өте табысты болды, олардың арасында Yamaha TZ750 сол дәуірдегі ең басым мотоцикл болып есептелді.

AMA Ұлттық ірі чемпионы

1973 жылы, сарапшы ретінде екінші маусымында Робертс AMA Grand National чемпионатында жеңіске жетті. Оның Yamaha топырақ трассасы мотоциклінің қуаты Harley Davidson командасының мотоцикліне қарағанда аз болғанына қарамастан, ол үш жарыста жеңіске жетті және тұрақты түрде үздік ондыққа кірді, 25 жарыстың қорытындысы бойынша рекордтық 2,014 ұпай жинады. 1974 жылдың сәуір айында Робертс 750 куб см мотоциклдер үшін өткізілетін беделді Имола 200 жол жарысына қатысу үшін алғаш рет Еуропаға сапар шекті, онда ол әлемнің ең үздік жол жарысшыларымен жарысып, жақсы әсер қалдырды. Yamaha USA командасының танымал қоңыр-сары түсті жарыс киім-кешегін киген Робертс жарыстың басында көш бастады, ал екінші орында Агостини болды. Ол Агостиниден алшақтауын арттыра бастады, бірақ дөңгелектерінің жолмен жабысу қабілеті төмендеп, жылдамдығын азайтуға мәжбүр болды, нәтижесінде Агостини оны озып, жеңіске жетті. Робертс тағы да Агостиниден кейін екінші орын алса да, оның алғашқы еуропалық жарыс тәжірибесі оған үлкен әсер етті, өйткені ол көпшіліктің санына және итальян жанкүйерлерінің жылы қарсы алуына таң қалды. Робертстің еуропалық дебюті еуропалық жарыс жанкүйерлеріне де әсер етті, себебі көптеген адамдар Grand Prix мотоциклінің артқы дөңгелегін жолмен сүйіріп, тұрақтанбауға тырысқанын көрген емес. Италиялық журналистер оны бойының кішкентайлығы, жарқын сары жарыс киімі және керемет жүру қабілеті үшін "Иль Марсиано", яғни "Марсиан" деп атады. Робертс бұл пікірлерді жоңқаға шығарды, алты жарыстың үшеуінде жеңіске жетіп, қалған үшеуінде екінші орын алды. Робертс жарыста 93 ұпаймен ең көп ұпай жинаған жеке спортшы атанды, бұл британдық үздік жүргізуші Барри Шиннен бес ұпай артық. Имоладағы және сол жылдың басында өткен Трансатлантикалық трофейдегі сәтті өнер көрсетулерінен кейін Робертс Еуропаға оралып, 1974 жылдың 29 маусымында Голландиядағы ТТ жарысында 250 куб см класында жол жарыстары бойынша әлем чемпионатында тұңғыш рет өнер көрсетті. Әлемнің ең үздік бәсекелестеріне қарсы Робертс іліккен кезде бірінші орынды иеленді, содан кейін жарыс көшбасшысы және болашақ әлем чемпионы Уолтер Вилланы қуалай жетелеп, Майк Хейлвудтың жеті жылдық айналым рекордын жаңартты. Робертс ақырында құлап қалды, бірақ үшінші орынға ие болып, марапаттау тұғырына көтерілді.

Бірінші американдық әлем чемпионы

Yamaha-ның Harley Davidson командасымен бәсекелесе алатын мотоцикл жасай алмайтыны белгілі болғанда, американдық Yamaha импорттаушысы Yamaha USA Робертсті 1978 жылы Еуропаға жіберуге ұсыныс жасады. Ол Кель Каррутерспен бірге оның кеңесшісі және команда басшысы ретінде жұмыс істеді. Бастапқыда Робертс Еуропада жарысуға қарсылық көрсетті, өйткені ол AMA Grand National Championship-те Harley Davidson командасына қарсы жарысқа қатысып, аяқталмаған ісін қалдырғанын сезінді, бірақ Yamaha-ның бәсекеге қабілетті жол емес, топырақ трассасы мотоциклі жоқ екенін түсінді. Еуропаға бармас бұрын Робертс Goodyear шина компаниясының басшыларымен кездесіп, алдағы әлем чемпионатына қаржылық қолдау және шинамен қамтамасыз етуге келісім жасады. Робертс көбінесе қарсы әрекет етті, ерте тежеп, содан кейін жылдам газ берді, нәтижесінде артқы дөңгелек ұшып, айналды. Одан кейін ол жаңбыр салдарынан қысқартылған Имола 200 жарысын жеңіп алды және 1978 жылғы Трансатлантикалық матч жарыстарында Пэт Хенненнен кейін екінші орынды иеленді. 1978 жылғы әлем чемпионатына қатысу Робертс үшін Венесуэладағы маусымның ашылу кезеңінде жақсы басталмады. Робертс 250 куб.см Гран-приде жеңіске жетсе де, Шийн 500 куб.см Венесуэла Гран-приінде жеңіске жетті, ал Робертстің Yamaha-сы старт сызығында механикалық ақауға ұшырады. Чемпионат содан кейін Еуропаға көшті, онда Робертс Испания Гран-приінде FIM бюрократиясымен алғаш рет кездесті. Испания Гран-приін ұйымдастырушы Дон Николас Родил дель Валле сонымен қатар FIM президенті болды. Робертс әлем чемпионатының көптеген жарыс ұйымдастырушылары FIM басқару органымен байланысты екенін түсіне бастады, бұл жарыс трассаларының қауіпсіздігін жақсартуға ынтаны азайтатын жағдайға әкелді. Робертс AMA-да жарысқа қатысқанда, бәсекелестер жарыс ұйымдастырушылары қауіпсіз орынды қамтамасыз етуі үшін AMA төрешісіне жүгіне алатын, бірақ FIM әлем чемпионаттарында жарысқа қатысушыларға мұндай мүмкіндік берілмеді. Робертс 1978 жылғы Испания Гран-приіне келгенде, оған 500 куб.см жарысына қатысуға рұқсат берілмеді. Робертс Венесуэладағы Grand Prix-тен бас тартқандықтан, испандық жарыс ұйымдастырушылары Робертстің 500 куб.см класындағы тәжірибесі туралы ешқандай ақпаратта жоқ екенін мәлімдеді. Жарыс ұйымдастырушылары Yamaha зауытының демеушілігімен келген американдық чемпион туралы ештеңе білмейтінін айтуы Робертсті ашуландырды, ол FIM жаңа келгенге билігін көрсетуге тырысып жатқанын сезінді. 1978 жылғы Швеция Гран-приінде Робертс 250 куб.см жарысының жаттығулары кезінде құлап, миы шайқалып, бас бармағына жарақат алды. Авариядан кейін ол 500 куб.см жарысында жетінші орыннан жоғары көтеріле алмады. Ақырында Робертс жеңімпаз деп жарияланды, Шийн шина алмауға шешім қабылдаған жеке жарысқа қатысушы Стив Мэншиптің артында үшінші орынды иеленді. Маусымның соңғы жарысы Формула-1 чемпионаты үшін тым қауіпті деп саналатын 23 шақырымдық Нюрбургринг трассасында өткен Германия Гран-приі болды. Робертс жаттығу кезінде ресми емес трасса рекордын жаңартты, содан кейін екінші орынға ілікті және Шиін төртінші орында қалдырып, үшінші орынды алып, Гран-при тарихында американдық пилоттың алғашқы әлем чемпионатын жеңіп алды.

Көтерілісшілердің басшысы

1979 жылғы маусым Робертс үшін апатты басталды, ол Жапонияда мотоцикл сынап жатқанда, маусым алдындағы апатта мансабын қауіп төндіретін жарақаттар мен көкбауырдың жарылуынан зардап шекті. Оның жарақаттары Венесуэладағы маусымның алғашқы Гран-присін өткізіп жіберді, бірақ ол Австриядағы екінші турда жеңіске жетіп, Германияда екінші орынға ие болды және Италияда тағы бір жеңіске жетті. Ашулы Робертс жарыста жеңіске жетіп, кейін подиумға шықты, онда ол жеңімпаздың кубогын қабылдаудан бас тартты, промоутерлерге өздерінің кубогын балқытып, оны сатуға, бәсекелестердің шығындарын төлеуге көмектесуге тиіс деп айтты. Робертстің әрекеті тек символикалық наразылық болды, өйткені FIM статус-квоны өзгертуге мәжбүр емес еді, алайда оның FIM-нің сапасыз қарым-қатынасына қарсы тұру әрекеті оның әріптестері арасында қатты резонанс тапты және ескі тәсілдерден үзілуді білдірді, оларды қауіпсіздікті арттыру туралы талаптарды одан әрі көтеруге талпындырды. Белгияның Гран-приі Спа трассасында да дау-дамайға ұшырады. Жарысқа бірнеше күн қалғанда трассаға асфальт төселіп, көптеген жарыскерлер дизель отыны үстіне сіңіп кеткендіктен қауіпсіз емес деп санайтын. Кейіннен FIM оны тағы бір сынақ мерзімге қысқартты. Робертстің Шинемен 1979 жылы Сильверстоунда өткен Ұлыбритания Гран-приіндегі шайқасы 1970-жылдардың ең керемет жарыстарының бірі ретінде аталады. Жарыс басталар алдында Робертстің "Ямаха" мотоциклін майлап тастады. Робертс маусымды беделді Мэллори Парк Жыл жарысында жеңіске жетіп аяқтады. 1979 жылдың желтоқсанында Робертс басқа әлем чемпионатының жоғарғы саяхатшыларымен бірге FIM-ден бөлініп, World Series деп аталатын бәсекелес жарыстар сериясын құру ниеті туралы баспасөзге хат жолдады. Робертс Гран-при сахнасына алғаш рет келгенде, мотоцикл жарыстары он мыңдаған көрермен алдында 200 доллар сыйлық ақшасына, мысалы, Финляндиядағы Иматра трассасында, темір жол өткелдері мен телефон бағаналарына оралған сабан балдақтары бар. Жарысты ұйымдастырушылар өмірлерін қауіпке тіккені үшін ақшалай өтемақы емес, атақ-даңқ пен әлем чемпионатында ұпай жинауға мүмкіндік күтеді. Робертс жарысты ұйымдастырушылармен қарсылық білдіріп, кейде жауыздыққа ұшырайды, олар мотоцикл жарысына қатысушылардың сол кездегі қалыптан тыс жағдайларын сынға алды. Келесі күні ол Хьюстондағы шорт-трек жарысында үшінші орын алды. 1980 жылғы Гран-при маусымында Yamaha фабрикасы Робертс пен Карратерстің Yamaha USA командасын факті бойынша зауыттық жарыс командасы етті. Робертстің мотоциклі Grand Prix маусымының австриялық Grand Prix-де тоқтатуды бұзған, бірақ ол Германия мен Италиядағы келесі екі жарыста жеңіске жетті. Ол Бельгияның Гран-присінде Лучинеллиден кейін екінші орынға ие болды, бірақ тағамға уланудың ауыр жағдайы оны Сан-Марино Гран-присін өткізіп жіберуге мәжбүрлеген кезде тағы да бақытсыздыққа ұшырады. Содан кейін Робертс британдық Гран-приде тізе мен саусағын жарақаттады және швед турдан тыс қалуға мәжбүр болды, бірақ ол кезде әлем чемпионатына бес жеңісімен Унчини ие болды, ал Робертс төртінші орынға түсті. Робертс жарақаттанып қалған кезде, Yamaha өзінің командалық әріптесі Грейм Кросбиге V4 Yamahaмен Германия Гран-приі аяқталған маусымның жаттығулары кезінде жүруге мүмкіндік берді. Алайда, Жаңа Зеландиялық жүргізуші бұл тәжірибе оның өмірінен бірнеше жыл алды деп мәлімдеді. 1982 жылғы маусымның соңында Робертс 500 куб.см. көлеміндегі Гран-при жарыстарында он алты рет жеңіске жетті, бұл оның замандастарының кез келгенінен екі есе артық. Робертс маусымды YZR500-імен қызу және артқы аспамен проблемалармен бастады, ал Спенсер алғашқы үш жарыста және алғашқы жеті жарыстың бесеуінде жеңіске жетіп, күшті бастады. Монцадағы 3-раундта Робертс Спенсерді финишке үш айналым қалғанда бастап бара жатқанда құлады. Арқадағы тік жолға қарай жүгіріп бара жатқан Спенсер Хондасын Робертстің Ямахасының артына қойып, соңғы бұрылыстың екіншісіне жетіп, оң жақтан тоқсан градусқа бұрылысты. Спенсер бірінші болып жарысқа шығып, күштілікке қайта оралды, финиш сызығынан Робертс алдында өтіп, шешуші жеңіске жетті. Шілдеде Робертс Laguna Seca 200-дің бірінші кезеңінде жеңіске жетті, содан кейін екінші кезеңінде Рэнди Мамоладан екінші орын алды, өйткені Мамола жиынтық уақытқа байланысты жеңімпаз деп жарияланды. 1985 жылдың қыркүйегінде ол Спрингфилд Миль Гранд Ұлттық топырақ жарысында Мерт Лоувилл дайындаған Harley Davidson XR750-де өнер көрсетті, бірақ финалға өте алмады. 1985 жылдың шілдесінде Робертс беделді Suzuka 8 сағаттық төзімділік жарысында поул позициясын жеңіп алды. Тадахико Тайрамен бірге, екеуі жарысқа соңғы сағатқа дейін жетекшілік етті, бірақ техникалық проблемалар оларды 17-орынға түсірді. Робертс 1986 жылғы Suzuka 8 сағаттық жарысына қайта қатысты, бұл жолы америкалық Майк Болдвинмен бірікті. Ол Уэйн Гарднерден кейін екінші орынды иеленді, бірақ жарысты аяқтауға жетпеді.

Мансап статистикасы

13 жылдық кәсіби жарыс мансабында Робертс екі Ұлттық чемпионатты және үш 500 см³ әлем чемпионатын жеңіп алды, оның ішінде 32 Ұлттық жарыс пен 24 Гран-при жол жарысына қатысты. Ол Дик Манннан кейін Ұлттық чемпионаттың барлық бес түрлі жарысын жеңіп алған екінші AMA жүргізушісі болды.

Жарыс командасының басқарушысы және иесі

1983 жылы Гран-придегі жарыс мансабы аяқталғаннан кейін Робертс қысқа ғана уақытқа автожарыстармен айналысуды ойлады, бірақ соңында Гран-при командасын құруға шешім қабылдады. Формула-1 индустриясының мүмкіндіктерін пайдалану үшін жаңа компаниясын Англияда орналастырған Робертс, Том Уолкиншоу Ресингтің инженерлік көмегімен үш цилиндрлі, екі тактылі қозғалтқыш жасады. 2002 жылы MotoGP класының енгізілуімен Робертстің командасы KR5 деп аталған бес цилиндрлі мотоциклды жасады. Команданың бастапқы қаржыландыруын Малайзияның Proton компаниясы жүзеге асырды, бірақ 2004 жылғы маусымның ортасында Робертс командасының жапондық зауыттармен бәсекелесе алатын қозғалтқыш жасауға шамасы келмейтіні анық болды. Робертс 2005 жылғы маусым үшін қозғалтқыштарды KTM зауытынан алуға жүгінді, алайда он жарыс өткен соң KTM Чехия Гран-присінің алдында күтпеген жерден қолдауын кері тартып алды, нәтижесінде команда бірнеше жарысты өткізіп жіберді. 2006 жылғы маусымда Honda Робертс командасына бес цилиндрлі қозғалтқыштармен көмектесті, ал Робертстің ұлы Кенни Робертс-младший Team Roberts KR211V мотоциклімен чемпионатта алтыншы орынды алып, екі мәрте жүлделі орынға ие болды. 2007 жылғы маусымда 800 куб.см төрт тактылі қозғалтқыштарды пайдаланатын жаңа MotoGP қозғалтқыш формуласы енгізілді. Робертс Team Roberts KR212V жарыс мотоциклі үшін Honda-дан қайтадан қозғалтқыштарды алды, бірақ нәтижелер күтілгендей болмады және команданың қаржыландыруы азайды. 2007 жылғы маусымнан кейін Робертс демеушілік таппағандықтан MotoGP жарысынан шықты.

Мұра

Робертстің мотоциклдің артқы дөңгелегін жолдың бетінен шығарып, бұрылыс кезінде бағытталған жүру стилі, тіпті асфальтталған жолдарды да топырақ жол сияқты басқаруға мүмкіндік берді, бұл Гран-при мотоциклімен жүру әдісін өзгертіп жіберді. Жарыс 1988 жылы Гран-при статусын алды, ал 1993 жылы Робертс промоутерлік қызметті өз мойнына алып, 1993 жылғы АҚШ Гран-приіне қаржылық қолдау көрсетті. 1990 жылдары Гран-при жарыстарына қатысушылардың саны өсудегі шығындарға байланысты азайып кеткен кезде Робертс Yamaha компаниясынан жеке командаларға қозғалтқыштарды беруді талап етті, осылайша жарысқа қатысушылардың санын арттыруға тырысты. 1992 жылы Халықаралық Мотор спортының Даңқ залына енгізілді. 1998 жылы AMA Мотоциклдерінің Даңқ залына енгізілді. FIM 2000 жылы оны Гран-принің "Аңызы" деп атады.