Кіріспе

Фредерик Уильям Фрэнсис (22 желтоқсан 1917 – 17 наурыз 2007) – ағылшын операторы және кинорежиссері. Франсис кинодағы мансабын Джон Хьюстонның және Пауэлл мен Прессбергер режиссерлік тобының операторы ретінде бастады. Кейіннен ол Джек Кардиффтің «Ұлдар мен сүйіктілер» (1960), Джек Клейтонның «Жоғарыдағы бөлме» (1959) драмасы және психологиялық триллер «Көктемгі әуендер» (1961) сияқты британдық фильмдерге оператор болды. Ол Дэвид Линчпен бірлескен жұмыстарымен танымал – «Сойыл адам» (1980), «Дюна» (1984) және «Түзу жол» (1999). Сонымен қатар, Мерил Стриптің ойнаған «Француз лейтенантының әйелі» (1981) және Мартин Скорсезедің «Қорқыныш мүйісі» (1991) фильмдеріндегі жұмысы үшін де марапат алды. Режиссер ретінде ол 1960-1970 жылдары британдық Amicus және Hammer өндіріс компанияларымен байланыста болды. Франсис көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде «Ұлдар мен сүйіктілер» (1960) және «Даңқ» (1989) фильмдері үшін екі «Оскар» сыйлығы. Ол бес рет Британдық кино және телеарналар академиясының сыйлығына ұсынылып, 1997 жылы Америка операторлар қоғамының халықаралық жетістіктері сыйлығын және 2004 жылы BAFTA-ның ерекше жетістіктері сыйлығын алды.

Ерте өмір

Англияның Лондон қаласындағы Ислингтон ауданында туған Франсис бастапқыда инженер болуды жоспарлаған. Мектепте ол жазған болашақ туралы фильмдерге арналған туындысы үшін Кентиш Таундағы Солтүстік-Батыс Лондон политехникалық институтында оқуға стипендия алды. 16 жасында мектепті бітіріп, фотограф Луи Протероның шәкірті болды. Франсис Протеромен алты ай жұмыс істеді. Осы уақытта олар Associated Talking Pictures (кейін Ealing Studios) студиясында түсірілген Стэнли Лупиноның фильміне кадрлар түсірді. Бұл оның клапер, камераға пленка салушы және фокусқа келтіруші болып қатарынан жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Ол British International Pictures компаниясында кинодағы мансабын бастады, содан кейін British and Dominions компаниясына ауысты. Оның клапер ретіндегі алғашқы фильмі – "Корбаль тұтқыны" (1936).

Соғыс қызметі

1939 жылы Фрэнсис әскерге қабылданып, келесі жеті жылды сонда өткізді. Біраз уақыттан соң ол Уэмбли студиясындағы Армия кинематографиялық қызметіне оператор және режиссер болып бекітілді, онда ол көптеген оқу фильмдерін түсірді. Осы туралы Фрэнсис: "Мен көбінесе әскердегі түрлі кинотоптармен бірге болдым, сондықтан операторлық, монтаждау және басқа да көптеген жұмыстарда тәжірибе жинадым, жақсы білгіш болдым" деді.

1950-56: Алғашқы еңбектері

Азаматтық өмірге оралғаннан кейін Фрэнсис келесі он жылды камера операторы ретінде жұмыс істеуге арнады. Ол тез арада "Арчерлер" тобының тұрақты операторы және олардың суретші-операторы Кристофер Чаллис болды. Франсис "Арчерлер" туындыларының алтысында оператор болып жұмыс істеді: "Шағын артқы бөлме", "Қашқыш Пимпернель" (1950), "Жерге кеткен", "Хоффманның әңгімелері" (1951), "Екі рет бір уақытта" және "Солдат шәкірті". Ол Чаллиспен бірге тағы екі фильмде операторлық жұмыс атқарды: "Ангельдер 15" және "Монте-Карлодағы махаббат оқиғасы". Франсис Освальд Морристің де тұрақты операторы болды. Оның Морриспен алғашқы толық метражды фильмі "Алтын саламандр" (1950) болды. Екеуі "Жүректердің жоқарғы картасы" және Джон Хьюстон режиссерлік еткен үш фильмде де бірлесіп жұмыс істеді: "Мулен Руж", "Жынды шайтанды жең" және "Моби Дик". Франсиске "Моби Дик" фильмінің екінші топтық түсірілімдерін басқару мүмкіндігі берілді, ал көп ұзамай Португалияда түсірілген "Кореядағы төбе" (1956) фильмінің толыққанды операторы болды.

1959-1968: Британдық фильмдер

Кейін ол «Room at the Top» (1959), «Saturday Night and Sunday Morning» (1960), «Sons and Lovers» (1960) және «The Innocents» (1961) сияқты беделді британдық драмаларда жұмыс істеді, оларды өзі түсірген ең жақсы фильмдердің бірі деп есептеді. Джек Кардиффтің «Sons and Lovers» фильміндегі жұмысы үшін ол алғашқы рет «Үздік операторлық жұмыс» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын алды. Фильмде 1900 жылдардың басындағы шағын көмір шахтасындағы қоғамдық қысым бейнеленген. 1961 жылғы «American Cinematographer» журналында оның жұмысы жоғары бағаланып, фильмнің «көрнекті визуалды сұлулығымен және тұтас түсірілім өнерінің шеберлігімен ерекшеленетіні, бұл оны соңғы жылдардағы ең жақсы монохромды фильмдердің біріне айналдырады» делінген. Оператор Джон Бейли де оның жұмысын мақтап: «Содан кейін мен «Sons and Lovers» фильмін көрдім және фильмнің поэзиясы мен визуалды әдемілігіне қатты әсерлендім. Камера жұмысы ағылшын тілінде түсірілген фильмдерде бұрын көрмегенімдей еді» деді. Одан кейін ол режиссер Джек Клейтонмен бірлесіп, Дебора Керрдің басты рөлде ойнаған «The Innocents» психологиялық драмасын жасады. Франсис CinemaScope форматында жұмыс істеді. Ол түрлі түсті фильтрлерді қолданды және кадрдың шетіндегі әр нәрсені қараңғылыққа көмбеу үшін жарықтандыру құралдарын пайдаланды. Франсис терең фокус қолданып, жарықты экранның ортасына қарай бағыттады. Франсис пен Клейтон фильмді ерекше батыл стильде түсірді, кейіпкерлер кадрдың шетінде, ал олардың жүздері кейбір сахналарда профильде ортада орналасқан. Бұл бейнедегі теңгерімсіздікке негізделген жақындық және алаңдаушылық сезімін тудырды. Көптеген ішкі түнгі сахналарда Франсис линзалардың шеттерін қара бояумен бояп, көбірек қарқынды, «марқұмдық» фокусқа қол жеткізді, сондай-ақ көбірек жарық беру үшін бірнеше қосқан шамдарды пайдаланды. «The New Yorker» журналының киносыншысы Паулин Кейл оның жұмысын мақтап: «Мен бұл оператор Фредди Франсистің қайдан пайда болғанын білмеймін. Естеріңізде болса, өткен жылы британдық фильмдердің көрінісі жақсы болған сайын, оның жұмысы екені анықталды» деді.

1963-1970: режиссерлік жұмыс

"Сындар мен ғашықтар" үшін "Оскар" сыйлығын жеңгеннен кейін Фрэнсис көркем фильмдердің режиссері ретінде мансабын бастады. Оның режиссерлік дебюті "Екі екі алтыны құрайды" (1962) фильмі болды. Келесі 20 жыл бойы Фрэнсис үздіксіз төмен бюджетті фильмдердің режиссері болып жұмыс істеді, олардың көпшілігі қорқыныш немесе психологиялық триллер жанрында болды. "Параноик" (1963) фильмінен бастап, Фрэнсис 1960 және 1970 жылдары "Хаммер" студиясы үшін көптеген фильмдер түсірді. Олардың ішінде "Қасқыр" (1964) және "Гистерия" (1965) сияқты триллерлер, сондай-ақ "Франкенштейннің зұлымдығы" (1964) және "Дракула қабірден қайта тірілді" (1968) сияқты монстр фильмдері бар. Осы фильмдердің режиссері ретіндегі бейнесі туралы Фрэнсис: «Қорқыныш фильмдері мені қорқыныш фильмдерінен де жақсы көреді» деді. 1960 жылдардың ортасында Фрэнсис "Амикус Продакшнс" студиясымен де байланыс жасады, ол "Хаммер" сияқты қорқыныш фильмдеріне маманданған. Фрэнсис "Амикус" үшін түсірген фильмдердің көпшілігі антологиялық болды, мысалы, "Доктор Террордың қорқынышты үйі" (1965), "Азаптау бағы" (1968) және "Крипттен әңгімелер" (1972). Ол сонымен қатар өмір сүруі қысқа болған "Тайберн Фильмз" компаниясы үшін екі фильм түсірді: "Гул" (1975) және "Кісі қасқыр туралы аңыз" (1975). Режиссер ретінде Фрэнсис өте қабілетті болды, ал оның қорқыныш фильмдері ерекше көркемдік шеберлікке ие болды. Ол режиссер ретінде жанрлық материалдан тысқары жұмыс істей алмағанына өкінді. Фрэнсис "Дракуланың ұлы" (1974) фильмін режиссерлік етті, онда Гарри Нильссон атау рөлін, ал Ринго Старр Мерлин сиқыршы рөлін сомдады. Фрэнсис режиссерлік еткен фильмдердің ішіндегі сүйіктілерінің бірі – "Ана, күйеу бала, ұл және қыз" (1970) фильмі. "Мамси" – оқшауланған, жоғары әлеуметтік топқа жататын отбасы туралы қара комедия, олардың қарым-қатынастары мен мінез-құлқы қасіретті салдарларға әкелді. Фильм кең көлемді сыншылар тарапынан жақсы қабылданылмады, бірақ жанкүйерлер арасында шағын культты фильмге айналды. 1985 жылы Фрэнсис Берк пен Хардың қылмыстары негізінде "Доктор және шайтандар" фильмін түсірді.

1980-91: Киноға оралу

1980 жылы ол Дэвид Линч үшін британдық «Сары адам» (1980) драмасында оператор болып қайта жұмысқа кірісті. «Сары адам» фильмінің түсірілімі негізінен Уэмбли студиясында Panavision форматында жүзеге асты, онда Kodak компаниясының Plus X пленкасы қолданылды — Франсистің стандарттарына сай келіп, жеткілікті көлемде қолжетімді болған жалғыз монохромды эмульсия. Ол әдемі қара-ақ түсірілім жасағаны үшін үлкен даңққа ие болды және Британ кино академиясының сыйлығына үміткер болды. The New York Times газетінің журналисі Бен Кенигсберг Франсистің фильмдегі жұмысын былай бағалады: «Франсис контрастың жоғары мүмкіндіктерін пайдаланады, бірақ оның көлеңкелерінің нәзік элементтерінің повествованиеге қалай әсер ететініне назар аударыңыз. Линч деформацияланған басты кейіпкер Джон Меррикке (Джон Херт) толық көрініс беруді кейінге шегеді, осылайша максималды әсерге қол жеткізеді. Сондықтан Франсис Меррикті алғашқы жарты сағатта әртүрлі көлеңкелерде көрсетеді, содан кейін бір медбике оны табады, аспаннан түскен жарықпен толық жарықтандырылып, қатты қиқширады». Франсис индустрияда және сыншылар тарапынан жаңа құрметке ие болды. 1980-ші жылдары ол Линчпен тағы екі рет жұмыстасты: ғылыми-фантастикалық «Дюна» (1984) және Айова штатында 23 күнде түсірілген драма «The Straight Story» (1999). Оның ең жақын операторларының бірі Гордон Хейман болды. Ол «Жазалаушы ән» (1982), «Клараның жүрегі» (1988) сияқты фильмдерде жұмыс істеді. Франсистің режиссер ретінде соңғы жұмысы — 1987 жылғы «Қара мұнара» (Стивен Кингтің 2004 жылғы осы аттас кітабымен ешқандай қатысы жоқ). Франсис оны нашар арнайы эффектілеріне байланысты нашар фильм деп санады және оның атын жойды. Оның орнына Кен Барнетт есімі қойылды. Эдвард Цвик режиссерлік еткен «Даңқ» (1989) атты Азамат соғысы туралы драмадағы жұмысы үшін ол екінші Академия сыйлығын алды. American Cinematographer журналынан Дэвид Э. Уильямс былай деп жазды: «Франсис пен режиссер Звик әйгілі фотограф Мэтью Брэди және тағы басқалардың кезеңдік суреттерін зерттеді. Қара-ақ суреттер фильтрлерді немесе сепиялық тонды қолданбайтын реалистік көріністі ұсынды, оның орнына эпоханы жаңғырту үшін локациялар мен өндіріс дизайнының сенімділігіне сүйенді. Франсис «Даңқты» қарапайым және адал түрде түсірді, солдаттардың бет-әлпеттеріндегі жарық пен көлеңке арқылы көптеген жақын драмалық көріністерді көрсетті». Франсис бұл тәжірибе туралы былай деді: «Мен соғыстың бекершілігіне сенемін және біз «Даңқтың» бірнеше бөлігінде бұл идеяны жақсы бейнеледік деп ойлаймын. Бұл әрқашан ойымда болды». Франсис сыншылардың сүйіктісі болған «Айдағы адам» және Мартин Скорсезе «Қорқыныш» фильмінің ремейкінің (1991) түсіріліміне операторлық жасады. Франсис Скорсеземен жұмысқа орналасуына режиссер Майкл Пауэлл ұсыным бергенін айтты. Франсис қайтадан терең фокус қолдануға тырысты, осылайша көрермендер психопат Макс Кэдиді (Роберт Де Ниро) іздеу үшін кадрды үнемі қарап отыруға мәжбүр болды. Франсис Скорсеземен жұмыс істеген қарым-қатынасы туралы былай деді: «Скорсезе — фильмді түсірмес бұрын, оны өз басында түсірген тағы бір режиссер. Дегенмен, кейде оны бір нәрсеге көндіруге болады. Бір сахнада Боб Де Ниро телефонмен сөйлесіп, есіктің арғы жағындағы бардан ілініп тұрды. Мен суретке түсіруді төңкеріп бастауды ұсындым, оның бетін жақын планға алып, содан кейін камераны артқа қарай бұрып, бөлмені де төңкеріп көрсетуді ұсындым. Біз бұл кадрды Panatate қашықтан басқару құрылғысымен түсірдік, және Марти оған ғашық болды». Франсистің оператор ретінде соңғы көркем фильмі — Дэвид Линчпен бірлескен «The Straight Story» (1999) атты шағын, жеке драма болды.

2004-12: тану және соңғы жылдар

Фрэнсис көптеген индустриялық наградаларды алды, соның ішінде 1997 жылы Америка кинематографистер қоғамының халықаралық жетістік сыйлығын, ал 2004 жылы BAFTA-ның ерекше жетістік сыйлығын. Фрэнсис Дэвид Эллистің «Кинематографистермен сұхбаттар» (2012) кітабында және американдық Scarecrow Press баспасында жарық көрді. Фреддидің соңғы жұмысы All Saints тобының «Never Ever» (All Saints әні) музыкалық бейнебаянының операторы болуы тиіс болған. Оны режиссер Шон Эллис түсірді. Бейнебаян 1998 жылғы Brit Awards жүлдесінде «Жылдың үздік британдық бейнебаяны» номинациясын жеңіп алды.

Жеке өмір

Франсис 1940 жылы Глэдис Дорреллге үйленді, одан бір ұлы болды; 1963 жылы Памела Манн Франсиске үйленді, одан бір қызы мен екінші ұлы дүниеге келді. Франсис 89 жасында инсульттың салдарынан қайтыс болды.