Кіріспе

Брюссельдегі Ұлттық ботаникалық бақтың бұрынғы орны, Мэйзе, Бельгиядағы Ботаникалық бақ.

Мэйзе ботаникалық бағы (Plantentuin Meise, ), 2014 жылға дейін Бельгияның Ұлттық ботаникалық бағы (Nationale Plantentuin van België, ) деп аталған, Брюссельдің солтүстігіндегі Фламанд Брабантындағы Мэйзе қаласындағы Бушут сарайының аумағында орналасқан ботаникалық бақ. Бұл әлемдегі ең ірі ботаникалық бақтардың бірі, онда тірі өсімдіктердің кең коллекциясы және шамамен 4 миллион дана гербарий сақталған. Қазіргі бақ 1958 жылы Брюссельдің орталығынан көшірілгеннен кейін құрылды; бұрынғы орны қазір Брюссельдің ботаникалық бағы болып табылады. Мэйзе ботаникалық бағында 18 000-ға жуық өсімдік түрі бар, бұл әлемдегі барлық белгілі өсімдік түрлерінің шамамен 6%-ын құрайды. Олардың жартысы жылыжайларда, ал қалған жартысы, оның ішінде егілген және жергілікті өсімдіктер, ашық ауада өседі. Бұл ботаникалық баққа Index Herbariorum коды BR тағайындалған, ол бақта сақталған үлгілерді сілтемелеу үшін қолданылады. Ботаникалық бақтың мақсаты – "өсімдіктер туралы білімді" арттыру және тарату, сондай-ақ "биологиялық әртүрлілікті сақтауға" үлес қосу. Бақтағы зерттеулер негізінен бельгиялық және африкалық өсімдіктер бойынша жүргізіледі. Мэйзе ботаникалық бағы Бельгия Федералдық үкіметінің меншігінде болды, бірақ бірнеше жылдық келіссөздерден кейін ол 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап Фламанд қауымдастығына берілді. Француз қауымдастығының әлі де өз қызметкерлері мен директорлар кеңесінде өкілдігі бар. Өсімдіктер, кітапхана және т.б. Федералдық мемлекеттің меншігінде қалады, бірақ Фламанд қауымдастығына уақытша пайдалануға берілді.

Брюсселдегі мекеме

Брюссельдегі алғашқы ботаникалық бақ 18-шы ғасырдың соңында Бельгиядағы француз үкімдігі кезінде құрылған Диль департаментінің École Centrale мектебіне тиесілі болды. Француз мектептерінің шығындары жоғары болғандықтан, олар көп ұзамай жабылды, ал Брюссель қаласы және басқа да муниципалитеттер тасталып кетуге айналған бақты өздеріне алды. 1815 жылы Бельгия Нидерланд Біріккен Корольдігінің құрамына кірді. Осы кезеңде қала әкімшілігі бақтың күтілу шығындары тым жоғары деп санады. 1826 жылы жергілікті буржуазия өкілдерінің тобы Брюссельде жаңа типтегі ботаникалық бақ құруға шешім қабылдады. Сол кезде буржуазия жаңа жетекші топ болды және компаниялар қаржыландырудың танымал тәсілі болғандықтан, бақ компания ретінде құрылды. Бақты құрушылар бұл қаланың беделін арттыруға өз үлесін қосатындарын ойлады. Жеке кәсіпорынға негізделгенімен, ол сонымен қатар ғылым мен ботаникалық зерттеулерге арналған ұлттық мекеме болуға мұрат етті. Брюссель қаласы мен Ішкі істер министрлігі Ботаникалық бақты қаржылық тұрғыдан қолдады. Алайда, Бельгияның тәуелсіздігі (1830-31) голландтық мекемеге кері әсер етті; ол оранжистікке ұмтылған, жергілікті элитаның ойын-сауық орны және елдің ауыл шаруашылығына пайдасыз деп есептелді. Осыдан бастап бақ өмірге таласуға мәжбүр болды. Мемлекет пен қала оны бүкіл елге пайдалы екенін дәлелдемесе, қолдау көрсетуден бас тартты, сондықтан Ботаникалық бақ коммерциялық қызметін дамытуға мәжбүр болды. Ол мыңдаған өсімдіктерді сатты және жергілікті элита үшін аквариумдар, би залдары, жәрмеңкелер, балық шаруашылықтары, концерттер сияқты көп шығынға түсетін көңіл көтеру орындарын және іс-шараларды ұйымдастырды. 1860 жылдары ескірген ғимараттарды жаңарту қажет болды. Бау-бақша қоғамының басқармасы қаражат жинауға тырысты, бірақ шығындар компания үшін тым жоғары болды. 1870 жылы Бельгия үкіметі компанияны өз иелігіне алды. Осы жылы Ұлттық ботаникалық бақ құрылды. Бұл процесте бельгиялық саясаткер және ботаник Бартеми Дюмортье маңызды рөл атқарды. Ол астанада таксономияға арналған, яғни «Бельгиялық Кью» бағын құруды қалаған. Сондықтан, бақ мемлекетке сатылғанға дейін бірнеше ай бұрын үкімет Мюнхенде сақталған әйгілі фон Мартиус гербарийін сатып алды. Осылайша, 1870 жылы Бельгияда үлкен гербарий және тиісті ғимарат болды. Бұл бельгиялық ботаниканың жаңа дәуірінің басталуын білдірді.

Мейзеге көшіп бару

1927 жылы императрица Шарлотта қайтыс болғаннан кейін, Бушут иелігінде Ұлттық ботаникалық бақ құру ұсынылды. Соңғы шешім 1937 жылы ғана қабылданды және ірі құрылыс жұмыстары басталды. Бушут қамалының оңтүстік-шығысында бірнеше жылыжайдан тұратын «Өсімдіктер сарайы» салынды. Қамалдағы оңтүстік-батыс жағында Виктория дәуіріндегі Балат жылыжайы орналастырылды. Бұл жылыжайды 1853 жылы сәулетші Альфонс Балат жобалаған және Брюссель ботаникалық бағынан бастапқы орнынан көшіріліп келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бушут қамалын неміс әскерлері басып алды, ал иелік бекініске айналдырылды. «Өсімдіктер сарайының» жанына алты казарма орнатылып, бетондық қорғаныс құрылыстары салынды. Бушут қамалының алды құрмет алаңы оқ-дәрі сақтау үшін пайдаланылды, ал иеліктің шекарасына артиллериялық қорғаныс орналастырылды. Соңғы неміс сарбаздары Бушут иелігін 1944 жылдың 3 қыркүйегінде тастап кетті. Бірнеше күннен кейін одақтас әскерлері келді, олар оны оқу орталығы ретінде пайдаланды және иелікке 200-ге жуық көлік орналастырды. 1944 жылдың 29 қарашасында парктің батыс бөлігінде бомба жарылып, Бушут қамалының терезелері қирады. 2 желтоқсанда жақын орналасқан Хугворст қамалында тағы бір бомба жарылып, оны толығымен қиратты.