Кіріспе

Масулех (ماسوله;) – Иранның Гилан провинциясының Фуман ауданындағы Сардар-э-Жангал ауданындағы қала. Қаланың тарихи атаулары Масалар және Хортаб болып табылады. Ол 10 ғасырда салынған. 2006 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 180 үй шаруашылығында 554 адамды құрады. 2011 жылғы келесі халық санауы 210 үй шаруашылығында 568 адамды көрсетті. 2016 жылғы соңғы халық санауы бойынша 147 үйде 393 адам тұрады. Масулех Рашт қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 60 шақырым, ал Фуман қаласынан батысқа қарай 32 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның халқы – Талиш халқы. Бұл ауыл Каспий теңізінің оңтүстік жағалауына жақын Альборц (немесе Эльбурц) тауларында теңіз деңгейінен 1050 метр биіктікте орналасқан. Ауылдың ішінде биіктік айырмашылығы 100 метрді құрайды. Қауымның шамамен 10 жылында құрылғандығы туралы мәліметтер болғанымен, Гилан провинциясының тарихы өте ұзақ. Масулехтің алғашқы ауылы 1006 жылы қазіргі қаладан солтүстік-батысқа қарай 6 шақырым жерде салынған. Ол Ескі Масулех (парсы тілінде Коне Масулех) деп аталады. Адамдар Ескі Масулехтен қазіргі қалаға індет және көршілес ауылдардың шабуылдары салдарынан көшіп келген. Масух Руд Хан – қаладан өтетін өзен, ал ауылдан 200 метр қашықтықта сарқырама орналасқан. Қыс айларында қармен жабылады. Масулехтің ерекше ауа райы – тұманды күндер.

Сәулет

Ғимараттар көбінесе екі қабатты (бірінші және "жер" қабаттары), бірақ Масуледе үш қабатты, тіпті төрт қабатты үйлер де кездеседі. Кейбір қатарлардағы үйлер үш қабатты, олардың кірпіш және ағаштан тұрған құрылысы ерекше маңызға ие. Қаланың төрт негізгі жергілікті қауымы бар: оңтүстікте "Маза вар" (Мәшіт жанында), шығыста "Хана вар" (Үйлер жанында), солтүстікте "Каша сар" (Жоғары созылып жатқан), және батыста "Асса махала" (Асад қауымы). Қаланың төменгі жағы – Базар (сауда орыны) және қаланың бас мешіті, "О не бен не Али" (Аун ибн Мұхаммед ибн Али ибн Әби Талеб) мешіті, ол 969 жылы салынған. Кейбір үйлерде әртүрлі кезеңдерде жеке пәтерлерде тұруға мүмкіндік болған. Мысалы, қазір пәтерлік қонақ үй ретінде пайдаланылатын Зандипур үйінде көп жыл бойы жеке пәтерлерінде тұратын әртүрлі отбасылар орналасқан. Әрбір пәтерде жеке дәретханасы болған, және үш қабаттың әрқайсысында әртүрлі отбасылар бөлек тұрған. Дегенмен, кейбір үш қабатты үйлерде бірнеше ұрпақтың толық отбасылары тұрған, үйленген балалары ата-аналарымен бірге тұрған.

Масулех қаласындағы ғимараттардың кірпішпен қапталуы

Гирих плиткасы – үстіңгі бетке орай кеңейтілуге болатын, жүйелі түрде тік және сынған сызықтардан құралған өрнек. Масулех тарихи қаласы – тұрақты сәулеттің жақсы үлгісі. Оның басты мақсаты – мәдениетті құрметтеу, табиғатпен үйлесімді қарым-қатынас орнату және тұрғындардың өмір салтын жақсарту.

Археология

Масулеге қарап тұрған таулардың археологиялық зерттеуі көрсеткендей, бұл таулы аймақты кемінде қола дәуірінің соңынан бері ежелгі малшылар мен көшпелілер мекендеген болуы мүмкін. Теңіз деңгейінен 2500 метрден жоғары биіктіктегі тау басында кейінгі тас дәуірі, тарихи және ислам кезеңдеріне жататын іздер табылды. Бұл таулар кем дегенде неолиттің соңғы кезеңінен (б.з.д. 5000 жылдан) бастап қола дәуірінде (б.з.д. 2000-1500 жылдар), содан кейін темір дәуірі I (б.з.д. 1500-1100 жылдар), темір дәуірі III (б.з.д. 800-500 жылдар), парф (б.з.д. 247 - 224 ж.), буид (943–1029 ж.), селджук (1043–1051 ж.) және илханид (1306–1335 ж.) кезеңдерінде маусымдық түрде пайдаланылған. Археологтар шамамен 7000 жыл бұрынғы қыш сынықтары, жануар сүйектері және тас құралдарды тапты.

Туристік аймақтар

Сарысулар: Коошм, Ларчешме және Курбар.

Тіл

Масулехтың түпкі тұрғындары талыш тілінде сөйлейді.