Кіріспе

Кариб теңізінің ағылшын тілді елдері Кариб теңізінің одақтастығы – Кариб теңізінің ағылшын тілді елдері мен аумақтарын қамтитын аймақ, бұл аймақ бір кезде Британ империясының Кариб теңізіндегі бөлігі болған және қазір Ұлттар Достастығының құрамына кіреді. Бұл термин көптеген тәуелсіз арал мемлекеттерін, Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтарын және кейбір материктік елдерді қамтиды. Кариб теңізінің одақтастығы қазір бұрынғы «Британдық Батыс Үндістан» терминіне қарағанда жиі қолданылады, ол колониялық кезеңде Батыс Үндістандағы британдық колонияларын сипаттау үшін пайдаланылған. Осы аймақ ағылшын тілді Кариб, англофондық Кариб, англо-Кариб немесе ағылшын тілді Батыс Үндістан деп те аталады. Бұл терминдер Кариб теңізінің одақтастығын білдіргенімен, әдетте АҚШ-тың аралдық аумақтары сияқты Ұлттар Достастығына кірмейтін ағылшын тілді қауымдастықтарды қамтымайды.

Елдер мен аумақтар

Кариб теңізін қоршаған Кариб аралдары мен Солтүстік және Оңтүстік Американың материктік бөліктерін қоса алғанда, елдер мен аумақтардан тұратын Ұлттар Достастығының Кариб аймағы бар.

Батыс Үнді Федерациясы (195862)

1958 және 1962 жылдар аралығында бірнеше ағылшын тілді Кариб елдері арасында қысқа өмір сүрген Вест-Индия Федерациясы құрылды. Оған Багам аралдарынан басқа барлық арал мемлекеттері мен Бермуда және Британдық Виргин аралдарынан басқа аумақтар кірді. Британдық Гвиана (Гвиана) және Британдық Гондурас (Белиз) федерацияда бақылаушы статусына ие болды. Кариб елдерінің ортақ құрама крикет командасы бар. Вест-Индия крикет командасына сондай-ақ Оңтүстік Америка құрлығында орналасқан, бұрынғы британдық колония болған Гайана да кіреді. Бермуд, АҚШ және Британдық Виргин аралдары, сондай-ақ Голландиялық Кариб елдері де Twenty20 крикеті сияқты ағылшын тілді Кариб аймағымен байланысты спорттық іс-шараларға қатысады.

Кариб теңізінің еркін сауда қауымдастығы (1965-1973)

Кариб теңіздерінің еркін сауда қауымдастығы (CARIFTA) 1965 жылдың 15 желтоқсанында Антигуа және Барбуда, Барбадос, Гайана және Тринидад және Тобаго елдерінің құрылтайшы мүшелері ретінде құрылды. Бұл ұйымның мақсаты – британдық Батыс Үндістанның жаңадан тәуелсіз болған мемлекеттерінің экономикасын еркін сауда туралы келісім арқылы біріктіру және аймақтағы "тепе-тең дамуды" ынталандыру болды. 1968 жылы CARIFTA қатарына Доминика, Гренада, Ямайка, Монтсеррат, Сент-Кристофер-Невис-Англия, Сент-Люсия және Сент-Винсент және Гренадиндер елдері қосылды. 1971 жылы Британдық Гондурас ұйымға мүше болды. 1973 жылы CARIFTA Кариб теңізі қауымдастығымен алмастырылды.

Карибтік қоғамдастық (1973 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Кариб теңізінің ағылшын тілінде сөйлейтін елдері 1973 жылы Кариб қауымдастығын (CARICOM) құрды. Қазіргі таңда оған барлық тәуелсіз ағылшын тілінде сөйлейтін арал мемлекеттері, сондай-ақ Белиз, Гайана және Монтсеррат кіреді. Британдық Кариб теңізінің басқа да аумақтары мен Бермуд аралдары серіктес мүшелер ретінде қатысады. 1995 жылға дейін ағылшын тілі – жалғыз ресми тіл болды, одан кейін голланд тілінде сөйлейтін Суринам қосылды.

Аймақтағы ағылшын тілді қауымдастықтар

Кариб аралдарында ағылшын тілі негізгі немесе екінші тіл болып табылатын басқа да аралдар бар болғандықтан, «Кариб аймағы» термині барлық ағылшын тілді Кариб аралдарын міндетті түрде қамтымайды, мысалы, бұрынғы немесе қазіргі британдық колониялар. Сәйкесінше, «англофондық Кариб», «ағылшын тілді Кариб», «англо-кариб» немесе «ағылшын тілді Батыс Үндістан» терминдері де қолданылады. Осы ресми танылған елдерге қоса, Орталық Американың Атлантикалық немесе Кариб теңізі жағалауында Кариб аймағынан шыққан үлкен қауымдастықтар бар, олар Батыс Кариб аймағының бір бөлігін құрайды. Бұл қауымдастықтардың қалыптасуы 17 ғасырда басталды, оларға Никарагуа мен Гондурас аймақтары кіреді, олар Мискито Корольдігін құрады (1740 жылдан кейін британдық қорғау астында болды), Гарифуна қауымдастығы (1797 жылы жағалауға жер аударылып, ағылшын тілін қабылдады), Сан-Андрес, Провиденсия және Санта-Каталина архипелагы (Колумбия), сондай-ақ Панама каналын салуға (француз және американдық) қатысқан, теміржол компаниялары және әсіресе жеміс компаниялары (мысалы, 1870 жылдан кейін және 20 ғасырдың басында United Fruit) арқылы Орталық Америкаға әкелінген көптеген ағылшын тілді Кариб аймағының халқы кіреді. Олардың көпшілігі Гондурастың Каракольдері сияқты, испан тілінде сөйлейтін қауымдастықтарға толыққанды енбеді.

Бай аралдары – Гондурас территориясының 18 департаментінің бірі, негізінен Гуанахя, Роатан және Утила аралдарынан, сондай-ақ бірнеше кішкентай аралдардан тұрады. Тарихи тұрғыдан Ұлыбританиядан (негізінен Англиядан) келген адамдар қоныстанғандықтан, территория негізінен ағылшын тілді болып қала береді, тіпті аралдар 1860 жылдары Гондурасқа қосылғанмен де, олардың Гондурас қалған бөлігінен шалқап жатуына және Кариб аймағының басқа ағылшын тілді аймақтарынан көшіп келуіне байланысты. Испан тілі ресми тіл болып қала береді және аралдарда ең көп сөйленетін екінші тіл, көптеген адамдар ағылшын және испан тілдерін біледі.

1902 жылдан бері ағылшын тілі Пуэрто-Риконың испан тілімен қатар екі ресми тілінің бірі болып табылады, себебі Пуэрто-Рико 1493 жылдан 1898 жылға дейін 400 жылдан астам уақыт испан билігінде болды және 1898 жылдан бері АҚШ құрамындағы мемлекет болып табылады. Осы себепті ағылшын тілі Пуэрто-Риконың барлық мектептерінде оқытылады және Пуэрто-Рикодағы АҚШ федералды агенттіктерінің негізгі тілі болып табылады. Алайда, оның ресми тіл мәртебесі 1991 жылы қысқа мерзімге алынып тасталды, бірақ 1993 жылы қайта жаңартылды және ағылшын тілі содан бері мемлекеттің ресми тілі болып қала береді.

АҚШ Виргин аралдары – Кариб аймағындағы тағы бір ағылшын тілді территория, ол АҚШ басқаруында. Ағылшын тілі 1917 жылдан бері басым және ресми тіл болып табылады, осы жылы аралдар Даниядан АҚШ-қа өткен. Дания билігі кезінде ресми тіл дания тілі болды, бірақ ол тек әкімшілік тіл ретінде қолданылды және оны негізінен Дания азаматтары, колониялық Дания Батыс Үндістанының әкімшілік қызметкерлері ғана білді. АҚШ Виргин аралдары мен Пуэрто-Рико АҚШ-қа тиесілі болғандықтан, олар мемлекеттің құрамына кірмейді.

Виргин аралдары креол ағылшын тілі, жергілікті «диалект» деп белгілі креол тілінде бейресми жағдайларда қолданылады. Сент-Кройда сөйленетін Виргин аралдары креол тілінің түрі, Крусиан деп аталады, Сент-Томас және Сент-Джон аралдарында сөйленетін тілдерден сәл өзгеше.

Синт-Мартен, Нидерланд Корольдігінің құрамына кіретін мемлекет, Кариб аймағындағы ағылшын тілді көпшілік территориясы болып табылады. Алайда, Нидерланд Корольдігі сияқты, ол да мемлекеттің құрамына кірмейді. Ағылшын тілі Синт-Мартендегі күнделікті әкімшілік тілі және қарым-қатынас тілі, сондай-ақ халықтың көпшілігінің (67,5%) бірінші тілі. Синт-Мартен тұрғындары өз ара бейресми жағдайларда Виргин аралдары креол тілінің жергілікті түрін қолданады. Жергілікті жарнамалар голланд және ағылшын тілдерінде жазылған. Негізгі тілдер – ағылшын және голланд тілдері. Синт-Мартенде ағылшын және голланд тілінде оқытатын мектептер болды, ал Голландия үкіметі Сент-Мартен және басқа да АТБ аралдарына қатысты саясаты ағылшын тілінде білім беруді қолдады. Аралда ағылшын және голланд тілдері де қолданылады, мектептерде оқытылады, ал екеуі де ресми тіл. Аралдың голландтық мемлекет болып саналуына қарамастан, ағылшын тілі аралдағы негізгі тіл болып табылады және 19 ғасырдан бері мектеп жүйесінде қолданылып келеді. Голланд тілін халықтың 32% ғана біледі.

Саба мектептерінде оқыту тек ағылшын тілінде жүргізіледі. Голландия үкіметі Саба және басқа да АТБ аралдарына қатысты саясаты ағылшын тілінде білім беруді қолдады. Ресми тіл – голланд тілі, бірақ ағылшын тілі аралдағы «күнделікті өмір тілі» және білім беру тек ағылшын тілінде жүргізіледі. Жергілікті ағылшын тіліндегі креол тілі де бейресми жағдайларда қолданылады, ол Нидерланд Антилдері креол ағылшын тілі деп белгілі. Халықтың 52% астам бөлігі бірнеше тілді біледі. Француз тілі территорияның жалғыз ресми тілі болғанымен, ағылшын тілін де белгілі бір деңгейде түсінуге және сөйлеуге болады. Аралдың француз және голланд жағында бейресми жағдайларда қолданылатын жергілікті ағылшын тіліндегі креол тілі, жергілікті «Сент-Мартин ағылшын тілі» деп белгілі.