Кіріспе

Microsoft 1995 жылдан 2013 жылға дейін Windows жүйесі үшін Internet Explorer-дің 11 нұсқасын жасады. Microsoft сонымен қатар Apple Macintosh, Unix және мобильді құрылғылар үшін Mac-ке арналған Internet Explorer, UNIX-ке арналған Internet Explorer және Internet Explorer Mobile-ды әзірледі; алғашқы екеуі қолданыстан шығарылды, бірақ соңғысы Windows CE, Windows Mobile және Windows Phone-да жұмыс істейді.

Бастауы және Шпиглас мозаикасы (1995-1997)

Алғашқы Internet Explorer Spyglass Mosaic-тен туындаған. Mosaic-тың бастапқы нұсқасы NCSA-дан келді, бірақ NCSA мемлекеттік мекеме болғандықтан, коммерциялық лицензиялау бойынша серіктес ретінде Spyglass-қа сүйенді. Spyglass өз кезегінде Microsoft компаниясына Mosaic браузерінің екі нұсқасын жеткізді: біреуі толығымен NCSA бастапқы кодына негізделген, ал екіншісі бастапқыдан жасалған, бірақ NCSA браузерінің тұжырымдамалық үлгісімен салынған. Internet Explorer бастапқыда NCSA бастапқы кодын емес, Spyglass-ты пайдаланып құрылды. Microsoft-қа берілген лицензия Spyglass (және осылайша NCSA) компаниясына тоқсандық төлем мен бағдарламалық қамтамасынан түскен Microsoft кірісінің белгілі бір пайызын қамтамасыз етті. Браузер кейін өзгертіліп, Internet Explorer ретінде жарияланды. Microsoft алғашқыда Internet Explorer 1.0-ді 1995 жылдың тамызында екі пакетте шығарды: Windows 95-ке қосымша ретінде Microsoft Plus! бөлшек саудада және Windows 95-тің бір мезгілде OEM шығарылымы арқылы. 1.5 нұсқасы бірнеше айдан кейін Windows NT үшін шығарылды, ол маңызды ерте веб-стандарт болған негізгі кестелерді көрсетуді қолдады. 2.0 нұсқасы 1995 жылдың қарашасында Windows 95 және Windows NT үшін шығарылды, ол SSL, cookie, VRML және интернет жаңалық топтарын қолдады. 2.0 нұсқасы 1996 жылдың сәуірінде Macintosh және Windows 3.1 үшін де жарияланды. 2-ші нұсқа сондай-ақ 1996 жылдың басында Windows 95 үшін Microsoft-тың Интернет бастау жинағына енгізілді, ол 19,99 АҚШ долларына (~$ in) сатылды және басқа мүмкіндіктермен қатар, нұсқаулық кітапша мен MSN-де 30 күндік интернетке қол жеткізуді қамтыды. Internet Explorer 3.0 1996 жылдың тамызында Windows 95-пен бірге, тағы бір OEM шығарылымымен тегін жарияланды. Осылайша, Microsoft IE-ден тікелей кіріс алмады және Spyglass-қа тек тоқсандық ең төменгі төлемді ғана төлеуге міндетті болды. 1997 жылы Spyglass Microsoft-ты келісімшарттық аудитпен қорқытты, жауап ретінде Microsoft 8 миллион АҚШ долларына (~$ in) келісімге келді. 3-ші нұсқада Интернет поштасы және жаңалықтар 1.0, сондай-ақ Windows адрестік кітабы болды. Бұл браузерді Netscape-тің деңгейіне жақындатты, оның ішінде Netscape плагиндері технологиясын (NPAPI), ActiveX, фреймдерді және JScript деп аталған JavaScript-тің кері инженериялық нұсқасын қолдауды қамтамасыз етті. Кейіннен Microsoft NetMeeting және Windows Media Player өнімге енгізілді, сондықтан бұрынғыдай қосымша бағдарламалар қажет болмай қалды. Internet Explorer-дің 3-ші нұсқасымен бірге каскадты стильдер кестелері (CSS) де енгізілді.

Браузерлік соғыс (1997-2001)

1997 жылдың қыркүйек айында шыққан 4-ші нұсқа Windows 95 OSR (OEM Service Release) 2.5 және Windows 98-дің соңғы бета-версиясымен бірге жеткізілді, сондай-ақ Microsoft Windows-пен тығыз интеграциялану үшін өңгерілді. Ол "Active Desktop" опциясын қамтыды, ол World Wide Web мазмұнын тікелей жұмыс үстелінде көрсетіп, мазмұн өзгерген сайын автоматты түрде жаңартылатын еді. Пайдаланушы басқа да беттерді белсенді жұмыс үстелі ретінде таңдап алуға болатын. Сондай-ақ, веб-сайттардан ақпаратты автоматты түрде алу үшін "Active Channel" технологиясы енгізілді. Бұл технология қазіргі RSS сияқты веб-синдикация форматтарынан бұрын пайда болған Channel Definition Format (CDF) деп аталатын XML стандартына негізделген. Бұл нұсқа Windows 95, Windows 98 және Windows NT жүйелерінде жұмыс істеуге арналған және интернеттен тегін жүктеуге болады. Ол Dynamic HTML (DHTML) қолдады. Outlook Express 4.0 браузерге біріктірілді және бұрынғы нұсқалармен бірге шығарылған ескі Microsoft Internet Mail & News өнімінің орнын басты. 5-ші нұсқа 1999 жылдың наурыз айында Microsoft Internet Explorer 5.0 бета-версиясын 1998 жылдың соңында шығарғаннан кейін пайда болды. Бұл нұсқаға екі бағытты мәтін, рубин мәтіні және тікелей XML/XSLT қолдауы, сондай-ақ CSS 1-ші және 2-ші деңгейлеріне жақсартылған қолдау қосылды. Internet Explorer 5-тің шығарылуы үш кезеңде жүзеге асты. Біріншіден, 1998 жылдың маусымында әзірлеушілерге арналған алдын ала шолу (5.0B1) шығарылды, содан кейін 1998 жылдың қарашасында жалпы қолдануға арналған алдын ала шолу (5.0B2) шығарылды. 1999 жылдың наурыз айында соңғы нұсқа (5.0) шығарылды. Қыркүйек айында ол Windows 98 жүйесімен бірге шығарылды. 5.0 нұсқасы Windows 3.1x немесе Windows NT 3.x үшін шығарылған соңғы нұсқа болды. Internet Explorer 5.5 кейіннен Windows Me үшін 2000 жылдың шілдесінде шығарылды және көптеген қателерді түзетулер мен қауіпсіздік жаңартуларын қамтыды. 5.5 нұсқасы соңғы үйлесімділік режиміне ие болды, ол Internet Explorer 4-ті 5.x нұсқасымен қатар іске қосуға мүмкіндік берді. IE6-да IE5.5 сияқты жұмыс істеуі үшін қосылатын ерекшеліктер режимі болды. IE6 нұсқасы 2001 жылдың 27 тамызында Windows XP жүйесімен бірге шығарылды. Ол негізінен құпиялылық пен қауіпсіздік мүмкіндіктеріне баса назар аударды, себебі олар клиенттердің басымдықтарына айналды. Microsoft W3C әзірлеп жатқан P3P технологиясын қолдайтын құралдарды енгізді.

АҚШ Microsoft-қа қарсы

АҚШ Әділет министрлігі және 20 штат Microsoft компаниясын бұрынғы келісімге қайшы келіп, Internet Explorer-ді операциялық жүйелік бағдарламалық жасақтамасымен біріктіргені үшін сотқа шақырды. Министрлік Microsoft-тың OEM компьютер өндірушілерімен жасасқан шартына қарсы шықты, ол өндірушілерді жіберген жүйелеріне орнатылған Microsoft Windows нұсқаларына Internet Explorer-ді қосуға міндеттеді. Бұл өндірушіге Internet Explorer орнына әдепкі жұмыс үстеліне басқа веб-браузердің белгішесін орнатуға рұқсат бермеді. Microsoft өзінің веб-браузерін операциялық жүйесімен біріктіруінің тұтынушылардың мүддесіне орайласатынын мәлімдеді. Microsoft сотта IE-нің Windows 98-бен біріктірілгенін және Windows 98 онысыз жұмыс істемейтінін айтты. Кейіннен австралиялық компьютер ғалымы Шейн Брукс Windows 98-дің IE файлдары жойылғаннан кейін де жұмыс істей алатынын көрсетті. Брукс қазір LitePC деп аталатын, "қажетсіз компоненттерді" алып тастау арқылы Windows-ты өзгертуге арналған бағдарламалық жасақтаманы жасады. Microsoft бұл бағдарламалық жасақтаманың Internet Explorer-дің барлық компоненттерін жоймағанын, көптеген динамикалық кітапхана файлдарын қалдырғанын мәлімдеді. 2000 жылдың 3 сәуірінде судья Джексон Microsoft компаниясының монополиялық жағдайын теріс пайдаланып, "Netscape компаниясын Navigator платформасын дамытудан алдағанын", "маңызды техникалық ақпаратты жасырғанын" және "Internet Explorer-ді тегін тарату арқылы және оның үлесін арттыруға көмектескен компанияларды марапаттау арқылы Navigator-дың қолдану үлесін азайтуға" тырысқанын анықтады. Джексон сондай-ақ Microsoft-ты екі компанияға бөлуді ұсынды. Бұл ұсыныс Джексонның журналистермен сөйлескенде Microsoft-қа қатысты бейтараптығын көрсеткені туралы айыптаулардың негізінде апелляцияда күшін жойды. Дегенмен, Microsoft заң бұзғаны туралы фактілер расталды. Жеті айдан кейін Әділет министрлігі Microsoft компаниясымен келісімге келді. 2004 жылға қарай, он тоғыз штат келісімге қол қойған болса, Массачусетс штаты әлі де келіспеушілік танытып отыр.

Үзіліс және қауіпсіздік проблемалары (2003-2006)

2005 жылдың ақпан айындағы нарық үлесі: IE4 – 0.07%, IE5 – 6.17%, IE6 – 82.79%.

2003 жылдың 7 мамырында Microsoft онлайн-чатында Internet Explorer бағдарламалық қамтамасының менеджері Брайан Кантриман Microsoft Windows жүйесінде Internet Explorer операциялық жүйеден бөлек таралмайтынын (IE 6 – соңғы жеке нұсқасы) мәлімдеді; алайда, ол операциялық жүйенің дамуының бір бөлігі ретінде жалғастырыла береді, ал жаңартулар операциялық жүйені жаңартулармен бірге келеді. Осылайша, Internet Explorer мен Windows өзінің үйлесімділігін жақсартады. Жаңа мүмкіндіктерді әзірлеу 2003 жылы Windows Vista әзірленген кезде де жалғасты. 2003 жылдың қазан айында өткен Кәсіби әзірлеушілер конференциясында 6.05 нұсқасы бар жаңартылған Internet Explorer-дің алдын ала нұсқасы шығарылды. Сарапшылар атап өткен жаңа мүмкіндіктерге жүктеу менеджері, ашылатын терезелерді тоқтату құралы, қосымшаларды басқарушы және шолу тарихын тазалау құралы кірді. Ақырында қолданыстан шығарылған жүктеу менеджерін қоспағанда, бұл мүмкіндіктердің барлығы бірнеше айдан кейін Windows XP Service Pack 2-нің алдын ала нұсқасына енгізілген Internet Explorer құрастыруларында пайда болды. Бірнеше кешігулерден кейін 2004 жылдың тамызында жарық көрген Windows XP Service Pack 2 қауіпсіздікке қатысты бірқатар түзетулер, кодты орындауға жаңа шектеулер және пайдаланушыны зиянды бағдарламалардан қорғауға бағытталған интерфейс элементтерін қамтыды. Интерфейстің ерекше элементтерінің бірі – «ақпараттық жолақ» болды. Internet Explorer командасының әзірлеушісі Тони Шринер ақпараттық жолақтың пайдаланушының қателікпен баспай, қажет емес бағдарламалық жасақтаманы орнату мүмкіндігін азайту және пайдаланушыға көрсетілетін ашылатын терезелердің санын азайту үшін енгізілгенін түсіндірді. Бұл жаңалыққа қатысты көптеген пікірлер ашылатын терезелерді тоқтату құралына бағытталды, себебі бұл мүмкіндік веб-пайдаланушылар үшін мазасыздық тудыратын жарнамалардың көптігін азайтуға септігін тигізді. 2005 жылдың 19 желтоқсанында Microsoft Macintosh үшін Internet Explorer қолдауын тоқтататынын және Safari сияқты басқа Macintosh браузерлерін пайдалануды ұсынғанын хабарлады.

Жаңа конкурс (2006-2014 жж.)

2006 жылдан 2009 жылға дейін Internet Explorer нарықтық үлесі бірте-бірте төмендеді, ал 2003 жылы жарияланған Windows операциялық жүйесінің жаңа нұсқаларымен бірге жаңа нұсқаларды шығару саясаты IE7 жоспарларымен өзгертілді. 2006 жылы IE 6 шығарылғаннан кейін бес жыл өткен соң, 7.0 нұсқасының бета-версиясы шықты, ал 7-ші нұсқа қазан айында (Firefox 2.0 сияқты айда) пайда болды. Microsoft Windows-пен бірге келетін компоненттердің атауларын қайта атаудың бір бөлігі ретінде Internet Explorer-ді Windows Internet Explorer деп атады. Ол Windows Vista құрамына кірді, сондай-ақ Windows XP үшін Service Pack 2 және Windows Server 2003 Service Pack 1 жүйелеріне Microsoft Update арқылы жеке жүктеуге қолжетімді болды. Internet Explorer 7 Microsoft веб-сайтынан тікелей жүктеуге де мүмкіндік берді. Рендеринг қозғалтқышы мен қауіпсіздік жүйесін қоса алғанда, негізгі архитектураның көп бөлігі толығымен жаңартылды. Қауіпсіздікті жақсартудың нәтижесінде браузер Windows қабығымен біріктірілмейтін дербес қолданбаға айналды және файлдық браузер ретінде жұмыс істеу мүмкіндігінен айырылды. Бірінші қауіпсіздік ескертусі шығарылғаннан кейін бір күн өткен соң жарияланды, бірақ ол Internet Explorer 7-де емес, Outlook Express-тегі қауіпсіздік мәселесі болып шықты. Internet Explorer 7-ге арналған алғашқы осалдық 6 күннен кейін жарияланды. 2009 жылдың наурызында 8.0 нұсқасы шықты, алғашқы бета-нұсқасы 2008 жылдың 5 наурызында қолжетімді болды. IE8 бұрынғы нұсқаларға қарағанда веб-стандарттарды жақсы қолдады, RSS, CSS және Ajax қолдауын жақсарту жоспарланды, сондай-ақ Cascading Style Sheets 2.1 толық сәйкестігі көзделді. Бұл Acid2 тестінен сәтті өткен алғашқы нұсқа болды. Сонымен қатар, Internet Explorer 8 WebSlices, түсті кодталған қойынды топтары және жақсартылған фишинг сүзгісі сияқты жаңа мүмкіндіктерді қамтыды. Google-дың танымал Chrome браузері жылдамдығы, қарапайымдылығы және HTML5 сияқты жаңа технологияларды қолдауының арқасында үнемі танымал бола бастағандықтан, Microsoft 2010 жылдың қыркүйегінде Internet Explorer 9-ды шығарды, оны "Вебтің сұлулығын" көрсету ретінде таныстырды. Internet Explorer 9 веб-шолуды жақсартуға бағытталған мүмкіндіктерді ұсынды, мысалы, жартылай HTML5 қолдауы, аппараттық үдету және Windows жүйесімен жақсы интеграция. Adobe 2010 жылдың 30 қарашасында Internet Explorer 9-дың ендірілген аппараттық үдету мүмкіндіктерін пайдалануға арналған Flash 10.2 бета-нұсқасын шығарды. Microsoft Internet Explorer-ді пайдалануды оңайлатуға тырысты (осылайша, бәсекелестерге қарағанда тартымдырақ ету үшін) және URL-ді және закладкаларды Windows тапсырмалар жолағына сүйреу мүмкіндігі, біріктірілген жүктеу басқарушысы, соңғы кезде қарастырылған сайттарды көрсететін жаңа қойынды бетінің қайта жобаланған дизайны және қойындыларды терезеден "жарып алу" немесе оларды тік бағытта сүйреп, жеке терезе құру мүмкіндігі сияқты мүмкіндіктерді қосты. Бұл функциялардың барлығы Opera, Google Chrome және Firefox сияқты басқа браузерлерде де болды, және олардың көпшілігі басқа браузерлердегілерге ұқсас болды. 2010 жылдың желтоқсанында шыққан Internet Explorer 9 үшін Windows Vista SP2 немесе одан жоғары нұсқасы қажет болды, сол кезде компьютерлердің 44%-ы Windows XP-де жұмыс істеді. Маркетингтік стратегия немесе кросс-платформалық қолдаудың болмауы сынға ұшырады және Windows 10-да Microsoft Edge-тің баяу қабылдануына әкелді. Google Chrome мұндай шектеулерді қоймады және 2014 жылға дейін Windows XP-ді қолдады.

Windows 10 және Microsoft Edge (2014 қазіргі уақытқа дейін)

2014 жылдың 30 қыркүйегінде Microsoft компаниясы медиа-шара барысында Windows 10 деген атпен Windows операциялық жүйесінің келесі нұсқасын жариялады. Сол кезде Windows 10 – Windows-тың соңғы толыққанды жаңа нұсқасы болатыны хабарланды, бірақ Windows болашақта үздіксіз жақсартулармен қызмет түрінде жалғасын табады. Шара барысында "Project Spartan" кодолық атымен Internet Explorer-дің ізбасары жарияланды. Бұл Internet Explorer-дің шамамен 20 жылдық тарихтан кейін тоқтатылатынын білдірді, бірақ бұл факт Windows 10 іске қосылғанда бастапқыда айтылмады. Кейіннен Project Spartan-ның жаңа интерфейсі мен көрсету қозғалтқышы (render engine) Windows 10-ның әзірлеушілерге арналған баптаулы нұсқасында (developer preview) Insiders-ге жіберілді, оны Windows 10-дағы Internet Explorer арқылы қосуға болады. Сол күні Microsoft веб-сайтында Project Spartan-ның жаңа аты – Microsoft Edge деп жарияланды. Windows 10 2015 жылдың 29 шілдесінде Windows 8.1 және Windows 7 қолданушыларына тегін жаңарту ретінде шығарылды. Microsoft Edge басымдыққа ие болғанымен, Internet Explorer 11 үйлесімділік үшін жаңа операциялық жүйеде қолдануға болады, бірақ ол Windows Accessories папкасында жасырылған. Бірақ Internet Explorer-дің көзге көрінетін іздері бар, себебі EdgeHTML көрсету қозғалтқышының (rendering engine) алғашқы нұсқасының платформалық нөмірі – 12, IE-де қолданылған Trident қозғалтқышының нөмірлеу жүйесін жалғастырады.

Рынокты қабылдау және пайдалану үлесі

Internet Explorer браузерін қабылдану деңгейі Microsoft Windows-пен тығыз байланысты болып көрінеді, себебі ол Windows жүйесімен бірге келетін стандартты веб-браузер болып табылады. 1996 жылы Windows 95 OSR 1 жүйесімен Internet Explorer 2.0 интеграцияланғаннан кейін, әсіресе 4.0 нұсқасы шыққаннан кейін, қабылдану қарқынды өсті: 1996 жылы 20%-дан төмен болғаннан 1998 жылы 40%-ға, ал 2000 жылы 80%-дан астамға дейін жетті. CNN телеарнасының бір мақаласында Internet Explorer 4-тің шығуына орай былай делінген: «Microsoft компаниясының Internet Explorer браузері кең таралды және әртүрлі бағалаулар бойынша оның браузер нарығындағы үлесі бір жыл бұрынғы 10 пайыздан 30-35 пайызға жеткен». 2002 жылы Internet Explorer өзінің басты қарсыласы Netscape-ті толыққанды ығыстырып, нарықта 95 пайыз үлеспен үстемдік құрды. 1990-шы жылдардың соңындағы браузер соғыстарында жеңіске жеткеннен кейін Internet Explorer браузер нарығында толық басымдыққа ие болды. 2002 және 2003 жылдары шамамен 95%-қа жеткен нарықтық үлесі содан бері баяу, бірақ тұрақты түрде төмендеді. Азияда қолданылу жиілігі жоғары, ал Еуропада төмен. Firefox 1.0 2005 жылдың басында Internet Explorer 5-ті басып өтті, Firefox 1.0 нарықта шамамен 8 пайызды құрады. 2006 жылдың қазан айында Internet Explorer 7 шығарылған кезде жарияланған бір мақалада «IE6 браузер нарығының басым бөлігіне ие болды, ол 77,22% құрады. Internet Explorer 7 3,18%-ға дейін өсті, ал Firefox 2.0 0,69% көрсетті». Internet Explorer 7 Firefox 2.0-пен бір уақытта шығарылды және 2006 жылдың қарашасына қарай Firefox 1.x-ті басып өтті, бұл шамамен 9% нарықтық үлес. Firefox 2.0 2007 жылдың қаңтарына қарай 1.x-тен озып кетті, бірақ IE7 2007 жылдың желтоқсанына дейін IE6-дан асып түспеді. 2008 жылдың қаңтарына қарай олардың тиісті нұсқаларының нарықтық үлесі 43% IE7, 32% IE6, 16% FF2, 4% Safari 3 және FF1.x және IE5 нұсқаларының үлесі жарты пайызға жетпеді. Пайдалануды бағалау үшін жылдық орташа мәндер, төртінші тоқсан немесе жылдың соңғы айындағы деректер қолданылды, деректердің қолжетімділігіне байланысты. StatCounter мәліметтері бойынша, 2010 жылдың қыркүйегінде Internet Explorer-дің нарықтық үлесі 50%-дан төмен түсті. 2012 жылдың мамыр айында Google Chrome бүкіл әлемде ең көп қолданылатын браузер ретінде Internet Explorer-ді басып өтті деген хабарлама тарады.

Үстел компьютерлерінің жыл және нұсқа бойынша нарықтық үлесі

Жыл бойы немесе төртінші тоқсанда немесе жылдың соңғы айында әртүрлі пайдалану үлесі есептегіштерінің орташасы бойынша шамамен алынған пайдалану, анықтаманың болуына байланысты. Жалпы IE11IE10IE9IE8IE7IE6IE5IE4IE3IE2IE1 2013 56.73% 1.25% 11.00% 13.89% 22.41% 1.72% 5.74% 0.02% 0.13% 0% 0% 0% 2012 53.77% – 0.14% 16.77% 25.87% 3.49% 6.81% 0% 0.01% 0% 0% 0% 2011 56.24% – – 5.30% 32.36% 7.00% 10.19% 0.01% 0% 0% 0% 0% 2010 60.04% – – – 29.43% 11.61% 16.79% 0.02% 0% 0% 0% 0% 2009 66.92% – – – 10.40% 26.10% 27.40% 0.08% 0% 0% 0% 0% 2008 72.65% – – – 0.34% 46.06% 26.20% 0.15% 0.01% 0% 0% 0% 2007 78.60% – – – – 45.50% 32.64% 0.45% 0.01% 0% 0% 0% 2006 83.30% – – – – 3.49% 78.08% 1.42% 0.02% 0% 0% 0% 2005 87.12% – – – – – 82.71% 4.35% 0.06% 0% 0% 0% 2004 91.27% – – – – – 83.39% 7.77% 0.10% 0% 0% 0% 2003 94.43% – – – – – 59.00% 34.00% 1.00% 0% 0% 0% 2002 93.94% – – – – – 50.00% 41.00% 1.00% 0% 0% 0% 2001 90.83% – – – – – 19.00% 68.00% 5.00% 0% 0% 0% 2000 83.95% – – – – – – 71.00% 13.00% 0% 0% 0% 1999 75.31% – – – – – – 41.00% 36.00% 1.00% 0% 0% 0% 1998 45.00% – – – – – – – ? ? ? ? 1997 39.40% – – – – – – – ? ? ? ? 1996 20.00% – – – – – – – – ? ? ? 1995 2.90% – – – – – – – – – ? ?

Өнеркәсіптің қабылдауы

Браузердің көмекші нысандары көптеген іздеу жүйелері компаниялары мен үшінші тараптар өз қызметтеріне қол жеткізуге арналған, мысалы іздеу жүйелерінің құралдар жолағы сияқты қосымшаларды жасау үшін де пайдаланылады. COM технологиясын пайдалану арқасында үшінші тарап бағдарламаларына веб-шолу функционалдығын енгізу мүмкін. Осы себепті, Internet Explorer-дің бірнеше қабықшалары бар, ал RealPlayer сияқты контентке бағытталған бағдарламалар қолдану ішінде веб-беттерді қарау үшін Internet Explorer-дің веб-шолу модулін пайдаланады.