Кіріспе

Американдық визуалды эксперименталды суретші (1939–2019)

Кароли Шниманн (12 қазан 1939 – 6 наурыз 2019) – американдық визуалды эксперименталды суретші, дене, повествование, сексуалдық және гендерлік тақырыптардағы мультимедиалық жұмыстарымен танымал. Ол поэзия және философия бакалавры дәрежесін Бард колледжінде, ал көркем өнер магистрі дәрежесін Иллинойс университетінде алды. Бастапқыда абстрактілі экспрессионизм дәстүрінде суретші болған Шниман, сол кездегі Нью-Йорк суретшілерінің еркектік қаһармандығына қызығушылық танытпады және визуалды дәстүрлерді, тыйымдарды және әлеуметтік контексте жеке адамның денесін зерттеуге негізделген перформанс өнеріне бет бұрды. Перформанс және басқа да медиадағы жұмыстарымен танымал болғанымен, Шниман мансабын суретші ретінде бастады, ол былай деді: «Мен суретшімін. Мен әлі де суретшімін және суретші болып өлемін. Мен жасағанның бәрі суреттік принциптерді холсттан тысқары шығарумен байланысты». Оның туындылары Лос-Анджелес қазіргі заманғы өнер мұражайында, Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында, Лондонның Ұлттық кинотеатрында және тағы да көптеген орындарда көрсетілді. Шниманн Калифорния өнер институты, Чикаго өнер институтының мектебі, Хантер колледжі, Ратгерс университеті және SUNY New Paltz сияқты бірнеше университеттерде оқытумен айналысты. Ол сонымен қатар «Сезан, ол ұлы суретші болды» (1976) және «Еттен гөрі көп: перформанс жұмыстары және таңдалған жазбалар» (1979) сияқты көптеген еңбектер жариялады. Оның туындылары Флюкс, Нео-Дада, перформанс өнері, Биттер буыны және оқиғалар сияқты әртүрлі өнер классификацияларымен байланысты.

Өмірбаян

Кароли Шниманн Кэрол Ли Шниман болып дүниеге келді және Пенсильвания штатының Фокс Чейз қаласында өсті. Бала кезінде достары оны табиғатпен қарым-қатынасы мен табиғатты құрметтеуіне байланысты "ақылсыз пантеист" деп сипаттады. Жас кезінде Шниман Филадельфия өнер мұражайына жиі барады, онда ол өнер мен жыныстық қатынас арасындағы алғашқы байланысын төрт және бес жастағы суреттеріне сілтеме етті, ол әкесінің рецепті таблеткаларына тартты. Шниманн әкесімен бірге болуын оның ауыл дәрігері болғанымен байланыстырады. Бардтан демалыста жүріп, Колумбия университетінде бөлек стипендияда жүргенде, ол Джульярд мектебінде оқыған музыкант Джеймс Теннимен танысты. Шниманның суреті Мэри Бет Эдельсонның 1972 жылғы "Американың кейбір тірі суретші әйелдері" плакатына енгізілген.

Алғашқы жұмыстар

Шниманн өзінің өнер мансабын 1950-ші жылдардың аяғында суретші ретінде бастады. Бұл туындылар пост-импрессионист суретші Пол Сезанн сияқты суретшілердің ықпалын және абстрактілі экспрессионистер көтерген сурет өнеріндегі мәселелерді біріктірді. Шнеманн қол жетімділік пен әдемілікке қарағанда көркемдік экспрессияға басымдық берді. Ол "бірінші буын феминист суретшісі" саналады, осы топқа Мэри Бет Эдельсон, Рейчел Розенталь және Джуди Чикаго да кіреді. Олар 1970-ші жылдардың басында Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы феминистік өнер қозғалысының бір бөлігі болды, ол феминистік жазу мен өнерді дамытты. 1960-шы жылдардың басында Шнеманн өзінің "Кинетикалық Театр" тобын құрды, ол бишілер, бейнелеу өнершілері, музыканттар және басқа да орындаушылардан тұратын тәжірибелік топ болды. Одан кейін ол оқиғалардың негізгі тұлғасы Аллан Капроумен, сондай-ақ Red Grooms және Jim Dine суретшілерімен танысты. Ол сол кездегі абстрактілі экспрессионистерге, мысалы Виллем де Кунингке де қызығушылық танытты. Бірақ өнер әлеміндегі көптеген байланыстарына қарамастан, Нью-Йорк галереялары мен музейлері Шнеманнның сурет салу құрылыстарына қызығушылық танытпады. Олденбург Еуропада осы туындыларға көбірек қызығушылық танылатынын болжады. Шнеманнның "Көз-Дене" жұмысы бойынша өндіріс 1963 жылы басталды. Шнеманн сынған айналар, моторлы қолшатырлар және ритмдік түс бірліктерімен толтырылған "мастерлік ортаны" жасады. Өзінің өнерінің бір бөлігі болу үшін, ол өзін май, бор және пластик сияқты әртүрлі материалдармен жапты. Ол өзінің 36 "өзгерту әрекетін" жасады – исланд суретшісі Эрро жасаған осы құрылған ортадағы өзінің суреттері. Осы суреттердің арасында Шнеманнның денесінде жүрген екі бақ жыланын бейнелейтін алдыңғы жағынан түсірілген жалаңаш сурет бар. Бұл сурет өзінің "архаикалық эротизмімен" және оның көрінетін кіндігімен ерекше назар аударды. 1963 жылы жұртшылыққа ұсынылғанда, өнер сыншылары бұл туындыны ұятсыз және порнографиялық деп тапты. Суретші Вали Экспорт Шнеманнның "оның естеліктерінің кездейсоқ бөліктері мен оның қоршаған ортасының жеке элементтері оның сезіміне қалай үйлесетінін" бейнелегені үшін "Көз-Дене" жұмысын мақтады.

Фильм

1964 жылғы "Ет қуанышы" атты туындысында сегіз жартылай жалаңаш кейіпкер билеп, ылғал бояу, шұжық, шикі балық, қағаз қиындылары және шикі тауықтар сияқты түрлі заттармен ойнайды. Ол алғаш рет Париждегі Эркін өркендеу фестивалінде көрсетілді, кейіннен оның Кинетикалық театр тобы Джадсон еске алу шіркеуінде орындаған нұсқасы түсіріліп, суретке түсірілді. 1960 жылдардағы жұмысы көбінесе қойылымға негізделген болғанымен, ол Джозеф Корнеллтің ықпалымен жасалған "Туған сұлулар" (1962–64), "Музыкалық қораптың әуені" (1964) және "Фараонның қызы" (1966) сияқты жинақтарды құруды жалғастырды. Оның Лу Андреас Саломеге жазған хаты (1965) Ницше мен Толстойдың жазбаларын Раушенбергке ұқсас стильде біріктіру арқылы Шнеманның философиялық қызығушылықтарын білдірді. 1964 жылы Шнеман 30 минуттық "Қосылғыштар" фильмін түсіре бастап, 1967 жылы аяқтады. "Қосылғыштар" оның сол кездегі серігі Джеймс Теннидің (ол сонымен қатар Шнеманның "Вьетнамдық тілшесі" (1965) және "Қарлар" (1970) фильмдеріне дыбыс коллаждарын жасаған) қатысуымен түсірілген жақындық көрінісін 16 мм Bolex камерасымен жазды. "Қосылғыштар" Шнеманның әйелдің өзінің жыныстық әрекеттерін бейнелеуі порнография мен классикалық өнерден ерекшелене ме екенін білу ниетімен туды. Браххеджбен достығына қарамастан, ол кейіннен "Мысық бесігінде" болған тәжірибесін "қорқынышты" деп сипаттады, "Мен ер досымның фильміне қатысқан сайын, өз қатысуымды сақтай аламын, шынайылығымды ұстай аламын деп ойладым. Бірақ бәрі тез жоғалды, олардың пленкалық үстемдігіне ұшырады – қорқынышты тәжірибе, нағыз ыдырау сезімі". Ол аяқталғаннан екі жыл өткен соң Канн кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. "Қосылғыштар" Шнеманның Автобиографиялық трилогиясының бірінші фильмі болды. 1968 жылы Шнеман келесі фильмі "Тік сызық" жұмысын бастады. Ол адам бетінің суретімен ашылады, ал оның алдында тік сызық тұр, содан кейін бүкіл сурет өртелуге бастайды. 1975 жылы Шнеман Нью-Йорктің Ист-Хэмптон қаласында және Теллурайд кинофестивалінде "Ішкі орама" қойылымын көрсетті. Бұл мәтін мен денесін пайдалану арқылы Fluxus әсерін көрсететін ерекше туынды болды. Ол өнер көрсетімінде жаймаға оранып, оның астында алжапқыш киді. Ол киімдерін шешіп, үстелге отырып, денесінің контурын сазбен сызып шықты. Бірнеше рет ол сурет салу сабақтарындағыдай позалар қабылдады. Сонымен қатар, ол "Сезанн, ұлы суретші" кітабынан оқыды. Содан кейін ол кітапты тастап, әйел мүшесінен кішкене ораманы алып шығып, оқыды. Шнеманның сөйлеген сөздері фильмдеріне "сезімдердің тұрақтылығы" және "жеке тәртіпсіздік" үшін сын айтқан кездегі кездесудің пародиалық нұсқасын сипаттады. Өнер тарихшысы Дэвид Хопкинс бұл қойылым "ішкі сынға" және мүмкін "феминистік қызығушылыққа" қатысты пікір болды деп санайды. Орындаушылық теория бойынша Джинни Форте, Шнеманның феминистік орамасы Шнеманның "әйел мүшесінің өзі сексизм туралы хабарлап тұрғандай" сезім тудырды. 1978 жылы Шнеман "Китчтің соңғы тағамы" фильмін аяқтады, осы туынды кейіннен "Автобиографиялық трилогия" деп атады. Осы және Шнеманның сол суреттерді пайдаланған тағы бір жұмысында, "Қараңғы тоғанда", Шнеман шабуылдардың құрбандарын цифрлық түрде жақсарту және ұлғайту арқылы "жекелендіруге" тырысты, оларды қоршаған ортадан оқшаулады. Шнеман өмірінің соңына дейін өнер тудыруды жалғастырды, соның ішінде 2007 жылғы "Жұту" инсталляциясы, онда екі экрандағы АҚШ-тың күнделікті өмірінің суреттерімен салыстырылған соңғы соғыстардың бейнелері көрсетілді.

2010-2020 жылдар

2020 жылы Шниманнның туындысы Флорида штатының Майами қаласындағы Перес өнер мұражайында өткен маңызды топтық көрмеге қосылды. «Денеме – Ережелерім» атты көрме 21 ғасырдағы 23 әйел суретшінің, оның ішінде Луиза Буржуа, Ида Апплбруг, Синди Шерман, Лорна Симпсон, Ана Мендиета, Вангуэчи Муту, Микалин Томас және Франческа Вудманның шығармашылық тәжірибесін зерттеді.

Тақырыптар

Шниманнның негізгі жұмыстарының бірі – эротизм мен гендер саясаты арасындағы айырмашылықты қарастыру болды. Ол Китчті өзінің және Теннидің жыныстық қатынастарына "бетарап" бақылаушы ретінде қолданды, оның адамдық нормаларға әсер етпейтінін айтты. Ол ақын Чарльз Олсонды, әсіресе «Глостердегі Максимус» коллажы мен оның «көркемдік бейнелерге, тұрақты метафораларға және Теннидің әулетін зерттеуге» деген қызығушылығын өзінің және Джеймс Теннидің эстетикалық ықпалы ретінде атады, оның кейде сексистік пікір білдіргеніне қарамастан.

Сурет

Шниманн өзінің фотосуреттері мен дене бөліктерін, сырттай басқаша көрінгенімен, сурет салуға негізделген деп қарастырды. Ол өзін "күлдірмені тастап, нақты кеңістік пен тірі уақытты іске қосуға келген суретші" деп атады. Өнер тарихы профессоры Кристин Стайлз Шниманның барлық шығармашылығы фигура-фон қатынасы, қарым-қатынас (оның денесі арқылы), және ұқсастық (мысықтар мен ағаштарды пайдалану арқылы) тұжырымдарын зерттеуге арналғанын мәлімдейді. Стайлз Шниманның туындыларындағы сексуалдық және саяси мәселелер оның артындағы формальды ұғымдарға қарағанда, өнердің қалай қалыптасқанын анықтайды дейді. Мысалы, Шниманн "Fuses" туындысындағы түстер мен қозғалысты сурет салудағы мақтанышпен салыстырады. "Көз және Дене" сияқты туындылар феминистік тақырыптарды емес, сурет салу және құрастыру процестерін зерттеуге бағытталған болса да, оларда әйелдердің күшті бейнесі бар. Шниманның ертерек туындыларында ол 1950-ші жылдардағы американдық галерея кеңістігіндегі патриархалдық иерархия мәселелерін қарастырған. Ол осы мәселелерді әйел денесіне сезімталдық пен сексуалдық агенттік беруге тырысқан түрлі өнерлеулер арқылы шешкен, сонымен қатар галерея кеңістігіндегі жалаңаш өнерлеулерге қарсы табуларды бұзған. Көптеген басқа феминистік өнерден өзгеше, Шниманның туындылары әйелдердің құрбандыққа шалуы немесе қысымға ұшырауы емес, сексуалдық өрнекке және азаттыққа бағытталған. Суретші және лектор Йоханнес Биррингердің айтуынша, Шниманның жұмысы феминизмнің кейбір салаларының "саяси дұрыстығына", сондай-ақ кейбір феминистер мизогиниялық деп санайтын идеологияларға, мысалы психоанализге қарсы тұрады. Ол сондай-ақ Шниманның туындыларын жіктеу және талдау қиын екенін айтады, себебі ол конструкциялық және суретшілік ұғымдарды оның физикалық денесі мен энергиясымен үйлестіреді. Ол сондай-ақ: "Бір жағынан, мен өз денемді басқа әйелдерге сыйға бердім; өз денелерімізді өзімізге қайтардық" деп жазған.

Ықпал

Шниманнның көптеген жұмыстары орындаушылық өнерге негізделгендіктен, оның туындыларын зерттеу үшін фотосуреттер, бейне тіркемелер, эскиздер мен суретшінің жазбалары жиі пайдаланылады. Оның жұмыстарының алғашқы маңызды көрмесі 1996 жылы өткен шағын ретроспективті көрме болды, ол 1973 жылғы осы аттас туындысының құрметіне "Оның шегіне дейін және оның шегін қоса" деп аталды. 2013 жылы Complex журналының Дейл Эйзингері "Ішкі прокрутканы" тарихындағы ең үздік 15 орындаушылық өнер туындысы деп саптап, "Шниманн 1975 жылғы туындысымен концептуалды және минималды өнердегі гендерлік теңгерімді өзгертіп, жаңа бағыт берді" деп жазды.

Өлім

Кароли Шниман 2019 жылғы 6 наурызда 79 жасында, екі он жыл бойы емделіп жүрген сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Оның аты Le Tigre тобының "Hot Topic" әнінің мәтінінде айтылады.