Хорватиялық рок тобы "Prljavo kazalište" тарихы

Кіріспе

Хорватиялық рок-топ Prljavo kazalište (Қылай театр) – Хорватияның Загреб қаласынан шыққан рок-топ. 1977 жылы құрылғаннан бері топ бірнеше музыкалық стильдер мен құрамдарын өзгертті, бірақ хорват және югослав рок өнерінің ең танымал топтарының бірі болып қала берді.

Даворин Боговичтің тұсаукесері мен келуі (1977-1980)

Prljavo kazalište 1977 жылы Загребтің Дубрава ауданында құрылды, ол сол кездегі Хорватия ССР-інің астанасы болды. Топтың негізгі мүшелері: Ясенко Хоура (ритм-гитара), Зоран Цветкович (жетекші гитара), Нино Храстек (бас-гитара) және Тихомир Филеш (доп). Оның алғашқы вокалисі Даворин Богович болды, бірақ олар оның орнына Давор Гобачты (кейін Psihomodo pop тобынан) алуды қарастырған. Хоурадан басқа барлығы бұрын Ciferšlus (Zipper) деген топта ойнаған, бірақ ол жаңа топ құру үшін оларға қосылғаннан кейін, олар бұрынғы Югославияда өте танымал болған итальяндық сатирикалық комикстің бір эпизодының атымен Prljavo kazalište ("Қылай театр") деп аталды. Бастапқыда Prljavo kazalište панк-рок тобы болды, бірақ олар бастапқыда The Rolling Stones сияқты дыбысталуды қалаған, оларға үлкен құрметпен қараған. Топ 1978 жылы Polet журналы ұйымдастырған концертте алғаш рет өнер көрсетті. Сол жылы топ өзінің алғашқы синглын шығарды, ол ірі Jugoton лейблі үшін панк-рок стиліндегі Televizori болды. Ол үш әнді қамтыды: Televizori, Majka және Moje djetinjstvo. 1979 жылы Suzy Records екінші синглын шығарды – Moj je otac bio u ratu. Бұл ән Игорь Видмар жинаған Novi Punk Val жинақ альбомына енді, сонымен қатар Панкрити, Параф және бұрынғы Югославия панк-рок сахнасының басқа да көрнекті орындаушылары да қатысты. 1979 жылы топ Suzy Records үшін Пико Станчич продюсерлік еткен алғашқы, аттас альбомын шығарды. Ол JNA стадионында өткен концертте Югославияның Bijelo dugme тобының қолдау тобы ретінде өнер көрсеткен кезде таныстырылды. Жазу сессиялары кезінде Зоран Цветкович топтан шығып, оның орнына Мариян Бркич келді. Альбом көп ұзамай бүкіл бұрынғы Югославияда әлеуметтік мәселелерге толы мазмұнымен танылды және сол кездегі үстем бір партиялық жүйеге сын бағыттады, сонымен қатар Югославиядағы алғашқы гомосексуалдық тақырыптағы ән – "Neki dječaci (Some Boys)" (кейіннен Idoli тобынан "Retko te viđam sa devojkama" әні) де осы альбомда жарық көрді. Билік альбомды "шунд" ("китч") деп бағалады, сондықтан оның сату бағасына жоғары салық салды, ал "шын мәнінде көркем" деп саналған жазбалар төмен салық ставкасынан пайдаланды. Осыған қарамастан, топқа тыйым салынбады және олар жұмысын жалғастырып, жазбаларын сата берді, өйткені бейтарап Югославия басқа коммунистік мемлекеттерге қарағанда цензураға қатысты кем қатаң болды. Топ альбомда қарапайым түрде орындағанмен, БАҚ және жұртшылық оны Югославияда шыққан ең жақсы дебюттік альбомдардың бірі деп жариялады. Альбомның мұқабасын Мирко Илич жасаған, ол атақты Джон Пашедің Тіл мен Еріндер дизайнының пародиязын жасады және топтың панк-рок және The Rolling Stones сияқты ескі рок топтарына бірдей құрмет көрсетуін білдіретін қауіпсіздік инесін қосты. 1980 жылы шыққан Crno bijeli svijet (Қара және ақ әлем) атты екінші альбомында Prljavo kazalište жаңа толқын музыкасына бет бұрды, көбірек жылтыратылған имидж мен дыбысқа ие болды. Альбомды қайтадан Пико Станчич продюсерлік етті және Suzy лейблі арқылы шығарды, ол Италияның Милано қаласында жазылды. Альбомға бірнеше Ska және Two Tone әндері енді, соның ішінде басты сингл Crno bijeli svijet және Mi plešemo ("Біз билейміз"), бірақ бастапқыда оның атауы Mi pijemo ("Біз ішеміз") болуы керек еді. Сонымен қатар, ол белгілі ретро-традициялық поп әншісі Иво Робичтің "Sedamnaest ti je godina tek" әнінің кавер нұсқасын қамтыды. Жазба үлкен жетістікке қол жеткізді және Prljavo kazalište бұрынғы Югославия жаңа толқын сахнасының жетекші тобының бірі болды ("Novi val" деп аталады).

Prljavo kazalište was formed in 1977 in Dubrava, part of Zagreb, the capital of the then SR Croatia. Founding members included: Jasenko Houra (rhythm guitar), Zoran Cvetković a. k. a. Zok (lead guitar), Nino Hrastek (bass guitar) and Tihomir Fileš (drums). Its first vocalist became Davorin Bogović, although they were thinking about taking Davor Gobac (later of Psihomodo pop) instead. All of them, except Houra, previously played in another band called Ciferšlus (Zipper), but after he joined them to form a new group, they opted for the name Prljavo kazalište (meaning 'Dirty Theatre' in Croatian) after an episode of the satirical Italian comic book Alan Ford, which was very popular in the former Yugoslavia. In its early beginnings, Prljavo kazalište was a punk rock band, although they initially wanted to sound like The Rolling Stones for whom they maintained a great admiration. The group performed live for the first time in 1978 at a gig organized by the magazine Polet where they were noted for their furious punk image and stage performance. In the same year, Prljavo kazalište released its first single, the punk rock sounding Televizori for the major record label Jugoton. It featured three songs: Televizori, Majka and Moje djetinjstvo. In 1979, Suzy Records released their second single Moj je otac bio u ratu. That song was included in the compilation album Novi Punk Val compiled by Igor Vidmar, along with Pankrti, Paraf and other prominent artists of the former Yugoslav punk rock scene
In 1979, they released their first eponymous album, produced by Piko Stančić, for Suzy Records. It was promoted when the group performed as a support act of the Yugoslav band Bijelo dugme at a concert held at the JNA Stadium. During the recording sessions, Zoran Cvetković left the band and was replaced by Marijan Brkić. The album soon came to prominence all over the former Yugoslav federation for its social commentary and provoked the then ruling one party system, additionally because it also featured probably the first gay themed song in Yugoslavia titled "Neki dječaci (Some Boys)" (followed later by "Retko te viđam sa devojkama" by Idoli). The authorities valuated the album as "šund" ("kitsch") and hence they imposed higher taxes on its sale price, while the records considered "truly artistic" enjoyed a reduced tax rate. Despite that, the group was not banned and it could freely continue to work and sell records, because non aligned Yugoslavia was not so strict regarding censorship as the other communist states. Although the band played on the album in a rudimentary manner, the media and the public proclaimed it one of the best debut albums ever released in Yugoslavia. The record sleeve was designed by Mirko Ilić and featured a parody of the famous John Pasche's Tongue and Lips design with an added safety pin, representing the band's equal respect for both punk rock scene and old rock bands like The Rolling Stones. On their second album titled Crno bijeli svijet (Black and White World) released in 1980, Prljavo kazalište affiliated with the new wave music, accepting a more polished image and sound. The album, again produced by Piko Stančić and released for Suzy, was recorded in Milan, Italy. The album included several Ska and Two Tone songs such as the main single Crno bijeli svijet and Mi plešemo, meaning We Dance, although the original title was supposed to be Mi pijemo (We Drink). Also, it featured a cover version of Sedamnaest ti je godina tek by the notable retro traditional pop singer Ivo Robić. The record was a major success and Prljavo kazalište became one of the leading acts of the former Yugoslav new wave scene (called "Novi val" in Croatian).

Жасенко Хураның алдыңғы рөлін, Боговичтің оралуы (1981-1983)

Көп ұзамай Даворин Богович топтан кетіп қалды. Оның себептері басқа топ мүшелерімен келіспеушіліктері немесе топтың югославиялық рок сахнасының төбесіне жеткендігі және тығыз кестеде болғандықтан, ауқымды гастрольдер мен жазулардың қысымына төтеп бере алмауы болды. 1981 жылы топ Швециядағы Сюне Фергер студиясында үшінші альбомын жазды. Альбомды Тинь Варга продюсерлік етті, ал перкуссияны Фергер мен Мирослав Буданко, саксофонды Янне Густафсон орындады. Богович кеткеннен кейін, бұл жолы Жасенко Хура бас вокал рөлін өз мойнына алды. Осы альбоммен Prljavo kazalište біртіндеп дәстүрлі рокқа бет бұрып, бүкіл Югославия бойынша үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Альбомда Брюс Спрингстинге арналған құрмет (Heroj ulice және Široke ulice әндері) және Фил Коллинске арналған Noćas sam izašao na kišu балладасы бар. Жазу шығарылғаннан кейін Филеш пен Храстек Югославия халық армиясына шақырылды, сондықтан топ барабаншы Дражен Шолк пен бұрынғы мүше Зоран Цветковичтің көмегімен өнер көрсетті, ол бұл жолы бас гитарада ойнады. Соңғысы жеке альбом шығарды, оның бір әні Vrući dani i vrele noći жинағына енді, ал кейіннен 1982 жылы Dorian Gray тобына қосылды. 1983 жылы Даворин Богович топқа оралды және Suzy мен CBS Records бірлесіп шығарған төртінші альбомы Korak od sna-да ән шырқады, онда Sve je lako kad si mlad хиті болды. Бұл Prljavo kazalište-нің Боговичпен соңғы альбомы болды, ол кеткеннен кейін оның орнын альбомның бэк-вокалисі, Patrola тобының бұрынғы мүшесі Младен Бодалец басты. Осы альбомда "Dobar vjetar u ledja" ("Арқада жақсы жел") әні де бар, ол голливудтық әйгілі актер Монтгомери Клифтке арналған құрметпен жасалған туынды.

Младен Бодалец - "Прляво Казалиште" командасының бас бапкері (1984 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Бодалецпен бірге топ 1986 жылдың басында өзінің бесінші альбомын Zlatne godine шығарды. Бұл жазба поп-рокқа бағытталған музыкаға ауыстырылды және оның ішінде сәтті хиттер: Ne zovi mama doktora, Sladoled және Ma kog me boga za tebe pitaju болды. Suzy Records-тің бұрынғы альбомдарынан айырмашылығы, бұл Jugoton-мен келісімшартқа отырды. 1988 жылы Prljavo kazalište алтыншы альбомын Zaustavite Zemlju шығарды, оның құрамына Zaustavite zemlju, Marina, Moj bijeli labude және Slaži mi сияқты бірнеше хиттер кірді. Альбомда Сюзи үшін шыққан "Mojoj majci" әнін Хоура өзінің жақында қайтыс болған анасына арнап жазған. Сол кезде, Югославияның ыдырауына аз уақыт қалғанда, Югославия федерациясының құраушы елдері арасында шиеленіс туындады, сондықтан Хорватияның Югославиядан тәуелсіздігі мәселесі көтеріле бастады. Сондықтан Zadnja ruža Hrvatska (мағынасы: Соңғы хорват гүлі) әні Хорватияда өте танымал болды, бірақ Югославияның қалған бөлігінде (қабылданатын) ұлтшылдық тұстары үшін сынға ұшырады, олар Югославияның бауырластық пен бірлік саясаты үшін саяси тұрғыдан дұрыс емес деп саналды. Альбом шыққаннан кейін Мариян Бркич Parni valjak-қа қосылды және оның орнына Дамир Липошек келді. Топ 1989 жылы 17 қазанда Загребтегі Республика алаңында шамамен 200 000–300 000 адамның алдында үлкен ашық аспан астындағы шоумен аяқталған халықаралық турнеге шықты. Келесі жылы топ Sve je lako kad si mlad – LIVE! әнінен кейін аталатын қос концерттік альбомын шығарды. 1988 жылы қарашада Загребтің Dom Sportova-сында өткен концерттен және ZG Rock Forces фестивалінде өткен концерттен алынған тікелей материалдан басқа, оған бірнеше ескі студиялық тректер де кірді. Диск мұқабасында бірінші альбомдағыдай, бірақ қара фонға салынған топтың логотипі болды. Сол жылы Prljavo kazalište Mate Došen продюсерімен Devedeseta (мағынасы: 1990 жыл сияқты) атты жаңа студиялық альбом жазды, ал қосалқы вокалдарды Даворин Богович пен Весна Дошен жазды. Топтың жаңа мүшесі, клавиатурашы Младен Рошко болды. 1990 жылдардың басында Prljavo kazalište хорват диаспорасы үшін шетелде жиі концерттер өткізді. Хорватия Республикасының тәуелсіз мемлекет ретінде құрылған Хорватияның Тәуелсіздік соғысының алғашқы жылдарында топ өз қызметін тоқтатты және 1993 жылы жаңа клавишашы Федор Боичпен (ITD bend-тің бұрынғы мүшесі) InterService лейблі үшін Lupi petama альбомын шығарды, оның құрамында Lupi petama, Pet dana ratujem, subotom se zaljubljujem және басқа да патриоттық соғыс әндері болды. Топ халық музыкасының элементтерін қабылдады және олардың "Uzalud vam trud svirači" трегінде Винковчиден келген дәстүрлі тамбура оркестрі пайда болды. Альбом мұқабасында оқ-дәріге толы табақ бейнеленген. 1994 жылы Prljavo kazalište осы альбом үшін Хорватияның Porin музыкалық сыйлығын алды, сонымен қатар басқа да санаттарда да жеңіске жетті. 1995 жылы топ мереке қарсаңында Долац базарында өткен ашық аспан астындағы концертте жазылған Božićni koncert (Рождестволық концерт) атты жаңа концерттік альбомын шығарды. 1996 жылдың соңында Croatia Records үшін сәнді мұқабасы бар S vremena na vrijeme альбомы шықты, бірақ ол жаңа идеялар әкелген жоқ. Жазылған материал Лондон қаласында Зоран Цветькович көмегімен араластырылып, мастерленді. Альбомға Simple Minds тобының барабаншысы Мел Гейнор қонақ ретінде қатысты. Ясенко Хоура CBS деп аталатын лейбл құрды, бұл CBS Records-тің пародиісі, олар үшін топ бір кезде альбом шығарды, сонымен қатар топтың ең танымал Crno Bijeli Svijet әнінің аббревиатурасы. 1997 жылдың соңында Prljavo kazalište 20 жылдығын атап өтіп, симфониялық оркестрмен концертте Ватрослав Лисинский концерт залында концерт берді және жазбаларды XX Godina атты концерттік альбом ретінде шығарды. 1998 жылы топ өзінің Dani ponosa i slave альбомын шығарды, бұл 20 жылдық мерейтойдан кейін шыққан алғашқы студиялық альбом болды. Оған хорват рэп тобы Tram 11 қонақ ретінде қатысты. 2000 жылдары (онжылдықта) Prljavo kazalište Sve je lako kad si mlad атты төрт аудио CD қорапты шығарды (бұрын аталған тірі альбоммен шатастырмау керек). Оның пластинкасының мұқабасында қайтадан топтың логотипі болды, бірақ бұл жолы бірінші альбомдағыдай ақ түсте. 2002 жылдың соңында Prljavo kazalište Dallas Records компаниясымен келісімшартқа қол қойды, ал келесі жылы олардың Radio Dubrava альбомы жарық көрді. 2003 жылы топ бұрынғы Югославияның жаңа толқын сахнасын қамтитын және Загреб, Белград және Люблянадан көптеген танымал бұрынғы Югославия рок-актілерін қамтитын Sretno dijete рок-кументальді фильміне қатысты. 2005 жылы топ Moj dom je Hrvatska альбомын шығарды. 2008 жылы топ Mississauga, Онтариодағы Metalworks студиясында жазылған Tajno ime қос альбомын шығарды. Келесі жылы концерттік жазбалардың жинағы Best of Live және DVD концерттік альбомы XXX godina live, олардың 30 жылдығын атап өту. 2012 жылы топ Даворин Боговичтің қонақ ретінде шыққан Možda dogodine альбомын шығарды. 2014 жылы Prljavo Kazalište "Tamni slapovi" синглын шығарды. 2022 жылы Хоура мен Филеш арасында жанжал туындады, нәтижесінде Филеш Хоура мен Бодалецтің Prljavo Kazalište атымен өнер көрсетуіне заңды түрде тыйым салуға тырысты, бірақ сәтті болмады. 2023 жылы Филеш Боговичпен бірге жаңа топ құрды, оған да Prljavo Kazalište деп ат қойды. 22 қыркүйекте 2023 жылы Филеш пен Боговичтің Prljavo Kazalište тобы өзінің дебюттік Underground альбомын шығарды, ол жағымсыз пікірлерге ие болды.

With Bodalec, the group released its fifth album Zlatne godine in the beginning of 1986. This record was shifted to pop rock oriented music and it included the successful hits: Ne zovi mama doktora, Sladoled and Ma kog me boga za tebe pitaju. Unlike their previous Suzy Records albums, this one was signed for Jugoton. In 1988, Prljavo kazalište released their sixth album Zaustavite Zemlju which included several hits such as Zaustavite zemlju, Marina, Moj bijeli labude and Slaži mi. The album, which was released for Suzy, included the song Mojoj majci which Houra tributed to his recently deceased mother. At that time, shortly before the upcoming breakup of Yugoslavia, tensions broke out between the constituent countries of the Yugoslav federation, so the issue of an eventual Croatian independence from Yugoslavia started to rise. Hence the lyrics Zadnja ruža Hrvatska (meaning: Last Croatian Rose) made the song very popular in Croatia, but also criticized in some parts of the rest of Yugoslavia due to (perceived) nationalist undertones, which were considered politically incorrect for the Yugoslav policy of brotherhood and unity. After the album's release, Marijan Brkić left to join Parni valjak and was replaced with Damir Lipošek. The band went on an international tour which culminated with a big open air show played on October 17, 1989 on the Republic Square in Zagreb in front of approximately 200,000–300,000 people. In the following year, the group released its double live album titled after the song Sve je lako kad si mlad – LIVE!. Beside live material from the concert held in November 1988 at the Zagreb's Dom Sportova and from the performance at the ZG Rock Forces festival, it included few older studio tracks as well. The record sleeve again featured the band's logo as on the first album but on a black background. During the same year, Prljavo kazalište recorded a new studio album titled Devedeseta (meaning: Ninetieth, as in 1990), produced by Mate Došen, while the backing vocals were recorded by Davorin Bogović and Vesna Došen. The group also got a new member, the keyboards player Mladen Roško. In the beginning of the 1990s, Prljavo kazalište frequently played shows abroad for the Croatian diaspora. During the first years of the Croatian War of Independence, which established the Republic of Croatia as an independent state, the group paused its activities and in 1993 with the new keyboard player Fedor Boić (former member of ITD bend) released the album Lupi petama for InterService label with the patriotic war songs Lupi petama, Pet dana ratujem, subotom se zaljubljujem and others. The group adopted elements of folk music and a traditional tambura orchestra from Vinkovci appeared on their track Uzalud vam trud svirači. The record cover featured a plate filled with bullets. In 1994 Prljavo kazalište received the Croatian Porin music award for this album, but also in other categories as well. In 1995 the group released a new live album recorded at the open air concert held on Christmas Eve at Dolac Market titled Božićni koncert (Christmas Concert). In the end of 1996 the album S vremena na vrijeme with a luxurious cover came out for Croatia Records, however it didn't bring any fresh ideas. The recorded material was mixed and pre mastered in London, UK with the help of Zoran Cvetković. The album included a guest appearance by Mel Gaynor, the drummer of Simple Minds. Jasenko Houra formed a record label called CBS a pun to CBS Records for whom the group once released an album, and the abbreviation for the band's best known song Crno Bijeli Svijet. In the late 1997 Prljavo kazalište celebrated 20th anniversary by playing a concert with a symphony orchestra at the Vatroslav Lisinski Concert Hall and released the recordings as a live album titled XX Godina on Houra's new label. In 1998 the group released its album Dani ponosa i slave, which was the first studio album released after the 20th anniversary. It included guest appearance by the Croatian rap music group Tram 11. In the 2000s (decade), Prljavo kazalište released a four audio CD box set titled Sve je lako kad si mlad (not to be confused with the previously mentioned live album with the same title). Its record sleeve again featured the band's logo, but this time on a white background as it was on the first album. In the end of 2002, Prljavo kazalište signed a contract with Dallas Records which released their album Radio Dubrava in the following year. In 2003, the band took part in the rockumentary Sretno dijete which covers the former Yugoslav new wave scene and features many eminent former Yugoslav rock acts from Zagreb, Belgrade and Ljubljana. In 2005, the band released the album Moj dom je Hrvatska. In 2008, the band released the double album Tajno ime which was recorded at Metalworks Studios in Mississauga, Ontario. The following year a compilation of live recordings Best of Live and a DVD live album XXX godina live, celebrating their 30th anniversary. In 2012, the band released the album Možda dogodine featuring the guest appearance by Davorin Bogović. In 2014, Prljavo Kazalište released the single "Tamni slapovi". In 2022, Houra and Fileš had a fallout, leading to Fileš unsuccessfully trying to legally ban Houra and Bodalec from performing under the name Prljavo Kazalište. In 2023, Fileš founded a new band with Bogović, also named Prljavo Kazalište. On 22 September 2023, Fileš and Bogović's Prljavo Kazalište released their debut album Underground, which was met with poor reviews.

Сыйлықтар мен марапаттар

YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: Югославия поп және рок музыкасының ең жақсы альбомдары) кітабы Crno bijeli svijet альбомын бұрынғы Югославияда шыққан ең жақсы альбомдардың 36-шысы деп бағалады. Албомнан "Mi plešemo" әні Сербия радиосы B92 тыңдаушылары таңдаған 100 ең жақсы бұрынғы югослав рок әндері тізімінде 47-ші орынды, ал "Crno bijeli svijet" әні 60-шы орынды иеленді. Топ 1994 жылдың ең үздік альбомы үшін, сондай-ақ 1998 және 1999 жылдардағы ең жақсы рок альбомдары үшін Porin сыйлығымен марапатталды. Prljavo kazalište тобының Crno bijeli svijet әнінің польша тіліне аударылған нұсқасы, Czarno Biały Świat деген атаумен Kazik орындауында 2001 жылы Польшада шыққан Yugoton атты құрмет альбомына енгізілді. Бұл диск бұрынғы Югославия рок өнеріне арналған құрмет көрсету.

Биылғы хит-парадтар

Тақырыбы Жыл Тізімдемедегі ең жоғары орын Албом CRO "Stare navike" 2023 2 “—” - тізімге енбеген немесе бұл аймақта жарияланбаған шығарылымдарды көрсетеді.