Кіріспе

Бакалавриаттың бакалавр дәрежесінің түрі

Құрметті дәреже әртүрлі дәрежелер мен білім беру жүйелерінде әртүрлі мағыналарға ие. Көбінесе ол "қалыпты", "жалпы" немесе "көзделген" бакалавр дәрежесінен гөрі, көбірек материалды немесе жоғары оқу стандартын, немесе екеуін қамтитын бакалавр дәрежесінің бір түрі болып табылады. Құрметті дәрежелер кейде дәреже аббревиатурасынан кейін "Hons" деп белгіленеді, жергілікті әдет-ғұрыпқа сәйкес әртүрлі пунктуациямен, мысалы, "BA (Hons)", "B.A., Hons" және т.б. Канадада құрметті дәрежелер дәреже аббревиатурасының алдында "H" әрпімен көрсетілуі мүмкін, мысалы, "HBA" – Құрметті бакалавр немесе Бизнес басқаруы. Құрметті дәрежелерге мысалдар: АҚШ-тағы құрметті бакалавр дәрежесі; Ұлыбритания, Нидерланды, Бангладеш, Гонконг және Үндістандағы құрметті бакалавр дәрежесі; Ирландиядағы құрметті бакалавр дәрежесі; Жаңа Зеландиядағы құрметті бакалавр және құрметті бакалавр дәрежесі; Канададағы құрметті бакалавр және құрметті бакалавр дәрежесі; Австралиядағы құрметті бакалавр дәрежесі. Оңтүстік Африкада бакалавр дәрежесі – бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін берілетін жоғары білім дәрежесі. Шотландияның ежелгі университеттері бакалаврдың орнына бакалавр дәрежесін бергенде, оны құрметті немесе құрметсіз деп тағайындауы мүмкін; олар эквивалентті бакалавр дәрежелерімен бірдей деңгейде болады. Магистрлік деңгейде, британдық университеттердегі біріктірілген магистрлік дәрежелер, студенттер бакалавр дәрежесімен бірдей деңгейде оқуға түседі, сонымен қатар құрметті дәрежелер болып табылады. Көптеген университеттер мен колледждер құрметті және құрметсіз бакалавр дәрежелерін ұсынады. Құрметті дәреже берілген көптеген елдерде, олар құрметсіз дәрежеге қарағанда жоғары жетістік деңгейін білдіреді. Кейбір елдерде (мысалы, Австралияда) құрметті дәреже құрметсіз дәрежеге қарағанда ұзақ оқу кезеңін талап етуі мүмкін. Англияда, Солтүстік Ирландияда және Уэльсте бакалавр дәрежесінің көп бөлігі құрметті дәреже ретінде беріледі; ал, керісінше, АҚШ-та құрметті дәрежелер сирек беріледі. Қазіргі британдық бакалавриаттық дәрежелерді жіктеу жүйесі, бірінші, жоғарғы және төменгі екінші, үшінші сыныптық құрметтерге бөлінеді, 1918 жылы студенттерді академиялық жетістіктеріне сәйкес ажырату үшін жасалған. Алайда, "құрмет" дәрежесінің түсінігі одан да ертерекке қарайды, өйткені 1839 жылы Лондон университетінің бастапқы ережелерінде құрметке ие емтихан болған, ал Невил Маскелин 1754 жылы Кембриджде құрметпен бакалавр дәрежесін алғаны тіркелген. Бұл жүйеге әсер еткен басқа елдер мен аумақтар: Австралия, Бруней, Канада, Жаңа Зеландия, Мальта, Сингапур, Оңтүстік Африка, Нидерланды және Гонконг.

Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландия

Англияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда бакалавр дәрежесі әдетте үш жылдық оқудан кейін "қосымша" (with honours) ретінде беріледі. Қосымша бакалавр дәрежесі жоғары білім беру біліктіліктерінің 6-деңгейіне сәйкес келетін жоғары білім беру біліктілігінің толық талаптарын қанағаттандырады және Болон процесімен құрылған Еуропалық жоғары білім беру аймағының біліктілік шеңберіндегі бірінші циклдің аяқталуы бойынша марапатталады. Студенттерге, егер олар қосымша бакалавр дәрежесі үшін қажетті 360 кредиттен кем, мысалы, 300 кредит жинаса, "қарапайым" (ordinary) дәреже берілуі мүмкін. Бакалавр дәрежесінен өзге, бакалавр және магистр деңгейлеріндегі оқуды біріктіретін төрт жылдық біріктірілген магистр дәрежесі де "қосымша" (with honours) ретінде беріледі.

Франция

Францияда "Honours" дәрежесі "Double Licence" дипломына ұқсас болуы мүмкін. Ол жалпы бакалавр дипломымен бірдей мерзімді құрайды, бірақ оқу деңгейі жоғарырақ болады. Әдетте, ол магистратура бар факультеттерде ұсынылады, ал "Double Licence" дипломы көбінесе бакалавриат мектептерінде немесе колледждерде ұсынылады. Дегенмен, бакалаврдан кейінгі қосымша бір жылдық оқуды қамтитын "Honours" дәрежесі Францияда қазіргі кезде жоқ "Maîtrise" дипломына көбірек сәйкес келеді. Ол магистр дәрежесінің бірінші жылына (M1) сай келеді.

Мальта

Мальта университеті мен Мальта өнер, ғылым және технология колледжі (MCAST) бірнеше бакалавр дәрежесін ұсынады, бұл әдетте үш жылдық бағдарламаға қосымша оқу жылын, бакалавр диссертациясын немесе мамандық таңдауды білдіреді.

Нидерланды

Нидерландыда "Honours" бағдарламасы – бакалавриат бағдарламасына қосымша 30 ECTS, және оны екі-үш жыл ішінде аяқтау қажет. Көптеген университеттерде бұл бағдарлама барлық "Honours" студенттеріне әлеуметтік және медициналық ғылымдарды, сондай-ақ бизнес, экономика, өнер және құқық салаларынан білімді үйлестіретін пәнаралық тәсіл ұсынады. Бұл бағдарламаға қабылдану үшін үміткер студенттер тамаша оқу жетістіктерін көрсетуі керек, ал оқуын аяқтағанда орташа балл деңгейі кемінде 7.5/10 болуы тиіс.

Шотландия

Шотландияда барлық бакалавриат дипломдары міндетті түрде төрт жылдық болуы керек. Студенттер құрметті дипломды немесе жалпы (немесе қарапайым/қанағаттанарлық) дипломды таңдай алады. Екі типті дипломның алғашқы екі жылы бірдей болады; алайда, содан кейін құрметті дипломды оқуды жалғастырған студенттер соңғы жылы жоғары деңгейдегі пәндерді және диссертацияны аяқтайды, ал жалпы дипломды таңдаған студенттер үшінші жылды мамандықтың төменгі деңгейінде аяқтайды. Шотландияда құрметті дипломға түсу әдетте шектеулі емес және студенттер құрметті дипломды оқуға ынталандырылады, себебі жалпы/қарапайым/қанағаттанарлық дипломда бірдей тереңдік пен мамандық деңгейі қамтамасыз етілмейді.

Канада

Канадада екі түрлі диплом бар. Кейбір университеттер, әсіресе Онтариода, үш жылдық бакалавриаттың орнына төрт жыл оқығаннан кейін құрметті дипломды тағайындайды. Мұндай дипломды тағайындайтын университеттердің мысалдары ретінде Куинс университеті мен Йорк университетін атауға болады. Бұл университеттерде құрметті диплом алуға үміткер студенттер құрметті диссертация жұмысын орындай алады. Торонто университеті бұрын үш және төрт жылдық білім беру арасында ұқсас айырмашылық жасады, сондай-ақ, қалыпты бакалаврға қажетті 1,5-ке қарағанда, құрметті дипломға 1,85-тен жоғары cGPA талабын қойды. 2001 жылғы жазғы сессиядан бастап үш жылдық бағдарлама тоқтатылды және жаңа студенттерге қолжетімді емес. 2022-23 оқу жылынан бастап төрт жылдық бағдарламаны аяқтаған студенттер 1,5 пен 1,84 аралығындағы cGPA көрсеткішіне ие болса, қарапайым B.A. немесе B.Sc. дипломдарын алуға құқылы. Макгилл университеті, Оттава университеті, Батыс Онтарио университеті, Британдық Колумбия университеті, Конкордия университеті және Далхаузи университеті сияқты басқа да университеттер студенттерден құрметті диплом алу үшін құрметті жобаны орындауын талап етеді (cum honore). Бұл университеттердегі құрметті бағдарламалар, құрметсіз "мамандық" дипломдарына қарағанда жоғары мамандану деңгейін талап етеді, оның ішінде жетекшілік астындағы зерттеу жобасы немесе диссертация, және студенттер жоғары академиялық стандартты сақтауы керек. Диссертациялық құрметті дипломдар студенттерді зерттеуге негізделген аспирантураға дайындайды және кейде докторлық бағдарламаларға тікелей қабылдануға мүмкіндік береді. Канададағы көптеген аспирантура бағдарламаларына қабылдану үшін төрт жылдық бакалавр дипломы қажет.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та көптеген құрметті дипломдар (немесе АҚШ орфографиясы бойынша honors дипломдары) қалыпты бакалавр бағдарламасы үшін қажеттіден артық диссертациялық жұмыс немесе жобаны талап етеді. Сирек жағдайларда студент, қалыпты талаптарға сай келмесе де, дипломдық жұмыс жазуға өтініш бере алады. Кейбір оқу орындарында жеке құрметті бағдарламалар болмайды, бірақ олар латынша құрметпен берілген бакалавр дипломдарын, академиялық үлгерім немесе сыныптағы орны бойынша беріліп, құрметті дипломдар деп атайды.

Гонконг

Гонконг университеттерінің төрт дәреже санаттары бар: бірінші сынып, екінші сынып жоғары деңгейі (немесе екінші сыныптың бірінші тобы/I), екінші сынып төменгі деңгейі (немесе екінші сыныптың екінші тобы/II) және үшінші сынып. Гонконгта берілетін бакалавр дәрежелері құрметті дәрежелер болып саналады және BSc (Hons), BEng (Hons), BBA (Hons) сияқты аббревиатуралармен белгіленеді. Гонконг университеті, Гонконг ғылым және технология университеті мен Гонконг политехникалық университеті 4.3 шкаласы бойынша GPA жүйесін қолданады, ал Гонконгтың қытай университеті 4.0 шкаласы бойынша GPA жүйесін қолданады.

Жаңа Зеландия

Бакалавр дәрежесі Жаңа Зеландия біліктілік жүйесінде Австралия мен Шотландиядағы бакалавр дәрежесінен өзгеше деңгейде болып табылады. Ол 4 жылдық (480 кредит) немесе бакалаврден кейінгі 1 жылдық (120 кредит) курс түрінде болуы мүмкін, және студенттерді магистратураға дайындайды. Бакалавр дәрежелері B. Com. (Hons), B. Sc. (Hons) сияқты аббревиатуралармен белгіленеді. Құрметті диплом беру ерекше, көзге көрінетін немесе қанағаттанарлық нәтижелерді мойындайды; олар бірінші сыныпты құрмет, екінші сыныпты құрмет (бірінші және екінші бөлімдері) және үшінші сыныпты құрмет деп аталуы мүмкін.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада кәсіби емес бакалавр дәрежесі (BA, BSc, BCom) үш жылдық білім беру бағдарламасы (құқық немесе медицина сияқты кәсіби бағдарламалар ұзағырақ). Үш жылдық бакалавр дәрежесін аяқтаған студенттер магистрлік деңгейде оқуға түсу үшін қажетті бір жылдық құрмет дипломын алуға тіркеле алады. Әдетте, құрмет дипломы бір мамандық бойынша (мысалы, математика, ағылшын тілі) мамандануды көздейді. Құрмет дипломына қабылдау көбінесе өте таңдаулы болады. Бакалавр дәрежесі Оңтүстік Африка біліктілік органының ұлттық біліктілік аясында 7-деңгейде, ал құрмет дипломы 8-деңгейде орналасады. Құрмет дипломы әдетте оқыту курстары мен зерттеу жұмыстарынан тұрады (құрмет дипломының кемінде 25% зерттеу жұмысына арналады).