Кіріспе

Спарн – Англияның Йоркширдің шығыс жағалауында орналасқан, Солтүстік теңізіне қарай созылып, Хамбер сағасының солтүстік жағалауын құрайтын тар құмды арал. Бұл арал бұрын материкке жартылай тұрақты байланысы бар томырқа болған, бірақ 2013 жылы болған дауыл Спарнның соңына дейінгі жолды үлкен толқындар кезінде көліктер үшін өтпейтін етіп жіберді. Аралдың ұзындығы 5 шақырымнан асады, бұл осы тұстағы сағалаудың енінің шамамен жартысына тең, ал кейбір жерлерде ені өте тар. Оңтүстік ұшы Спарн-Хед немесе Спарн-Пойнт деп аталады және 2023 жылдың басына дейін RNLI құтқару станциясы мен екі қолданыстан шығарылған маяқтардың орны болды. Ол Эсингтон азаматтық округінің құрамына кіреді. Спарн-Хед үлкен толқындар кезінде су деңгейінен жоғары орналасқан және жағалаудың бір бөлігін қамтиды. 1960 жылдан бері Йоркшир жабайы табиғат қорына тиесілі болып келеді және ұлттық табиғи қорық, тарихи жағалау аймағы болып табылады, сондай-ақ Хамбер Флатс, батпақтар мен жағалаудың ерекше қорғалатын аймағының бір бөлігі.

Тарих

Спарн-Хед классикалық авторларға, мысалы Птолемейге, Ocelum Promontorium (Ὀκέλον ἄκρον) ретінде белгілі болды. Орта ғасырларда Спарн-Хедте Рейвенспарн порты (Равенспур немесе Равенсбург) орналасқан, ол 1399 жылы Болингброк Генригі Ричард II-ні тақтан түсіру үшін оралғанда қонған. Бұл жерде сонымен қатар сэр Мартин де ла Си 1471 жылы 14 наурызда Эдуард IV-тің Голландиядағы алты айлық жер аударылуынан қайтып келе жатқан жергілікті қарсылық көрсеткен. Спарн-Хедтің жанында орналасқан бұрынғы ауыл - Равенсер Одд. Холдернес жағалауындағы көптеген басқа ауылдармен бірге, Равенспурн мен Равенсер Од теңіздің басып кіруіне ұшырады, өйткені Спарн-Хед, құмның эрозиясы мен жиналуынан батысқа қарай жылжыды. Спарн-Хедтегі құтқару қайықтары станциясы 1810 жылы салынған. Алыс жерде орналасқандықтан, бірнеше жылдан кейін құтқару қайығының экипажы мен олардың отбасылары үшін үйлер қосылды. 1870 жылдары биік маяк бөлмесі Спарн-Хедтегі шағын тұрғын үй қауымы үшін шіркеу ретінде пайдаланылды, ол "Пойтта тұратын күзетшілер, жағалау күзетшілері және балықшылар" қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Спарн-Хедтің екі шетінде екі жағалаулық артиллерия батареясы орналастырылды, олардың арасында тез атылатын қарулар болды. Бұл нысандар айқын көрінеді, ал солтүстік жағындағылары ерекше қызықты, өйткені жағалау эрозиясы оларды жағаға ішінара құлатып, бетондық іргетастардың көлемін жақсы көрсетеді. Бұрынғы жарым аралда жолмен қатар темір жол да болған, оның кейбір бөліктерін әлі де көруге болады. Қалыпты емес "желкенді bogies" және дәстүрлі жеңіл темір жол жабдықтары қолданылды. 2013 жылдың желтоқсанындағы су тасқынынан кейін жол қауіпсіз емес деп танылды, ал Спарн-Пойнтқа тек жаяу жүруге болады, ерекше жоғары су тасқыны күтілгенде бұл әрекетке тыйым салынды. Спарн қазір тасқын аралға айналды, өйткені құрлыққа жалғасқан құм жағалауының ең тар бөлігі әрбір жоғары су тасқынымен су астында қалады. 2014 жылдың қыркүйек айында Йоркширдің жабайы табиғат қоры (YWT) қорыққа жаңа келушілер орталығын салу жоспарларын жариялады. 2016 жылдың шілдесінде Йоркширдің шығыс аймағы кеңесі бастапқы жоспарларды мақұлдаудан бас тартты, бірақ 2017 жылдың қаңтар айында қайта қарастырылған жоспарлар мақұлданды. Бұл жоспарлар жергілікті тұрғындардың қарсылығына тап болды, өйткені YWT қорықты коммерцияландыруды көздеп, кең автотұрақ салуды жоспарлады, ол енді тегін емес. Жаңа келушілер орталығын Саймон Кинг 2018 жылдың 20 наурызында ресми түрде ашты. 2023 жылдың ақпан айында RNLI ұшыру алаңының тексеруі құрылымдық мәселелерді анықтады, нәтижесінде станция Гримсбиге көшірілді.

География

Бұл құм, қиыршық тас және мұздық балшықтан тұрады, олар Холдернес жағалауынан Фламбороух мүйісіне дейін сумен шайылып келген. Материал жағалау бойымен ағып, Хамбер сағасының аузындағы тыныш сулардағы ұзын, тар тілімді қалыптастыру үшін жиналады. Оны өсімдіктер, әсіресе марам шөбі (Ammophila arenaria) сақтап тұрады. Толқындар материалды жарым аралының ұшына дейін жеткізеді, оны үнемі кеңейтеді; осы әрекет жарым аралын созумен бірге, оны теңіздің күшті дауыл кезінде кесіп өте алатын деңгейге дейін тарытады. Теңіз оны толығымен кесіп өткенде, бұзылған жердің ар жағындағы барлығы жойылады, бірақ кейін оңтүстікке қарай бағытталған жаңа тілім болып қайта қалыптасады. Бұл қирату мен қайта құру циклі шамамен 250 жылда бір рет қайталанады. Соңғы кезде Халл университетінің докторы Джон Петик Шпарл-Хедтің қалыптасуын түсіндіретін басқа теория ұсынды. Оның пікірінше, соңғы мұз дәуірінен бері тілімнің басы су астындағы мұздық моренасында пайда болған тұрақты нысан болып табылады. Мұздықтар еріген кезде теңіз деңгейі біртіндеп көтеріліп, жағалау ағысы осы және морена бойындағы басқа аралдар арасында тілімнің қалыптасуына себеп болды. Құрметті жағдайда, теңіз тілімнің мойнынан құмды алып, теңіз жағынан құрлық жағына қайта орналастырады. Уақыт өте келе, тілімнің ұзындығы сақталған күйінде, тілімнің басы мұздық негізінде қалып, кері жылжиды. Бұл процеске Виктория дәуірінде енгізілген тілімді қорғау шаралары әсер етті. Бұл қорғау сумен шаю процесін тоқтатты және «қорғаныс» салынғаннан бері жағалаудың қалған бөлігі кері жылжығандықтан, тілімге одан да көп зиян келтірді. Қазіргі уақытта құлап бара жатқан қорғаныс жаңартылмайды және тілім жыл сайын батысқа қарай жылжи береді, солтүстік жағалаудағы эрозиямен бірге. 1926 жылы Ральф Вон Уильямс жазған ағылшын халық әніндегі алты зерттеудің екіншісі, Ми бемоль тонындағы "Спарн Пойнт" анданте sostenuto осы жарым аралды мақтайды. Ол "Жеті табиғи кереметтер" телебағдарламасында Йоркширдің кереметтерінің бірі ретінде көрсетілді.

Экология

Құрға қарай жатқан лайлы жерлер су құстарындарында тамақтану үшін маңызды орын болып табылады, ал аймақта көшіп бара жатқан құстарды бақылау және құс бақылаушыларға жатақ үй ұсыну үшін құс обсерваториясы бар. Күзде шығыстан соққан желдер олардың көшіне көмектеседі, нәтижесінде скандинавиялық құстардың жаппай қозғалысы пайда болады, кейде мыңдаған құстардың тамаша "құлауына" әкеледі. Мұнда сирек кездесетін көптеген түрлер көрілді, оның ішінде Солтүстік Америкадан келген жарлы құзғырауы, Сібірден келген үшсары сойқышы және Оңтүстік мұхиттан келген қара қабақты альбатрос. Көбінесе, солтүстік бидайторғай, шыршаторғай, қара қызылқұс және шырылдақтар көбейетін және қыстайтын жерлеріне бара жатқанда Спарнға қонады. Жел дұрыс бағытта соққанда, көшіп бара жатқан құстар Спарн-Пойнтке жиналады және Нарроуз бақылау пунктында саналады, күздің жақсы таңында 15 000-нан астам құс ұшып өтуі мүмкін, ал 3 000 – әдеттегі жағдай.

Маяктар

Спарн-Пойнттағы маяк туралы ең ерте жазба 1427 жылға дейін барады. 17 ғасырдан бастап, екі маяқтың бағыт беруші жарықтар ретінде күтіліп келгені туралы мәліметтер бар: біреуі жоғары, екіншісі төмен.

Ескі жоғары және төменгі шамдар

1767 жылы Джон Смитонға жаңа екі маяк салу тапсырылды. Смитонның биік жарығы (90 фут (27 м) мұнарасы) 1895 жылға дейін пайдаланылды, бірақ төменгі жарықты күтіп ұстау қиындықтары болды (алдыңғы жылдардағыдай); көп ұзамай оны теңіз шайып кетті. Содан кейін бірнеше уақытша алмастырулар қолданылды, 1852 жылы инженер Генри Норристің қадағалауымен Джеймс Уокер жобалаған берік маяк салынды. Кейіннен, биік жарыққа қызыл сектор қосылды, ол кемелерді Кли-Несс шығанағынан Санд-Хайл-Флаттқа дейінгі оңтүстікке қарайғы қауіптер туралы ескертті. Ал төменгі жарық 1816 жылы май шамдарымен және жарық қайтаратын айналармен жабдықталды. Содан кейін 1848 жылы кішкентай Френель линзасы (бесінші реттік дөңгелек диоптр) орнатылды, ол 1852 жылы жаңа мұнара салынғанда қайта пайдаланылды. Бұрынғы оптикасы бұзылғаннан кейін, ол Нэш-Пойнт маягының биік жарығында қолданылды, онда ол жақсарту бағдарламасының бір бөлігі ретінде орнатылды.

Жаңа Спарн маяк үйі

1895 жылғы маяк – 39 метр биіктіктегі дөңгелек кірпіш мұнара, қара және ақ түспен боялған. Оны Томас Мэтьюс жобалаған. Шам бөлімінде Chance Brothers & Co. компаниясының өте үлкен, айналатын, гипер сәулелі оптикалық құрылғысы орнатылған. Оның ақ жарығының көріну қашықтығы белгілі бір шамада болды және 20 секунд сайын бір рет жыпылықтайтын. Бұдан өзге, бөлек секторлық шамдар да болды, олардың екеуі нақты сағаларды немесе құмды жағалауларды көрсететін, ал үшіншісі Хамбер өзенінің басты арнасын көрсетті. Алғашқыда мұнаймен жарықтандырылған маяк 1941 жылы электр қуатына көшірілді, бұл осы шамды одақтас кемелер мен конвойлардың қажеттілігіне қарай қысқа мерзімге жағып, сөндіруге мүмкіндік берді. 1957 жылы маяк ацетилен газымен жұмыс істеуге ауыстырылды. Жаңа, кішкентай, газбен қоздырылатын айналатын оптикалық құрылғы орнатылды, ол әр он бес секунд сайын бір рет жыпылықтайтын; ал қосымша шамдар да газбен жұмыс істейтін, жарықты жасыратын механизмдермен жабдықталды. Жаңа жүйелер автоматтандырылды, сондықтан маякшылар көшіп кетті және олардың үйлері бұзылды. Содан бері маяк бос тұр.

Қалпына келтіру

Алайда 2013 жылы Йоркширдің жабайы табиғат қоры 470 500 фунт стерлинг көлемінде грант алып, маяқты қалпына келтіруге, оны келушілер орталығы ретінде қайта ашу мақсатында бағытталды. Бұл 2015 жылы жасау жоспарланған, ал жұмыс 2015 жылдың сәуір айында басталды. Жұмыс 2016 жылдың наурыз айында аяқталды және Пасха мерекесінде көпшілікке ашылды.