Кіріспе

Америкалық кинорежиссер (1942 жылы туған)

ән

Мартин Чарльз Скорсезе (/s//k//ɔːr/'/s//ɛ//s//i/ skorSESSee, skorˈseːze, se; 1942 жылдың 17 қарашасында туған) – американдық кинорежиссер. Ол Жаңа Голливуд дәуірінің маңызды тұлғаларының бірі ретінде танылды. Ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде «Оскар» сыйлығы, төрт BAFTA сыйлығы, үш Эмми сыйлығы, «Грэмми» сыйлығы және үш «Алтын глобус» сыйлығы. 1997 жылы AFI өмірлік жетістіктері үшін, 1998 жылы Линкольн орталығы киноқоғамынің сыйлығымен, 2007 жылы Кеннеди орталығының құрметті марапатымен, 2010 жылы Сесил Б. Демилль сыйлығымен және 2012 жылы BAFTA стипендиясымен марапатталды. Оның төрт фильмі Конгресс кітапханасының Ұлттық кино тізіліміне «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп енгізілді. Скорсезе 1968 жылы Нью-Йорк университетінің Стейнхардт мәдениет, білім және адам даму мектебінен өнер магистрі дәрежесін алды. Оның режиссерлік дебюті «Есігімді кім қағып тұр?» (1967) Чикаго кинофестиваліне қабылданды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Скорсезе фильмдері, оның итальян-американдық тегі мен Нью-Йорк қаласындағы өсіп-өнуінің ықпалымен, мачолық мінез-құлқы бар еркек кейіпкерлерге ден қойып, қылмыс, мачизм, нигилизм және кінә мен құтқарылу туралы католик дінінің түсініктерін зерттейді. Оның ерекше стильдеріне баяу және тоңазытқыш кадрларды жиі пайдалану, зорлық-зомбылықты графиктік түрде бейнелеу және сөгіс сөздерді кеңінен қолдану жатады. Оның 1973 жылғы «Жақсы көшелер» қылмыс фильмі оның кино түсіру стиліне үлгі болды. Скорсезе 1976 жылы Канн кинофестивалінде Роберт Де Ниро бас рөлде ойнаған «Такси жүргізушісі» психологиялық триллерімен «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды. Де Ниро «Нью-Йорк, Нью-Йорк» (1977), «Ашулы бұқа» (1980), «Комедия королі» (1982), «Жақсы жігіттер» (1990) және «Казино» (1995) сияқты тағы сегіз фильмде Скорсеземен бірге жұмыс істеді. Келесі онжылдықтарда ол Леонардо Ди Каприомен бірлесіп жұмыс істеп, кассалық табысқа жетті. Осы фильмдердің қатарында «Нью-Йорк бандиттері» (2002), «Авиатор» (2004), «Кетіп қалғандар» (2006), «Шаттер аралы» (2010) және «Уолл-стрит қасқыры» (2013) бар. Ол Де Ниромен «Ирландиялық» (2019) және «Гүлді айдың өлтірушілері» (2023) фильмдерінде қайта жұмыстасты, соңғы фильмде Ди Каприо да ойнады. Оның басқа фильмдеріне «Сағаттан кейін» (1985), «Ақшаның түсі» (1986), «Мәсіхтің соңғы құмарлығы» (1988), «Тәртіп дәуірі» (1993), «Кундун» (1997), «Хьюго» (2011) және «Үнсіздік» (2016) кіреді. Фильмдерден басқа, Скорсезе HBO телесериалы «Boardwalk Empire» (2011–2015), «Vinyl» (2016) серияларының, HBO деректі фильмі «Public Speaking» (2010) және Netflix деректі сериалы «Pretend It's a City» (2021) эпизодтарын режиссерлік еткен. Ол сондай-ақ бірнеше рок-музыкалық деректі фильмдермен танымал, оның ішінде «The Last Waltz» (1978), «No Direction Home» (2005), «Shine a Light» (2008) және «Джордж Харрисон: Материалдық әлемде өмір сүру» (2011) фильмдері бар. Киноны сақтау және қалпына келтіруді қолдайтын Скорсезе үш коммерциялық емес ұйым құрды: 1990 жылы Кино қоры, 2007 жылы Дүниежүзілік кино қоры және 2017 жылы Африка кино мұрасы жобасы.

Ерте өмір және білім

Мартин Чарльз Скорсезе 1942 жылғы 17 қарашада Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы Флашинг ауданында дүниеге келді. Ол Манхэттен ауданындағы Кішкентай Италия маңында өсті. Оның ата-анасы – Кэтрин Скорсезе (қызметтегі аты Каппа) және Чарльз Скорсезе – киім-кешек тігу ауданында жұмыс істеді. Чарльз киімдерді басушы және актер, ал Кэтрин тігінші және актриса болды. Скорсезедің барлық төрт ата-бабасы да Сицилиядан келген итальяндық иммигранттар еді, әкесінің жағынан Полицци-Дженерозадан, ал анасының жағынан – Чиминнадан. Әулеттің бастапқы тегі – Скоззезе, итальян тілінде «шотландиялық» немесе «шот» деген мағынаны білдіреді, бірақ кейін транскрипция қатесінен Скорсезе деп өзгертілді. Скорсезе көбінесе католик ортасында тәрбиеленді. Жастық шағында Сабу мен Виктор Матурды өзінің сүйікті актерлері деп атады. 1947-1948 жылдардағы Пауэлл мен Прессбергердің «Қара Нарцисс» және «Қызыл туфлі» фильмдерінің оған тигізген әсері туралы да айтқан, олардың жаңашыл тәсілдері кейіннен оның кино өнеріне ықпал етті. «Америкалық кино арқылы Мартин Скорсеземен жеке саяхат» атты деректі фильмінде Скорсезе жас кезінде тарихи эпостарға қызыққандығын айтты, ал осы жанрдың екі фильмі – «Фараондар елі» және «Эль Сид» – оның кинематографиялық санасына терең және ұзақ әсер еткен сияқты. Ол сондай-ақ осы кезеңде неореалистік киноға деген құрметін дамытты. Итальяндық неореализм туралы деректі фильмде оның ықпалын айтып берді және «Велосипед ұрысы», «Рим, ашық қала» және әсіресе «Паиза» фильмдері оған шабыт сыйлап, сицилиялық тамырларын бейнелеуіне әсер еткенін атап өтті. «Мио Виагьо в Италия» (Италияға саяхатым) атты деректі фильмінде Скорсезе Роберто Росселлинидің «Паиза» фильмінің сицилиялық эпизодының, оны алғаш рет туыстарымен бірге теледидардан көргенін, өміріне маңызды әсер еткенін мәлімдеді. Ол француз жаңа толқынына алғыс айтады және «Француз жаңа толқыны фильмдерді көрген-көрмегеніне қарамастан, содан бері жұмыс істеген барлық кинорежиссерлерге әсер етті» деді. Сондай-ақ, Сатьяжит Рай, Анджей Вайда, Микеланджело Антониони, Федерико Феллини, Исиро Хонда және Эйдзи Цубураяның туындыларын өзінің мансабына үлкен әсер еткен деп атады. Үйде кітап оқуға әдет болмаса да, 1950 жылдардың соңында Скорсезе әдебиетке бет бұрды, әсіресе Грэм Гриннің «Материяның жүрегі» (1948), Джеймс Джойстің «Суретшінің жас кезіндегі портреті» (1916) және Федор Достоевскийдің «Жер астынан жазбалар» оны қызықтырды. Скорсезе Бронкстағы Cardinal Hayes орта мектебін бітірді, 1960 жылы түлек атанды. Алғашында дін қызметкері болуды армандаған, дайындық семинариясына қатысқан, бірақ бірінші жылдан кейін оқуды тастады. Осыдан кейін киноға қызығушылық туды, содан кейін Скорсезе Нью-Йорк университетінің Вашингтон сквер колледжіне (қазіргі Өнер және ғылым колледжі) оқуға түсті, онда 1964 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша B.A. дәрежесін алды. 1968 жылы, мектеп құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Нью-Йорк университетінің білім беру мектебінен (қазіргі Стейнхардт мәдениет, білім және адам даму мектебі) магистратураны бітірді.

1963-1972: Қысқа фильмдер мен толық метражды фильмдер

Скорсезе Тиш өнер мектебінде оқып жүргенде, "Сіздей жақсы қыз осындай жерде не істейді?" (1963) және "Бұл тек сен емессің, Мюррей!" (1964) атты қысқаметражды фильмдерін жасады. Оның сол кездегі ең әйгілі қысқа фильмі – Питер Бернуттың ойнаған рөлімен түсірілген қарапайым комедиялық "The Big Shave" (1967). Бұл фильм Американың Вьетнам соғысына қатысуын сынап көрсеткендігімен ерекшеленеді, сонымен қатар "Viet '67" деген қосымша атауы да бар. Скорсезе Нью-Йорк университетіндегі алғашқы күндерінде кино профессоры Хейг П. Маногианнан көп шабыттанғанын бірнеше рет айтқан. Скорсезедің алғашқы кәсіби жұмысы – Джон Г. Авильдсеннің қысқаметражды фильмінде Бейрд Брайанттың оператордың көмекшісі болуы болды. Скорсезе: "Бұл өте маңызды болды, себебі түсіру 35 мм форматында жүргізілді". Ол жұмыста нашар болғанын, өйткені фокус арақашықтығын дұрыс анықтай алмағанын жеткізді. Ол Альберт және Дэвид Мейслз үшін гаффер ретінде, ал CBS News үшін редактор ретінде де жұмыс істеді. Соңғысы оған толық уақытты жұмыс ұсынды, бірақ Скорсезе киноға деген құштарлығы үшін бас тартты. 1967 жылы Скорсезе өзінің алғашқы толықметражды фильмін – "I Call First" (кейін "Кім менің есігімді қағып тұр?") түсірді. Бұл фильмде оның студенттері – актер Харви Кейтель және редактор Тельма Шунмейкер де қатысты, олар екеуі де оның ұзақ мерзімді серіктестеріне айналды. Бұл фильм Скорсезедің жартылай автобиографиялық J. R. Трилогиясының бірінші фильмі болуы тиіс еді, соның ішінде "Жақсы көшелер" де бар еді. Фильм сыншысы Роджер Эберт 1967 жылы Чикаго халықаралық кинофестивалінде осы фильмді көріп, шолуында Скорсезе мен фильмді жоғары бағалады: "'I Call First' екі түрлі фильмді біріктіріп, өте шынайы, көркемдік тұрғыдан қанағаттандыратын және техникалық жағынан қазіргі заманғы ең жақсы фильмдермен салыстыруға болатын туындыны жасады. Оны американдық киноның керемет сәті деп айтуға толық құқым бар". Скорсезе 1970-ші жылдардың ықпалды "кино балаларымен" – Брайан Де Пальма, Фрэнсис Форд Коппола, Джордж Лукас және Стивен Спилбергпен дос болды. Роберт Де Ниромен Скорсезеді таныстырған – Де Пальма. Корман Скорсезеге аз ақша мен уақытпен де көңілді фильмдер түсіруге үйретті, бұл жас режиссерді "Жақсы көшелер" фильміне дайындады. Фильм шыққаннан кейін Кассаветес Скорсезеге өзі қалаған фильмдерді жасауға, емес, басқалардың жобаларымен айналысуға кеңес берді.

1973-1989: Жетістік және танымалдық

Паулин Кельдің ықпалды сыншылық қолдауымен "Жақсы көшелер" Скорсезе, Де Ниро және Кейтель үшін маңызды табысқа жетті. Осы кезде Скорсезе стилі қалыптасты: мачолық мінез, қанды зорлық, католиктік кінә мен құтқарылу, Нью-Йорк қаласының атмосферасы (дегенмен "Жақсы көшелердің" көп бөлігі Лос-Анджелесте түсірілді), жылдам монтаж және заманауи музыкадан құралған саундтрек. Фильм инновациялық болғанымен, оның ширыққан атмосферасы, құрғақ деректі стильдегі түсірілімі және көше деңгейіндегі режиссурасы Кассаветс, Сэмюэл Фуллер және ертедегі Жан-Люк Годард режиссерлеріне қарызды болды. 1974 жылы актриса Эллен Берстин Скорсезені "Алиса енді мұнда тұрмайды" фильмінде режиссер ретінде таңдады, ол үшін ол "Үздік әйел актер" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Фильм жоғары бағаланғанымен, режиссердің ерте мансабында ерекше болып қала береді, себебі оның негізгі кейіпкері әйел адам. Кіші Италияға оралып, этникалық тамырларын зерттеу үшін Скорсезе "Итальяндық америкалық" деректі фильмін жасады, онда оның ата-анасы Чарльз және Кэтрин Скорсезелер туралы айтылады. 1976 жылы Скорсезе "Таксиші" фильмін түсірді, онда Вьетнам соғысынан оралған ветеран Нью-Йорктің қылмысқа толы көшелерінде заңды өзінің қолымен іске асырады. Фильм оны шебер режиссер ретінде таныстырды және сонымен қатар Майкл Чэпман операторына назар аударды, оның стилі жоғары контрастқа, күшті түстерге және күрделі камера қозғалыстарына бейім. Фильмде Роберт Де Ниро ашулы және шеттетілген Трэвис Бикл рөлін ойнады, ал Джоди Фостер кәмелетке толмаған проститутка рөлінде, Харви Кейтель оның макулшысы ретінде дау тудырды. "Таксиші" сонымен қатар Скорсезе мен сценарист Пол Шредер арасындағы ынтымақтастықтың басталуын белгіледі, оның ықпалына қастандық ойларымен жүрген Артур Бремердің күнделігі және француз режиссері Роберт Брессонның "Чайник" фильмі кірді. Сценарист-режиссер Шредер Брессонның "Американдық жиголо", "Жұмсақ ұйықтаған" және Скорсезенің "Өлілерді қайта тірілту" сияқты фильмдеріндегі жұмысына жиі оралады. "Таксиші" фильмінің шығуынан бұрын да дау тудырған ол бес жылдан кейін Джон Хинклидің сол кездегі президент Рональд Рейганды өлтіруге талпынуымен қайтадан жаңалықтарға енді. Кейін ол өзінің әрекеті үшін Джоди Фостердің "Таксишідегі" кейіпкеріне деген құмарлығын кінәлады (фильмде Де Нироның кейіпкері Трэвис Бикл сенаторға қастандық жасауға тырысады). "Таксиші" 1976 жылы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ "Оскар" сыйлығына төрт номинация алды, соның ішінде "Үздік фильм". "Таксишінің" сыншылар тарапынан мақталуы және қаржылық табысы Скорсезені өзінің алғашқы жоғары бюджетті жобасымен алға жылжуға итермеледі: өте стильді "Нью-Йорк, Нью-Йорк" мюзиклі. Бұл фильм Скорсезенің туған қаласына және классикалық Голливуд мюзикліне арналған құрмет ретінде жасалған, бірақ кассалық табысқа жетпеді. Фильм режиссердің Роберт Де Ниромен үшінші рет бірлесіп түсірген фильмі болды, онда Лиза Миннелли басты рөлді ойнады. Фильмді ең жақсы Франк Синатра танымал еткен тақырыптық әнмен еске алады. Скорсезе әдеттегі көрнекі шеберлігіне және стильдік батылдығына ие болғанымен, көптеген сыншылар оның жабық студиялық атмосферасы оның бұрынғы жұмысымен салыстырғанда ауыр болып көрінеді деп ойлады. Фильмді нашар қабылдағанына қарамастан, кейбір сыншылар оны оң бағалайды. Ричард Броди The New Yorker журналында былай деп жазды: Скорсезе үшін, өмір бойы кинофильмен болған адам үшін, Нью-Йорктің мәні классикалық Голливуд фильмдеріндегі бейнеленгенінде болуы мүмкін. Оның мюзиклдер мен романтикалық мелодрамалардың алтын ғасырына арналған құрмет көрсетуі оның ең еркін және жеке фильмдерінің бірі болып шықты. 1977 жылы ол Лиза Миннеллидің басты рөлде ойнаған "Акт" Бродвей мюзиклінің режиссері болды. "Нью-Йорк, Нью-Йорк" фильмінің көңілін қалдырған қабылдауы Скорсезені депрессияға ұшыратты. Осы кезде режиссер кокаинге қатты тәуелді болды. Алайда, ол "The Band" тобының соңғы концертін түсірген, жоғары бағаланған "The Last Waltz" фильміне шығармашылық күш тапты. Ол Сан-Францискодағы "Уинтерленд" концерт залында 1976 жылғы 25 қарашада өткен Американдық алғыс айту күнінде түсірілді, онда Боб Дилан, Нил Янг, Ринго Старр, Мэдди Уотерс, Джони Митчелл, Ван Моррисон, Пол Баттерфилд, Нил Даймонд, Ронни Вуд және Эрик Клэптон сияқты танымал қонақ орындаушылардың ең көп саны болды. Алайда, Скорсезе басқа жобаларға қатысты міндеттемелері фильмнің шығуын 1978 жылға дейін кешіктірді. Скорсезе түсірген тағы бір деректі фильм, "Американдық бала" 1978 жылы пайда болды, ол "Таксишіде" пайда болған, өзіне сенімді қару сатушы Стивен Принцке арналған. Одан кейін шалқалап, әуесқойлықпен өткен кезең болды, ол режиссердің бұрынғы күйзелісті денсаулығына нұқсан келтірді. Скорсезе "Элвис турда" деректі фильміне түсірілімдерді ұсынуға көмектесті. Бірнеше есептер бойынша (Скорсезе де соның ішінде), Роберт Де Ниро Скорсезенің өмірін сақтап қалды, оны кокаинге тәуелділіктен арылуға көндіріп, оның жоғары бағаланған "Ашулы бұқа" фильмін түсіруге итермеледі. 2000 жылғы наурызда The New Yorker журналында жазған Марк Сингер Скорсезедің жағдайын былай сипаттады: Ол (Скорсезе) жеңіл депрессияда болған жоқ. Есірткіге құмарлық және жалпы денесіне қатысты зәбірлер қорқынышты ішкі қан кетуге әкелді. Роберт Де Ниро оны ауруханада көріп, тікелей сұрақ қойды: өмір сүргісі келе ме, жоқ па? Егер өмір сүргің келсе, Де Ниро ұсынды, осы суретті түсірейік, - бұл Джейк ЛаМоттаның, бұрынғы әлемдік орта салмақтағы бокс чемпионының айтқан сөздерінен алынған "Ашулы бұқа" кітабына сілтеме жасады, оны Де Ниро жылдар бұрын оқыған. Өзі тағы бір фильм түсірмейтініне сенген ол орта салмақтағы бокс чемпионы Джейк ЛаМоттаның өмірінен түсірілген, зорлық-зомбылыққа толы фильмді жасауға бар күшін жұмсады, оны "камикадзе" режиссурасы деп атады. Фильм шедевр ретінде танылды және Ұлыбританияның "Sight & Sound" журналы оны 1980 жылдардың ең үздік фильмі деп таныды. Ол "Оскар" сыйлығына сегіз номинация алды, соның ішінде "Үздік фильм", Роберт Де Ниро үшін "Үздік актер", Кэти Мориарти үшін "Үздік қосалқы актриса", Джо Песи үшін "Үздік қосалқы актер" және Скорсезе үшін "Үздік режиссер" номинацияларын алды. Де Ниро жеңіске жетті, сондай-ақ монтаж үшін Телма Скунмейкер де жеңіске жетті, бірақ "Үздік режиссер" сыйлығы Роберт Редфордқа "Жай адамдар" фильмі үшін берілді. Осы жұмыстан бастап Скорсезе фильмдерінің промо-материалдарында "Мартин Скорсезе фильмі" деп белгіленеді. "Ашулы бұқа" жоғары контрастты қара-ақ түсте түсірілді, Скорсезе стилінің шыңына жетті: "Таксиші" және "Нью-Йорк, Нью-Йорк" экспрессионизм элементтерін психологиялық көзқарастарды көшіру үшін қолданды, бірақ мұнда стиль жаңа деңгейге көтерілді, кең ауқымды жақындату, күрделі камера қозғалыстары және перспективаның шамадан тыс бұрмалануын қолданды (мысалы, бокс рингтерінің көлемі кездесуден кездесуге өзгеретін). Тақырыптық тұрғыдан да "Жақсы көшелер" және "Таксиші" фильмдеріндегі алаңдаушылықтар сақталды: қауіпсіз еркектер, зорлық, кінә және құтқарылу. "Ашулы бұқа" сценарийі Пол Шредер мен Мардик Мартинге (бұрын "Жақсы көшелерді" бірлесіп жазған) жазылғанымен, аяқталған сценарий Шредердің бастапқы нұсқасынан едәуір өзгеше болды. Ол Джей Кокс (кейінірек Скорсезе фильмдері "Тәтті өмір" және "Нью-Йорк бандалары" сценарийін бірлесіп жазды) және басқа да сценаристтер тарапынан бірнеше рет қайта жазылды. Соңғы нұсқасы көбінесе Скорсезе мен Роберт Де Ниро жазды. Америкалық кино институты "Ашулы бұқаны" өзінің ең үздік 10 спорттық фильмдері тізіміндегі бірінші американдық спорттық фильмі деп таңдады. 1997 жылы институт "Ашулы бұқаны" "AFI's 100 Years...100 Movies" тізіміндегі барлық уақыттардың жиырма төртінші ең үздік фильмі деп бағалады. 2007 жылы олар "Ашулы бұқаны" "AFI's 100 Years...100 Movies (10th Anniversary Edition)" тізіміндегі барлық уақыттардың төртінші ең үздік фильмі деп бағалады. Скорсезедің келесі жобасы Роберт Де Ниромен жасаған бесінші бірлескен жұмысы "Комедия королі" (1983) болды. Бұл фильм медиа және атақтылық әлеміне арналған сатира, оның орталық кейіпкері - өзінің қылмыстық әрекеті (адам ұрлау) арқылы керемет танымал болатын қиын жағдайдағы жалғыз адам. Фильм ол бұрынғыдай эмоционалдық тұрғыдан берілген фильмдерден айқын ерекшеленді. Визуальды тұрғыдан алғанда, ол Скорсезе бұрын дамытқан стильге қарағанда әлдеқайда аз кинетикалық болды, көбінесе...

2000-2015: Кино және теледидардағы жұмысы

1999 жылы Скорсезе итальяндық режиссерлер туралы «Мио Виаггио в Италия» (My Voyage to Italy) атты деректі фильм түсірді. Бұл деректі фильм режиссердің келесі жобасы – «Нью-Йорк бандиттері» (Gangs of New York, 2002) эпопеясына жол ашты. 100 миллион доллардан астам бюджетпен түсірілген «Нью-Йорк бандиттері» Скорсезедің ең ірі және, мүмкін, ең көп таралған туындысы болды. «Айыпсыздық дәуірі» сияқты, бұл фильм де 19 ғасырдың Нью-Йоркінде өтеді, бірақ әлеуметтік ең төменгі топқа назар аударады (сондай-ақ, сол фильмдегідей, Дэниел Дэй-Льюис те ойнайды). Бұл туынды Скорсезе мен Леонардо Ди Каприоның алғашқы ынтымақтастығын белгіледі, актер кейінгі Скорсезе фильмдерінде жиі пайда болды. Туындының өндірісі қиындықтарға толы болды, көптеген әңгімелер режиссердің Miramax басшысы Харви Вайнштейнмен келіспеушілігіне қатысты. Өнерлік компромисске бармағанын жоққа шығарғанымен, кейбіреулер бұл режиссердің ең консервативті туындысы деп санайды, ол дәстүрлі түрде сақтануға тырысқан кино троптарын, мысалы, жай ғана түсіндіру үшін жасалған кейіпкерлер мен түсіндірмелі флэшбэктерді пайдаланды. Фильмнің соңғы нұсқасы 168 минутқа созылды, ал режиссердің бастапқы нұсқасы 180 минуттан астам болды. Фильмнің орталық тақырыптары режиссердің бұрынғы қызығушылықтарына сәйкес келеді: Нью-Йорк, мәдени тұрғыдан ендемік зорлық-зомбылық және этникалық топтар бойынша субмәдени бөліністер. Бастапқыда 2001 жылдың қысында көрсетуге жоспарланған (Оскарға ұсыну үшін), Скорсезе фильмнің өндірісін 2002 жылдың басына дейін ықшамдады; студия осылайша фильмнің көрсетілімін 2002 жылдың соңындағы Оскар маусымына ауыстырды. «Нью-Йорк бандиттері» Скорсезеге «Алтын глобус» сыйлығын «Үздік режиссер» номинациясы бойынша әкелді. 2003 жылдың ақпанында «Нью-Йорк бандиттері» 10 «Оскар» номинациясын алды, оның ішінде «Үздік фильм», «Үздік режиссер» және «Дэниел Дэй-Льюис» үшін «Үздік актер» номинациялары бар; алайда, ол ешқандай санатта жеңіске жетпеді. Келесі жылы Скорсезе африкалық тамырынан Миссисипи дельтасына және одан әрі блюз музыкасының тарихын баяндайтын жеті бөлімді «The Blues» деректі фильмін аяқтады. Уим Вендерс, Клинт Иствуд, Майк Фиггис және Скорсезе өзінің ішінде болған жеті режиссер 90 минуттық фильмдермен үлестірді (Скорсезенің туындысы «Үйге қайтқандай сезінесің» деп аталды). 2000 жылдардың басында Скорсезе жас режиссерлерге арналған бірнеше фильмдер өндірді, мысалы, «Сен маған сенуге боласың» (режиссер Кеннет Лоннерган), «Жаңбыр» (режиссер Кэтрин Линдберг), «Лаймелайф» (режиссер Дерик Мартини) және «Жас Виктория» (режиссер Жан Марк Валле). Осы кезде ол «Сикелия» өндіріс компаниясын құрды. 2003 жылы продюсер Эмма Тиллингер Коскофф компанияға қосылды. Скорсезе сонымен қатар «Адамның жаны» (режиссер Вим Вендерс) және «Шөлдегі шаң» (режиссер Антуан Фукуа) сияқты бірнеше деректі фильмдер өндірді. Скорсезедің «Авиатор» (2004) фильмі – эксцентриктік авиация пионері және кино магнаты Говард Хьюздің әсем, кең ауқымды өмірбаяны және актер Леонардо Ди Каприомен Скорсезені қайта біріктірді. Фильм жоғары бағалы пікірлер алды. Фильм кассада үлкен табысқа ие болды және «Оскар» сыйлығына ие болды. «Авиатор» алты «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде Леонардо Ди Каприо үшін «Ең үздік драмалық фильм», «Ең үздік режиссер», «Ең үздік сценарий» және «Ең үздік актер» сыйлықтары бар. Ол үш сыйлықты жеңіп алды, соның ішінде «Ең үздік драмалық фильм» және «Ең үздік актер». 2005 жылдың қаңтарында «Авиатор» 77-ші «Оскар» сыйлығының ең көп номинация алған фильмі болды, ол 11 номинацияда, соның ішінде «Ең үздік фильм» номинациясында болды. Фильм сонымен қатар барлық басқа негізгі санаттарда номинация алды, соның ішінде Скорсезе үшін бесінші «Ең үздік режиссер» номинациясы. Ең көп номинацияға ие болғанына қарамастан, фильм тек бес «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Скорсезе тағы да жеңілді, бұл жолы Клинт Иствуд режиссері «Миллион долларлық нәресте» үшін (ол да «Ең үздік фильм» сыйлығын жеңіп алды). «No Direction Home» – Боб Диланның өмірі мен американдық танымал музыка мен 20 ғасыр мәдениетіне оның әсері туралы Скорсезе түсірген деректі фильм. Фильм Диланның барлық мансабын қамтымайды; ол оның бастамаларына, 1960 жылдары атақ-даңққа көтерілуіне, акустикалық гитарадан электр гитараға негізделген музыкант пен орындаушыға айналуына және 1966 жылы мотоцикл апатынан кейін гастрольдерден бас тартуына назар аударады. Фильм алғаш рет 2005 жылдың 26-27 қыркүйегінде АҚШ-та (PBS American Masters сериясының бөлігі ретінде) және Ұлыбританияда (BBC Two Arena сериясының бөлігі ретінде) телеарнада көрсетілді. Фильмнің DVD нұсқасы сол айда шықты. Фильм «Пибоди» сыйлығын және «Ең үздік ұзақ музыкалық бейне» үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, Скорсезе «Ең үздік режиссер» номинациясын «Primetime Emmy» сыйлығында алды, бірақ «Багдад жедел жәрдеміне» жеңілді. Скорсезе «The Departed» триллерімен қылмыстық жанрға оралды, ол Гонконг полициялық драмасы «Infernal Affairs» (режиссерлер Эндрю Лау және Алан Мак) негізінде түсірілді. Фильм Скорсезе мен Леонардо Ди Каприоның ынтымақтастығын жалғастырды және ол алғаш рет Мэтт Дэймон, Джек Николсон, Марк Уолберг және Мартин Шинмен жұмыс істеді. «The Departed» кең ауқымды сынға ие болды, кейбіреулер оны 1990 жылғы «Goodfellas» фильмінен бері Скорсезе түсірген ең жақсы фильмдердің бірі деп мәлімдеді, ал басқалары оны Скорсезедің ең танымал классикалық фильмдері «Таксиші» және «Ашулы бұқа» деңгейіне қойды. Ішкі кассалық түсімдерін миллион доллардан асырған «The Departed» Скорсезедің ең табысты фильмі болды (инфляцияны ескермей), 2010 жылғы «Shutter Island» фильміне дейін. «The Departed» Скорсезеге «Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша екінші «Алтын глобус» сыйлығын, сондай-ақ «Сыншылар таңдауы» сыйлығын, «Режиссерлер гильдиясының Америка» сыйлығын және «Оскар» сыйлығын «Ең үздік режиссер» номинациясы бойынша әкелді. Скорсезе осы сыйлықты алғанда, өзінің номинациялар тізіміне әзілмен қарады, «Мүмкін, конвертті қайта тексеруге болады ма?» деді. Сыйлықты оның ұзақ жылдар бойы достасы және әріптесі болған Фрэнсис Форд Коппола, Джордж Лукас және Стивен Спилберг табыс етті. «The Departed» 2006 жылғы «Ең үздік фильм» үшін «Оскар» сыйлығын, сондай-ақ «Ең үздік бейімделген сценарий» және Скорсеземен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген монтажшы Телма Скунмейкер үшін «Ең үздік монтаж» сыйлығын жеңіп алды, ол Скорсезе фильмі үшін үшінші рет жеңіске жетті. «Shine a Light» 2006 жылдың 29 қазаны мен 1 қарашасында Нью-Йорк қаласындағы Beacon Theatre-да өнер көрсеткен «The Rolling Stones» рок-тобының өнерін көрсетеді, сонымен қатар олардың мансабынан алынған қысқа жаңалықтар мен сұхбаттармен араласады. Фильмнің премьерасы бастапқыда 2007 жылдың 21 қыркүйегіне жоспарланған, бірақ Paramount Classics оның жалпы көрсетілімін 2008 жылдың сәуіріне дейін кейінге шегерді. Оның әлемдік премьерасы 2008 жылдың 7 ақпанында 58-ші Берлинале кинофестивалінің ашылуында өтті. «Марти бізді керемет көрінетін етіп жасады», - деді барабаншы Чарли Уоттс. «Бұл монтаж және кесуде. Бұл кино жасаушы, сахнадағы топты түсіріп алушы емес. Бұл «Касабланка» емес, бірақ біздің көзқарымымыздан қарағанда, бұл керемет нәрсе, өзімшілдік емес. Бұл құжат». 2009 жылы Скорсезе режиссер Роман Поланскиті қолдау көрсетіп, оның 1977 жылғы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты ісіне байланысты ұсталғанына байланысты петицияға қол қойды, петицияда кинофестивальдердің жұмыстың «еркін және қауіпсіз» көрсетілуіне арналған орын ретіндегі дәстүріне нұқсан келтіретіні және бейтарап елдерге саяхаттайтын кинорежиссерлерді ұстау «ешкімнің әсерін білмейтін әрекеттерге» есік аша алатыны айтылды. 2007 жылдың 22 қазанында Daily Variety Скорсезедің Леонардо Ди Каприомен төртінші фильм, «Shutter Island» фильмінде қайта қатысатынын хабарлады. Деннис Лехейннің осы аттас романы негізінде түсірілген Лаэта Калогридис сценарийі бойынша түсірілімдер 2008 жылдың наурызында Массачусетс штатында басталды. 2007 жылдың желтоқсанында актерлер Марк Руффало, Макс фон Сюдов, Бен Кингсли және Мишель Уильямс актерлік құрамға қосылды...

2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Скорсезе 17 ғасырда Жапонияда екі португал иезуит діни қызметкерінің өмірі туралы драмалық фильм түсіруді ұзақ уақыттан бері жоспарлап келген. Ол бастапқыда «Сытырау» фильмін «Шаттер аралынан» кейін түсіруді ниеттенген. 2013 жылдың 19 сәуірінде Emmett/Furla Films «Сытырау» фильміне қаржыландыруды қамтамасыз етті, ал түсірілім 2015 жылдың қаңтар айында басталды. 2016 жылдың қараша айына қарай фильмнің пост-өндірісі аяқталды. Сценарийін Джей Кокс пен Скорсезе роман негізінде жазды, ал басты рөлдерді Эндрю Гарфилд, Лиам Нисон және Адам Драйвер сомдады. Фильм 2016 жылдың 23 желтоқсанында шықты, сыншылардың пікірі жағымды болды. Скорсезе 2018 жылы jus sanguinis негізінде Италия азаматы деп танылды. 2019 жылдың 10 қаңтарында Variety журналының тілшісі Крис Уиллман Скорсезенің Боб Диланның 1975 жылғы турнесі туралы көптен күткен деректі фильмі «Rolling Thunder Revue» фильмін Netflix көрсетпекші екенін хабарлады: «Rolling Thunder Revue: A Bob Dylan Story by Martin Scorsese 1975 жылы Американың күйреуін және Диланның сол жылдың күзінде орындаған қуанышты музыкасын көрсетеді. Деректі фильм, концерттік фильм және түс көрудің шатасуынан тұратын «Жылқыған найзағай» – режиссер Мартин Скорсезеден бірегей тәжірибе». 2019 жылдың 25 сәуірінде деректі фильм 2019 жылдың 12 маусымында Netflix-те көрсетілетіні, ал оған бір күн бұрын жиырма американдық, еуропалық және австралиялық қалаларда кинотеатрларда көрсетілетіні, сондай-ақ Лос-Анджелес және Нью-Йоркте көрсетілімдер ұзартылатыны хабарланды. Көп жылдық дамудан кейін, 2017 жылдың тамызында Чарльз Брандттың «Мен үйлерді бояуды естідім» кітабына негізделген Скорсезедің «Ирландиялық» қылмысты фильмінің түсірілімі басталды, басты рөлдерді Роберт Де Ниро, Джо Песчи және Аль Пачино сомдады. Фильмнің әлемдік премьерасы 2019 жылдың 27 қыркүйегінде 57-ші Нью-Йорк кинофестивалінде өтті. 2019 жылдың 1 қарашасында фильм шектеулі түрде кинотеатрларда көрсетілді, содан кейін 2019 жылдың 27 қарашасында Netflix-те көрсетілді. 2020 жылдың қаңтар айында «Ирландиялық» фильмі «Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік бейімделген сценарий» және Пачино мен Песчи үшін «Үздік қосалқы актер» номинациялары бойынша он «Оскар» номинациясын алды. 2020 жылдың 29 желтоқсанында Скорсезедің Netflix деректік сериалы «Pretend It's a City» трейлері жарық көрді. Сериалда Фран Лебовиц пен Скорсезе Нью-Йорк қаласына қатысты оның жеке ойлары мен сенімдерін талқылайды. Жоба 2021 жылдың 8 қаңтарында Netflix-те жарық көрді. Бұл Скорсезе Лебовицбен бірге түсірген екінші деректі фильм, алғашқысы – HBO телеарнасында көрсетілген «Қоғам алдында сөйлеу» (2010). 2022 жылдың қазан айында Скорсезе мен Дэвид Тедески «Сүйегіңіздің дағдарысы: бір түн» фильмінің премьерасын Нью-Йорк кинофестивалінде өткізді. Фильм Дэвид Йохансен туралы деректі фильм, онда жоба үшін түсірілген қазіргі заманғы концерттік кадрлар мен мұрағаттық кадрлар бар. 2019 жылдың шілдесінде Скорсезе Дэвид Гранның сол аттас кітабының бейімделуі – «Гүл айының өлтірушілері» атты келесі фильмінің 2020 жылғы түсіріліміне дайындық мақсатында орындарды іздеуді бастады. Скорсезе алтыншы рет Леонардо Ди Каприомен және оныншы рет Роберт Де Ниромен бірге жұмыс істеді. 2019 жылдың желтоқсан айында Скорсезедің жиі жұмыс істейтін операторы Родриго Прието «Flower Moon» фильмінің түсірілімі 2020 жылдың наурыз айында басталатынын растады, бірақ ол COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге қалдырылды. 2020 жылдың сәуірінде COVID-19 пандемиясына жауап ретінде «Killers of the Flower Moon» фильмінің түсірілімі мерзімсіз кешіктірілді, фильмнің болжамды құны 200 миллион долларға дейін өсті және Скорсезе Netflix немесе Apple Inc. компаниясымен Paramount Pictures қатысуымен фильмді өндіру және тарату туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны хабарланды. 2020 жылдың 27 мамырында Apple компаниясы Paramount кинокомпаниясы кинотеатрларда көрсетіліп, Apple TV+ арнасында көрсетілетін фильмнің өндіріс және тарату құқығын сатып алды. Басты түсірілім 2021 жылдың сәуір айында басталды. Фильм 2023 жылдың 20 мамырында 76-шы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда тоғыз минут бойы тұрғындар қол соғып қарсы алды және 2023 жылдың 20 қазанында кинотеатрларда көрсетілді. 2023 жылдың 16 мамырында «Гүл айының өлтірушілері» фильмін насихаттай отырып, Скорсезе жұмысын жалғастыруға деген құлшынысы туралы айтып, «Мен қартайдым. Мен кітаптар оқимын. Мен түрлі нәрселерді көремін. Мен оқиғалар айтуды қалаймын, бірақ уақыт жетпей тұр» деді. Фильм он «Оскар» және жеті «Алтын глобус» номинациясын алды, соның ішінде «Драмадағы үздік әйел актері» номинациясын Лили Гладстоун жеңіп алды. Сол жылы ол Тимти Шаламе жұлдыздықтағы Bleu de Chanel үшін жарнамалық роликке түсірді. 2024 жылы Скорсезе Дэвид Хинтон режиссерлік еткен «Made in England: The Films of Powell and Pressburger» деректі фильмін озбылап айтты. Variety журналының тілшісі Гай Лодж «Скорсезе бұл тартымды турды өмірлік маңызды фильмография арқылы жүргізбесе де, ол өте жеке құштарлықпен оқып береді» деп жазды. Фильм Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді, онда MUBI тарату құқығын сатып алды.

Болашақ жобалар

2021 жылдың қарашасында Скорсезе Apple Studios үшін Джона Хиллмен бірге рок-топ Grateful Dead туралы өмірбаяндық фильм түсіруге кіріседі деп хабарланды. 2022 жылдың шілдесінде Скорсезе Дэвид Гранның көркем емес романы «The Wager» негізінде фильм түсіретіні, және Ди Каприомен тағы да бірге жұмыс істейтіні мәлім болды. 2023 жылдың мамырында Папа Францискпен кездескен соң Скорсезе Иса туралы жаңа фильм жазу және режиссерлік жасау мүмкіндігін қарастырып жатқанын айтты. 2024 жылдың қаңтарында қосымша мәліметтер жарияланды, бұл фильмнің Скорсезедің келесі жобасы болуы мүмкін екенін, және оның сценарийін Кент Джонспен бірлесіп жазғанын, бұл жұмыс Шусаку Эндоның «Исаның өмірі» романына негіделгенін көрсетті. 2023 жылы GQ журналына берген сұхбатында Скорсезе Тодд Филд пен Кент Джонспен бірге Мэрилин Робинсонның «Үй» романының бейімделу жобасымен айналысып жатқаны белгілі болды.

Кино түсіру стилі мен техникасы

Скорсезе фильмдерінің көптеген фильмдерінде бірнеше қайталама кино түсіру тәсілдерін көруге болады. Ол актерлермен, сценаристтермен, монтажшылармен және операторлармен ұзақ жылдарға созылатын, кейде ондаған жылдыққа дейін жалғасатын тұрақты ынтымақтастықтарды құрған, мысалы, Майкл Баллхаус, Роберт Ричардсон және Родриго Прието сияқты операторлармен.

Баяу және тұнбалау

Скорсезе жиі баяу қозғалысты қолдануымен танымал, мысалы, "Кім менің есігімді қағып тұр?" (1967) және "Жақсы көшелер" (1973) фильмдерінде. Ол сондай-ақ "Комедия королі" (1983) фильмінің титрлерінде, "Goodfellas" (1990), "Casino" (1995), "The Departed" (2006) және "The Irishman" (2019) фильмдерінде кадрды тоқтату әдісін қолданғанымен белгілі. Оның басты рөлдегі сары шашты әйелдері көбінесе кейіпкердің көзімен періштедей, әуезді болып көрінеді; олар алғашқы сахнада ақ киім киеді және баяу қозғалыста түсіріледі – "Таксишідегі" Сибилл Шепард, "Ашулы бұқадағы" Кэти Мориартидің ақ бикинисі, "Казинодағы" Шарон Стоунның ақ мини-кімшегі. Бұл режиссер Альфред Хичкокқа жасалған ишара болуы мүмкін. Скорсезе көбінесе ұзақ камералық жолмен түсірілген сахналарды қолданады, мысалы, "Таксиші", "Goodfellas", "Casino", "Нью-Йорк бандиттері" және "Хьюго" фильмдерінде. Оның фильмдерінде танымал музыка немесе дауыспен қоса тіркелген MOS сахналары жиі кездеседі, көбінесе камераның қарқынды қозғалысы немесе жылдам монтаж қолданылады. Скорсезе кейде сахнадағы кейіпкерлерді 1920-жылдардағы нұсқаусыз фильмдерге құрмет көрсету үшін ирис эффектісімен бөліп көрсетеді (сол кездегі сахналарда осы ауысу жиі қолданылған). Бұл эффектіні "Казинода" (Шарон Стоун мен Джо Песчиде қолданылған), "Өмір сабақтарында", "Кетіп бара жатқандарда" (Мэтт Деймон) және "Хьюгода" көруге болады. Оның кейбір фильмдерінде вестерн фильмдеріне сілтемелер/намектер бар, әсіресе "Рио Браво", "Ұлы пойыз тонауы", "Шейн", "Із кесушілер" және "Оклахома баласы". Баяу қозғалыстағы жарқылдар және акценттелген камера/жарқыл/көшеткі дыбыстары жиі қолданылады, сондай-ақ The Rolling Stones тобының "Gimme Shelter" әні Скорсезедің бірнеше фильмінде естіледі: "Goodfellas", "Casino" және "The Departed".

Камео-спектакльдер

Скорсезе әдетте өзінің фильмдерінде шағын эпизодтық рөлдерде ойнайды ("Кім менің есігімді қағып тұр", "Бокскар Берта", "Жәндік көшелер", "Алиса мұнда енді өмір сүрмейді", "Такси жүргізушісі", "Комедия патшасы", "Сағаттан кейін", "Мәсіхтің соңғы құмарлығы" (капюшон астында жасырылған болса да), "Тәуелсіздіктің дәуірі", "Нью-Йорк бандиттері", "Хьюго", "Гүл айдың кісі өлтірушілері")), сонымен қатар, экранда көрінбей фильмге дауысын берумен де танымал (мысалы, "The Aviator" және "Уолл-стриттің қасқыры" фильмдерінде). "Тәуелсіздіктің дәуірі" фильмінде, мысалы, ол фильмнің бір эпизодында үлкен форматты портрет фотографының сөйлемейтін рөлінде пайда болады. Ол "Жәндік көшелер" және "The Color of Money" фильмдеріндегі ашылу тізімдемесінің дауыстық мәтінін оқиды; "Raging Bull" фильмінің соңғы сахнасында экраннан тыс киім ауыстыру бөлмесінің қызметшісі рөлін ойнайды және "Bringing Out the Dead" фильмінде көрінбейтін жедел жәрдем диспетчерінің дауысын береді. Ол сондай-ақ итальяндық комедияда жаңа құрылған Ватикан теледидарының директоры рөлінде пайда болады ("Папаның көзімен").

Діни кінә

Оның көптеген фильмдерінде кінә тақырыбы маңызды орын алады, сондай-ақ кінә сезімін тудыру және онымен күресудегі католицизмнің рөлі де көрсетіледі ("Есігімді қағып тұрған кім?", "Жәндік көшелер", "Ашулы бұқа", "Өлгендерді қайта тірілту", "Өлгендер", "Шаттық аралы" және "Ирландиялық"). Скорсезе "Үнсіздік" фильмін "өзімді қызықтыратын жоба" деп есептеді: ол 1990 жылдан бері, оның "Мәсіхтің соңғы құмарлығы" фильмінен кейін екі жыл өткен соң дамып келеді, ол да терең діни мәселелерді қамтиды. Оған 26 жылдан астам уақыт бойы теологиялық тақырыптарды қамтитын жобаға қызығушылық таныту себебін сұрағанда, Скорсезе былай деді: "Жасқа келген сайын идеялар келіп-кетіп жатады. Сұрақтар, жауаптар, жауаптардың жоғалуы және тағы да сұрақтар – осы мені қызықтырады. Әрине, кино, өмірімдегі жандар мен отбасым ең бастысы, бірақ ақырында жасқа келген сайын, одан да артық нәрсе болуы керек. "Үнсіздік" – мені солай тартып алатын нәрсе. Ол менің ойымда тұрақты, оны жасау керек. Бұл – күшті, керемет, шынайы оқиға, бір жағынан триллер, бірақ ол осы сұрақтарды қозғайды."

Саяси сыбайлас жемқорлық

Соңғы уақытта оның фильмдерінде сыбайлас жемқор билік өкілдері бейнеленеді, мысалы, "The Departed" фильміндегі полицейлер, ал "Gangs of New York" және "The Aviator" фильмдеріндегі саясаткерлер. Ол сондай-ақ қатыгез тіл қолдануымен, қараңғы юмормен және зорлық-зомбылықпен танымал. Скорсезе фильмдерінде көрсетілген саяси сыбайлас жемқорлыққа деген қызығушылығы 2019 жылғы "Ирландиялық" фильмінде одан да кеңейді. The New Yorker журналына жазған Ричард Броди фильмнің басты түсіндірмесін американдық саясат пен қоғамын реалистік тұрғыдан қарастыратын қараңғы аллегория деп атады: Шын өмірдегі Хоффа (бандиттік саясатта да, сол заманғы нақты саясатта да) маңызды рөл атқарды, ал фильмнің басты арқауы – осы екі саланың ажырамас екендігі. "Ирландиялық" – қазіргі американ тарихының көп бөлігін үздірілмей жалғасатын қылмыс ретінде қарастыратын әлеуметтік-саяси қорқыныш фильм. Онда қоғамның барлық деңгейі – отбасылық өмірден бастап, шағын бизнес, ірі кәсіпорын, ұлттық және халықаралық саясатқа дейін – парақорлық, көлеңкелі келісімдер, лас ақша, зорлық-зомбылықпен қорқыту және оның қорқынышты орындалуы, сондай-ақ жүйенің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін жазасыздықпен уланады.

Жиі қатысатын серіктестер

Скорсезе өз жобаларында жиі бірдей актерлерді қолданады, әсіресе Роберт Де Нироны, ол Скорсеземен он көркем фильм мен бір қысқа фильмде жұмыс істеген. Олардың ішінде AFI-нің «100 жыл – 100 фильм» тізіміне енген үш фильм («Таксист», «Ашулы бұқа» және «Жақсы жігіттер») бар. Скорсезе Де Нироның өзінің режиссерлігімен жасаған ең жақсы жұмысы – «Комедия королі» фильміндегі Руперт Пупкин рөлі екенін жиі айтады. Ғасыр толысқан соң Скорсезе жас актер Леонардо Ди Каприода жаңа шабыт көзін тапты, олмен алты көркем фильм мен бір қысқа фильмде бірлесіп жұмыс істеді. Көптеген сыншылар Скорсезедің Ди Каприомен жаңа серіктестігін оның бұрынғы Де Ниромен жасаған серіктестігімен салыстырды. Жиі бірге жұмыс істейтіндердің қатарында: Виктор Арго (6), Харви Кейтель (6), Гарри Нортхуп (6), Дж. С. Маккензи (5), Мюррей Мостон (5), Иллена Дуглас (4), Джо Пеши (4), Фрэнк Винсент (3), Барри Примус (3) және Верна Блум (3). Сондай-ақ, Скорсезедің бірнеше жобаларында ойнаған актерлер: Дэниел Дэй-Льюис, Голливудтан жалтаратын болған, Алек Болдуин, Виллем Дафо, Бен Кингсли, Джуд Лоу, Дик Миллер, Лиам Нисон, Эмили Мортимер, Джесси Племонс, Джон С. Райли, Дэвид Каррадин, Барбара Херши, Кевин Корриган, Джейк Хоффман, Фрэнк Сиверо, Рэй Уинстон және Ник Нолте. Өмірден өткенге дейін Скорсезедің ата-анасы, Чарльз Скорсезе мен Кэтрин Скорсезе, «Жақсы жігіттер» сияқты фильмдерде эпизодтық, көріністегі немесе қосалқы рөлдерде ойнады. Скорсезе өз командасымен редакторлар Марсия Лукас және Тельма Шунмейкер, операторлар Майкл Баллхаус, Роберт Ричардсон, Майкл Чапман және Родриго Прието, сценаристтер Пол Шредер, Мардик Мартин, Джей Кокс, Терренс Винтер, Джон Логан және Стивен Зайлиан, костюм дизайнері Сэнди Пауэлл, қоюшы-суретшілер Данте Ферретти және Боб Шоу, музыка продюсері Робби Робертсон және композиторлар Говард Шор және Элмер Бернштейнмен жиі жұмыс істеді. Шунмейкер, Ричардсон, Пауэлл және Ферретти Скорсеземен бірлесіп жұмыс істегенде өз санаттарында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Элейн мен Саул Басс, соңғысы Гитчкоктің атақты титр дизайнерлерінің бірі, «Жақсы жігіттер», «Бейкент заманы», «Казино» және «Қорқыныш мүйісі» фильмдерінің бастапқы титрлерін жасады.

Некелер

Скорсезе бес рет үйленген. 1965 жылы Скорсезе Ларайн Мари Бреннанға үйленді. Олардың Кэтрин есімді қызы бар, ол Скорсезедің анасының құрметіне аталған. Олар 1971 жылға дейін бірге болды. 1976 жылы Скорсезе жазушы Джулия Кэмеронға үйленді. Олардың Доменика Камерон Скорсезе есімді қызы бар, ол «Адамзаттың кемелдігі» фильмінде ойнаған актриса. Бір жыл тұрғаннан кейін, олар ұрыс-керіспен ажырасып, бұл ажырасу Кэмеронның алғашқы көркем фильмі «Құдайдың құдіреті» комедиясының негізі болды, онда олардың қызы да түсті. Кейіннен Доменика Скорсезе есімімен «Кейп-Ферр» фильмінде шағын рөл орындады және актерлік өнермен, жазумен, режиссурамен және продюсерлікпен айналысып келеді. 1979 жылы Скорсезе актриса Изабелла Росселлиниге үйленді. 1983 жылы олар ажырасып кетті. 1983 жылдың наурыз айында Скорсезе Лас-Вегаста (Невада штаты) өткен жылдық ШоУэст конвенциясында Даун Стилмен (сол кезде Paramount компаниясының кіші атқарушы директоры) кездесті, содан кейін олардың қарым-қатынасы басталды. Скорсезе Нью-Йорктен көшіп, оның Сансет Плазадағы үйіне қоныстанды, ал оның «Мәсіхтің соңғы құмарлығы» Paramount студиясында дамып жатқанда (Стил жігітінің сүйікті жобасынан бас тартқаны хабарланды). 1993 жылы жазған мемуарларында Стил олардың қарым-қатынасын, соның ішінде Канн кинофестивалінде «Комедия королі» фильмінің премьерасына қатысуын және кейін Тунисте түсірілім орнын іздеуді талқылады. 1987 жылы екеуі қайтадан кәсіби байланыс орнатып, «Арабияның Лоренсі» фильмін қайта жаңғыртуға көмектесті (Стил Колумбия Пикчерс президенті болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай). 1985 жылы Скорсезе продюсер Барбара Де Финаға үйленді. 1991 жылы олар ажырасып кетті. 1989 жылдан 1997 жылға дейін Скорсезе актриса Ильяна Дугласпен романтикалық қарым-қатынаста болды. 1999 жылы Скорсезе Хелен Шермерхорн Морриске үйленді. Олардың қызы, актриса және режиссер Франческа бар, ол оның «Қашқандар», «Хьюго» және «Авиатор» фильмдерінде ойнады, сондай-ақ 2020 жылы HBO/Sky телеарналарындағы «Біз кімбіз» мини-сериалында басты рөлді орындады.

Саясат

Скорсезе Ирак соғысына қарсы болды, 2003 жылы 75-ші «Оскар» марапаттау кешінде ақ көгершін белгісін тағып, Майкл Мурдың президент Джордж Буш пен соғыс басып кіруді сынаған сөзін қолдап шуылдады.

Діндік наным-сенімдер

Скорсезе өзін діннен алысқан католик ретінде таниды, "Мен діннен алысқанмын. Бірақ мен римдік католикпін; бұдан қашу жолы жоқ" дейді. 2016 жылы Скорсезе өзін қайтадан католик ретінде таныстырды, "Менің жолым католицизм болды және болып табылады. Көп жылдар бойы басқа нәрселер туралы ойланып, түрлі нәрселермен айналысып, католик ретінде ең жайлы сезінемін. Мен католицизмнің негізгі қағидаларына сенемін". 2006 жылы Пол Томас Андерсон, Уэс Андерсон, Кертис Хансон, Питер Джексон, Анг Ли және Александр Пейн оларға қосылды. 2015 жылы Кристофер Нолан да кеңеске қосылды. Соңғы мүшелерге Спайк Ли, София Коппола, Гильермо дель Торо, Барри Дженкинс, Линн Рамси, Джоанна Хогг және Кэтрин Бигелоу жатады. Бұл қор әлемнің 800-ден астам фильмін қалпына келтіріп, жастарға киноның тілі мен тарихы бойынша тегін білім беру бағдарламасын жүргізеді. Скорсезе және Қор Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің "Қызыл туфли" (1948) фильмін қалпына келтіру үшін қаржы жинауды бастады. Фильмді қалпына келтірудегі еңбегі үшін 2018 жылы TCM кинофестивалінде Роберт Осборн сыйлығын алды. Скорсезеге сыйлық "классикалық фильмдердің мәдени мұрасын сақтауға зор үлес қосқан тұлға" ретінде табысталды. 2020 жылдың қараша айында The Criterion Channel "Фильм қорының 30 жылы: Мартин Скорсезе мен Ари Астердің әңгімесі" деген 30 минуттық видео шығарды, ол "Фильм қорының миссиясы, эволюциясы және жалғасып жатқан жұмысы" туралы баяндайды. Скорсезе 2020 жылға дейін Қордың 850 фильмді қалпына келтіруге көмектескенін мәлімдеді. 2024 жылдың 20 сәуірінде Скорсезе Сет МакФарлейнмен бірлесіп, 2024 жылғы TCM Classic Film Festival-де "Back From the Ink: Restored Animated Shorts" көрсетілімін ұйымдастырды. МакФарлейн мен Скорсезе реставрацияны қаржыландырып, UCLA кино және теледидар архивімен және Paramount Pictures Archives-пен бірлесіп The Film Foundation-мен жұмыс істеді.

Дүниежүзілік кино жобасы

2007 жылы Скорсезе өздерінің кино тарихын сақтауға мүмкіндігі шектеулі аймақтардан алынған, маргиналданған және сирек көрсетілетін фильмдерді сақтау және көрсету миссиясымен Дүниежүзілік кино жобасын құрды. Скорсезе ұйымы Criterion Collection компаниясымен бірлесіп, фильмдерді сақтау ғана емес, сонымен қатар оларды DVD және Blu-ray жинақтарында, сондай-ақ The Criterion Channel сияқты стриминг қызметтерінде шығаруға мүмкіндік берді. WCP-дегі фильмдердің қатарында Усман Сембеннің "Қара қыз" (1966) және Джибрил Диоп Мамбетидің "Тұки Буки" (1973) фильмдері бар. Criterion Collection қазірге дейін төрт томдық жинақты шығарды, олар DVD және Blu-ray форматтарында "Мартин Скорсезедің Дүниежүзілік кино жобасы" деп аталады. Бірінші томға 6 фильм кіреді: "Тұки Буки" (1973), "Редес" (1936), "Титас өзені" (1973), "Құрғақ жаз" (1964), "Транс" (1981) және "Үй қызметшісі" (1960). Екінші томда да 6 фильм бар: "Инсианг" (1976), "Түскі уақыттағы құпия нысан" (2000), "Кек" (1989), "Шектеу" (1931), "Шекара заңы" (1967) және "Тайбэй тарихы" (1985). Үшінші томға 6 фильм кіреді: "Люсия" (1968), "Комендант сағатынан кейін" (1954), "Пиксоте" (1980), "Екі монах" (1934), "Soleil Ô" (1970) және "Жаңбыр" (1972). Төртінші жинаққа кірген 6 фильм: "Самбизанга" (1972), "Жер тұтқындары" (1939), "Желдің шахматы" (1979), "Муна Мото" (1975), "Көшедегі екі қыз" (1939) және "Калпана" (1948).

Африка кино мұрасы жобасы

2017 жылы Скорсезе Африка кино мұрасы жобасын (AFHP) таныстырды, бұл Скорсезедің коммерциялық емес «Кино қоры», ЮНЕСКО, Болонья кинотекасы және Панафрикалық кино жасаушылар федерациясы (FEPACI) арасындағы бірлескен бастама. Жобаның мақсаты – 50 классикалық африкалық фильмді іздеу және сақтау, олардың кейбіреулері жоғалған деп есептелсе, ал басқалары жөндеуге келмейтіндей болған, оларды әлемдегі көрермендерге қолжетімді ету үмітімен. 2018 жылы Cinema Escapist журналына берген сұхбатында Скорсезе осы амбициялық ынтымақтастық туралы: «Біздің бірінші мақсатымыз – әлемдегі кино архивтері мен лабораторияларында жан-жақты зерттеу жүргізіп, алғашқы 50 фильм үшін ең жақсы сақталған материалдарды – мүмкіндігінше түпнұсқа негативтерді табу» деді. Сондай-ақ ол: «Реставрация, әрине, әрқашан басты мақсат, бірақ бұл бастама шеңберінде Африка мен одан тыс жерлерде көрсету және тарату арқылы жалғасатын процестің бастапқы кезеңі де болып табылады. Әрине, біздің қалпына келтіру процесіміз әрқашан сақтау материалдарын жасауды қамтиды» деді.

Кино белсенділігі

Скорсезе өзінің ұстаздары Джон Кассаветес, Роджер Корман және Майкл Пауэлл сияқты кинорежиссерлер болғанын айтты. Киносыншы Роджер Эберттің "Скорсезе Эберттің көзімен" кітабында Эберт Скорсезеге басқа режиссерлерді қолдап, оларға атқарушы продюсер ретінде көмектескені үшін жоғары баға берді. Ол Антуан Фуква, Уим Вендерс, Кеннет Лоннерган, Стивен Фрирс, Эллисон Андерс, Спайк Ли және Джон МакНоттон сияқты режиссерлердің жобаларында атқарушы продюсер болып жұмыс істеді. Жақында ол Сафди ағайындыларының, Джоанна Хоггтың, Корнел Мундручоның, Жозефина Декердің, Даниэль Лессовицтің, Элис Рорвахердің, Джонас Карпиньяноның, Амели ван Элмбт пен Селина Мурганың фильмдерін атқарушы продюсер ретінде қолдады. Скорсезе жылдар бойы өзі құрметтейтін режиссерлерді де атап көрсетті, олардың ішінде Нью-Йорк қаласындағы әріптестері Вуди Аллен мен Спайк Ли, сондай-ақ Вес Андерсон, Бонг Джун Хо, Грета Гервиг, Ари Астер, Келли Райхардт, Клер Денис, Ноа Баумбах, Пол Томас Андерсон, Кристофер Нолан, Коен ағайындылары және Кэтрин Бигелоу сияқты суретшілер бар.

Мұра мен құрмет

Скорсезе фильмдері ұлттық және халықаралық деңгейде көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде «Жолдастар» фильмі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. 1991 жылы ол Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығымен марапатталды. 1997 жылы Скорсезе AFI өмірлік жетістіктері сыйлығын алды. 1998 жылы Америка кино институты үш Скорсезе фильмін ең ұлы американдық фильмдер тізіміне енгізді: «Ашулы бұқа» – 24-орында, «Такси жүргізушісі» – 47-орында және «Жақсы жігіттер» – 94-орында. Тізімнің он жылдық мерейтойына орай «Ашулы бұқа» 4-орынға, «Такси жүргізушісі» 52-орынға, ал «Жақсы жігіттер» 92-орынға көтерілді. 2001 жылы Америка кино институты Скорсезедің екі фильмін американдық кинодағы ең «жүрек соқтыратын» фильмдер тізіміне қосты: «Такси жүргізушісі» – 22-орында және «Ашулы бұқа» – 51-орында. 2005 жылдың 5 қаңтарында Францияның Париж қаласында өткен салтанатта Мартин Скорсезе киноға қосқан үлесі үшін француздың Құрмет легионы орденімен марапатталды. 2006 жылдың 8 ақпанында 48-ші жылдық «Грэмми» сыйлықтарының салтанатында Скорсезе «No Direction Home» үшін үздік ұзақ формалы музыкалық бейнефильм үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 2007 жылы Скорсезе «Time» журналының «Әлемдегі ең ықпалды 100 адам» тізіміне енді. 2007 жылдың тамызында «Total Film» журналының сауалнамасы бойынша Скорсезе Стивен Спилберг пен Альфред Хичкоктан озып, барлық уақыттағы екінші ең ұлы режиссер деп танылды. 2007 жылы Скорсезе Ұлттық итальяндық-американдық қорының (N.I.A.F.) 32 жылдық мерейтойлық гала-концертінде құрметпен еске алынды. Салтанат кезінде Скорсезе N.I.A.F.-тің Джек Валенти институтын, бұрынғы қоры кеңесінің мүшесі және Америка кино ассоциациясының (M.P.A.A.) бұрынғы президенті Джек Валентидің естелігіне арнап құрылған институтты іске қосты. Институт АҚШ-тағы итальяндық кино студенттерін қолдаумен айналысады. Скорсезе сыйлығын Джек Валентидің жесірі Мэри Маргарет Валентиден алды. Скорсезе фильмдеріне қатысты материалдары мен жеке қағаздары Веслиан университетінің кино мұрағатында сақталады, онда әлемнің түкпір-түкпірінен келген ғалымдар мен медиа сарапшылары толық қол жеткізе алады. 2007 жылдың 11 қыркүйегінде карьералық жетістіктері мен мәдени әсері үшін танылған Кеннеди орталығының құрмет көрсету комитеті Скорсезені жылдың құрметті тұлғаларының бірі деп жариялады. 2008 жылдың 17 маусымында Америка кино институты Скорсезедің екі фильмін AFI-нің «10 үздік 10» тізіміне енгізді: «Ашулы бұқа» – спорт жанрында бірінші орында және «Жақсы жігіттер» – гангстерлік жанрда екінші орында. 2013 жылы «Entertainment Weekly» журналы «Жақсы көшелер» фильмін жасалған ең ұлы фильмдердің жетіншісі деп таңдады. 2010 жылдың 17 қаңтарында 67-ші «Алтын глобус» сыйлығында Скорсезе Сесил Б. Демилль «Алтын глобус» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылдың 18 қыркүйегінде 63-ші «Primetime Emmy» сыйлығында Скорсезе «Boardwalk Empire» сериалының премьералық эпизодындағы жұмысы үшін драмалық сериалдағы ең үздік режиссура үшін «Primetime Emmy» сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылы Скорсезе Лодзьдегі Ұлттық кино мектебінен құрметті докторлық дәреже алды. Сыйлық беру салтанатында ол: «Мен өзімді осы мектептің бір бөлігі ретінде сезінемін және оған қатысқанмын», – деп, Вайда, Мунк, Хас, Полански және Сколимовский фильмдеріне құрмет көрсетті. «King Missile» оның құрметіне «Мартин Скорсезе» әнін жазды. 2012 жылдың 12 ақпанында 65-ші Британдық кино академиясының сыйлықтарында Скорсезе BAFTA академиясының стипендиялық сыйлығымен марапатталды. 2012 жылдың 16 қыркүйегінде Скорсезе «Джордж Харрисон: Материалдық әлемде өмір сүру» деректі фильміндегі жұмысы үшін екі «Эмми» сыйлығын жеңіп алды – «Үздік деректік бағдарлама режиссурасы» және «Үздік деректік арнайы бағдарлама». 2013 жылы Ұлттық гуманитарлық қор Скорсезені Джефферсон лекциясына таңдады, бұл гуманитарлық саласындағы жетістіктері үшін АҚШ федералды үкіметінің ең жоғары марапаты. Ол осы марапатты алған алғашқы режиссер болды. 2013 жылдың 1 сәуірінде Джон Ф. Кеннеди атындағы сахналық өнер орталығында өткен лекциясы «Көріністің берік болуы: киноның тілін оқу» деп аталды. Скорсезеге 2017 жылдың 11 сәуірінде поляк киносына қосқан үлесі үшін «Gloria Artis» мәдениетке еңбегі үшін поляк алтын медалі табысталды. Скорсезе көптеген кино гиганттарынан, соның ішінде Ингмар Бергман, Франк Капра, Жан-Люк Годар, Вернер Герцог, Элия Казан, Акира Куросава, Дэвид Лин, Майкл Пауэлл, Сатьяжит Рэй және Франсуа Трюффодан оң пікірлер алды. 2008 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2018 жылдың 20 маусымында Оксфорд университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды. 2021 жылға қарай Скорсезедің төрт фильмі («Жақсы көшелер», «Такси жүргізушісі», «Ашулы бұқа» және «Жақсы жігіттер») «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, Конгресс кітапханасының Ұлттық кино тізіміне енгізілді. 2019 жылғы «Ирландиялық» фильміне қатысты пікір білдірген Гильермо дель Торо Скорсезе режиссерлік шеберлігінің кейіпкерлерді дамытудағы қабілетін «Реноир, Брессон, Бергман, Оливейра немесе Куросава» фильмдерімен салыстырды. 2020 жылғы «Алтын глобус» сыйлығында «1917» фильмі үшін ең үздік режиссер сыйлығын алған Сэм Мендес Скорсезеге киноға қосқан үлесі үшін ризашылық білдіріп, «Бұл бөлмедегі, тіпті әлемдегі бірде-бір режиссер Мартин Скорсезеден бұрын туған жоқ» деді. 2020 жылғы «Оскар» сыйлығында «Паразит» фильмі үшін ең үздік режиссер сыйлығын алған Бон Чжун Хо: «Мен кінематографияны оқыған кезде, мен жүрегіме терең ойып алған бір сөз бар еді, ол – ең жеке нәрсе ең шығармашыл болады», – деді. Ол бұл цитата Скорсезеге тиесілі екенін айтты, осы сөздерден кейін зал Скорсезеге тұрғысынан шапалақ соқты. 2021 жылы өмірлік досы Джордж Лукас және оның әйелі Меллоди Хобсон Хобсон/Лукас отбасылық қоры арқылы Нью-Йорк университетіне (NYU) Мартин Скорсезе атындағы жаһандық кино өнері институтын құруға қаржылай көмек көрсетті.