Кіріспе
Тұтынушыларды қорғау жөніндегі халықаралық бас ұйым
Consumers International – әлем бойынша тұтынушылардың ұйымдарының мүшелік ұйымы. 1960 жылдың 1 сәуірінде құрылған, 120 елде 250-ден астам мүше ұйымға ие. Бас кеңсесі Англияның Лондон қаласында орналасқан, Латын Америкасы, Азия-Тынық мұхиты, Таяу Шығыс және Африкада көптеген аймақтық кеңселері бар. Consumers International – коммерциялық емес, кепілдікпен шектелетін компания.
Тарих
Ұйым алғаш рет 1960 жылы Халықаралық Тұтынушылар Одағы (IOCU) ретінде құрылды. Ұлттық тұтынушылар ұйымдары шекаралық науқандар ұйымдастырып, біліммен бөлісуді мақсат етті. IOCU-ны кейіннен Нидерландының Consumentenbond басқармасын басқарған Элизабет Шади және Ұлыбританияның Тұтынушылар Қауымдастығының алғашқы директоры Каспар Брук құрды. Екеуі де әлемдік тұтынушы тауарларын сынау ұйымдарының жақын қарым-қатынасын жоспарлау үшін халықаралық конференция өткізуді ұсынды. Бұл экономикалық дамып келе жатқан елдердегі миллиондаған нәрестелердің бөтелкеден берілетін сүт қорегін тұтыну салдарынан болатын өлім мен ауруларды жоюға бағытталған болатын. IBFAN ұйымының қарқынды науқанынан кейін, оның ішінде Nestlé сияқты компанияларға қарсы тұтынушылардың бойкоты ұйымдастырылды, олардың сырттай көзге байқалмаса да тиімді науқандары ана сүтін беруді жойды. Соның нәтижесінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясы ана сүтінің орнын басатын қоспаларға қатысты маркетингтік іс-қимылдарды бақылауға арналған алғашқы халықаралық кодексті қабылдады. 1981 жылы Consumers International ұйымы Health Action International (HAI) ұйымын бірлесіп құрды, ол шамамен 120 тұтынушы және қоғамдық мүдделер тобының бейресми желісі болып табылады. HAI фармацевтикалық препараттарды қауіпсіз, тиімді және экономикалық тұрғыдан пайдалану үшін бүкіл әлемдік науқандар жүргізді. 1987 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 41-ші ассамблеясында HAI фармацевтикалық индустрияның жарнамасына қатаң бақылау орнатуға шақыру үшін делегаттардың кең лоббисін ұйымдастырды.
Мүшелік
Consumers International 120 елде 250-ден астам мүше ұйымға ие. Бұл мүшелер тәуелсіз тұтынушылар ұйымдары болып табылады. Мүше ұйымдардың шамамен үштен екісі экономикалық дамып келе жатқан елдерде, ал қалған үштен бірі – өнеркәсіптік дамыған елдерде орналасқан. Consumers International АҚШ және ЕО тұтынушылар ұйымдарының форумы – Трансатлантикалық тұтынушылар диалогымен (TACD) де жұмыс істейді және оны Лондон кеңсесінде ұйымдастырады. Бұл форум АҚШ үкіметі мен Еуропалық Одаққа тұтынушылардың мүддесін ЕО және АҚШ саясатын жасау кезінде қорғау мақсатында тұтынушылар саясаты бойынша ұсынымдарды әзірлеп, келіседі.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың әлемдік күні
1962 жылғы 15 наурызда АҚШ-тың бұрынғы президенті Джон Ф. Кеннеди Тұтынушылардың құқықтары туралы билльде былай деді:
Сол кезде Consumers International ұйымында жұмыс істеген тұтынушылар құқықтарын қорғаушы Анвар Фазал кейіннен осы күнді мерекелеу үшін «Дүниежүзілік тұтынушылар құқықтары күні» деп атауды ұсынды. 1983 жылғы 15 наурызда тұтынушылар ұйымдары осы күнді тұтынушылардың негізгі құқықтарын насихаттау мақсатында атап өтуді бастады. Дүниежүзілік тұтынушылар құқықтары күні – халықаралық тұтынушылар қозғалысы шеңберінде жыл сайынғы мерекелік шара және ынтымақтастық күні. Осы күнді тойлаушылар барлық тұтынушылардың негізгі құқықтарын жариялау, олардың құрметтелуін және қорғалуын талап ету, сондай-ақ осы құқықтарды жоятын нарықтық тәртіпсіздіктер мен әлеуметтік теңсіздіктерге қарсы наразылық білдіреді. Дүниежүзілік тұтынушылар құқықтары күні әр жылдың 15 наурызында атап өтіледі.
Серіктестер
Тұтынушылар халықаралық ұйымы Халықаралық стандарттау ұйымымен бірлесіп, жаһандық мәселелерді шешуге бағытталған стандарттарды әзірлейді. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің Жалпы консультативтік мәртебесіне ие. Бұл Біріккен Ұлттар Ұйымының үкіметтік емес ұйымдарға берген ең жоғары мәртебесі болып табылады және оларға БҰҰ жұмысына қатысуға мүмкіндік береді.