Кіріспе
Солтүстік Мариана аралдарындағы Паган аралы – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Мариана аралдарындағы жанартаулы арал, Солтүстік Мариана аралдарының Одақтастығының билігінде. Ол Аламаган аралынан оңтүстікке және Агрихан аралынан солтүстікке қарай, аралықта орналасқан. 1981 жылы болған жанартау жарылысынан кейін 50 тұрғынының көп бөлігі эвакуацияланғаннан бері аралда көбінесе адам тұрмайды. Пагандағы жанартауды АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) бақылайды және жанартау активтілігі туралы апталық мәліметтер жариялайды. Аралда екі стратовулкан бар: біреуі солтүстікте, екіншісі оңтүстікте.
Pagan is a volcanic island in the Marianas archipelago in the northwest Pacific Ocean, under the jurisdiction of the Commonwealth of the Northern Mariana Islands. It lies midway between Alamagan to the south and Agrihan to the north. The island has been largely uninhabited ever since most of its 50 residents were evacuated due to volcanic eruptions in 1981. The volcano on Pagan is monitored by the USGS, which issues weekly updates about volcanic activity. The island actually has two stratovolcanoes, one on the north and another in the south.
Тарих
Археологиялық табылған жерлер Паганның б.з.б. бірнеше ғасырдан бері мекенделгенін көрсетеді. Еуропалықтармен алғашқы байланыс 1669 жылы болған, испан миссионері Диего Луис де Сан-Виторес аралға келіп, оны Сан-Игнасио (испан тілінде – Әйіргі Игнатий) деп атады. Бұрын, 1522 жылы Магеллан экспедициясынан дезертир болған испан теңізшісі Гонсало де Виго осы жерге келген болуы мүмкін. 1695 жылы жергілікті халық Сайпанға, ал үш жылдан кейін Гуамға күштеп көшірілді. Чаморро халқы 19-ғасырдың басында Паганға қайта оралуға тырысты, бірақ арал Каролин аралдарынан босатылған канакалардың колониясы болып табынғанын білді. 1870 жылдары алғашқы кокос плантациялары құрылды. 1899 жылы Испания Солтүстік Мариан аралдарын Германияға сатқаннан кейін, арал Германияның Жаңа Гвинея колониясының бір бөлігі ретінде басқарылды. Алмаганмен бірге, ол негізінен копра саудасымен айналысқан неміс-жапондық серіктестік – «Паган қоғамына» жалға берілді. 1905 жылдың шілдесі мен қыркүйегінде, 1907 жылдың қыркүйегінде және 1913 жылдың желтоқсанында аралды тайфундар қиратты, кокос плантацияларын жойды және «Паган қоғамын» банкротқа ұшыратты. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралды Жапония империясы басып алды, ал Ұлттар Лигасы Оңтүстік теңіздер мандатының бөлігі ретінде оған бақылау құқығын берді. Аралға жапон және окинавалықтар қоныстанды, олар кокос плантацияларын қалпына келтіріп, экспортқа мақта мен тәтті картоп өсірді. Сонымен қатар, жапондықтар бонито мен тунец балықтарын аулауды дамытты. 1935 жылы Паган әуежайы салынды, ал 1937 жылы Жапон императорлық теңіз күштері гарнизон құрды. 1942 жылы аралда 413 жапон азаматы және 229 чаморро тұрғыны болды. 1944 жылдың маусымында Жапон императорлық армиясының 2150 сарбазынан тұратын гарнизон келді, бірақ одақтастардың шабуылдарының салдарынан олар оқшауланды. Гарнизон су асты кемелері арқылы сирек қамтамасыз етілді, аштыққа ұшырады және Жапония капитуляциясына дейін жүздеген адам тамақтанбай қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және АҚШ оккупациясы кезінде Паган Тынық мұхиты аралдарының БҰҰ сенімдік территориясының бөлігі болды, содан кейін АҚШ-тың одақтас мәртебесіне ие болды. Соғыстан кейін АҚШ теңіз күштері Паганда шағын мекеме сақтап, 1950 жылдары шіркеу, копра қоймасы, медпункт және мектеп сияқты қоғамдық мекемелер салды. Алайда, 1970 жылдардың соңында азаматтық тұрғындардың саны 100-ден аспады, олардың көпшілігі Сайпаннан маусымдық жұмыстармен келді. 1981 жылдың 15 мамырында Паган тауы атқылап, лава ағыны аралдың көп бөлігін, соның ішінде әуежайдың жолағының бір бөлігін жауып тастады; арал тұрғындары Сайпанға эвакуацияланды. Жарылыс 1985 жылға дейін жалғасты, ал 1987, 1988, 1992, 1993, 1996, 2006, 2009, 2010, 2012 және 2021 жылдары тағы да шағын жарылыстар болды. Вулканнан туындаған қауіпке байланысты арал тұрғындарының оралу туралы көптеген өтініштері АҚШ билігі тарапынан қабылданбады. Солтүстік аралдар әкімшілігі мен белсенді азаматтар Солтүстік аралдардың 300-ге жуық жер аударылған тұрғынына Анатахан, Аламаган, Паган және Агриганға оралып, қоныстануға көмектесу үшін күш-жігер жұмсады. 1986 жылдың 4 қарашасында Солтүстік Мариан аралдары, соның ішінде Паган, АҚШ-тың бір бөлігі болды, ал Паган халқы АҚШ азаматы атанды. Паган аралы 2006 жылғы «Рождестволық операцияға» қатысты. АҚШ Әуе күштерінің C-130 экипажы аралда мал мен бірнеше ғимараттарды, соның ішінде шөптік ұшу-қону жолағын байқады. 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиден қалған қалдықтарды тастау үшін Паганды пайдалану жоспарларына жапондық инвесторлар тобының ниеті 2012 жылдың маусымындағы наразылықтардан кейін уақытша тоқтатылды. Саяси тұрғыдан Паган Солтүстік аралдар муниципалитетінің құрамына кіреді. 2021 жылы жанартаулық белсенділікке байланысты Паганның 14 тұрғыны эвакуацияланды.
Жарылыс және белсенділік
Көп жылдар бойы ұйықтап жатқан Паган жанартауы 1981 жылдың мамыр айынан 1985 жылға дейін атқылады. Содан кейін 1987, 1988, 1992, 1993, 1996, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012 және 2021 жылдары да атқылаулар болды. 1930 жылы атқылаған болуы мүмкін, бірақ 1980 жылдарға дейінгі соңғы расталған атқылау 1925 жылы, ал одан бұрын 1923, 1917 және 1909 жылдары болған. Солтүстік-шығыс жағалауынан жақын орналасқан өте кішкентай және тік жартасты Тогари тасы (, биіктігі) және Хира тасы (), Солтүстік аралдар муниципалитетіне кіретін аралдардың ішінде жеке аралдар ретінде тіркелген.
Демография
1980 жылдан бастап Паган аралдағы халық саны жиі өзгеріп тұрды, себебі орта мектеп оқушылары Пагандағы үйлері мен Сайпан аралындағы мектептері арасында қозғалып отырды. 1977 жылдың қазан айында Паганда 37 адамнан тұратын жеті отбасы болды. Тұрғын комиссарының кеңсесі 1977 жылдың желтоқсан айында Паганда 51 адам тұрғанын хабарлады. 1980 жылға қарай Паганда 85 адамнан тұратын тоғыз отбасы болды, олардың ішінде Сайпанда тұратын адамдар да бар еді.
Білім
Бұрын Солтүстік Мариана аралдары мемлекеттік мектеп жүйесі 1981 жылғы жарылыстарға дейін Паган аралында бастауыш мектеп (6-сыныпқа дейін) ашты. 1977 жылы мектепте 13 оқушы оқыды. Паганнан келген оқушылар орта білімді Саипан аралында алды. Бұл ұсыныс «Біздің аралдарымыз қасиетті» деген онлайн-қоғамдастықты құрды, Change.org сайтында петиция ашылды, сондай-ақ Sierra Club, Save Pagan Island, Roots Action және Care2Make a Difference ұйымдары митингілер ұйымдастырды. 2015 жылдың 3 сәуірінде (Гавайи уақыты бойынша) Қорғаныс министрлігі (DoD) көптен күткен Қоршаған ортаға әсерін бағалау есебінің (EIS) жобасын жариялады. 2010 жылы Паганға жәндіктерді зерттеу тобын жетекшілік еткен Гавайи университеті Маноа биология профессоры Майкл Г. Хэдфилдтің айтуынша: «Биолог ретінде айтар болсам, онда өте ерекше нәрселер бар. Бұл құлаған жер емес, себебі онда белсенді жанартау бар. Сақтап қалуға тұрарлық көп нәрсе бар – бірнеше жойылып бара жатқан құс және ұлу түрлері – мен соларға маманданғанмын және олар АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енуге жақын». 2015 жылдың 17 сәуірінде Stars and Stripes әскери жаңалықтар желісіне жарияланған Вайат Олсонның мақаласына сәйкес, «Солтүстік Мариана аралдарының [заң шығарушы органы] 10 шақырымдық аралдағы әскери кеңеюге қарсы шығу үшін губернаторға шақыру жолдаған бірлескен қаулыны қарастыруда. Бірлескен қаулы АҚШ-тың бұл ұсыныспен тудырған қиын жағдайға ишара жасайды, «CNMI тарихында шетелдік күштер мен сыртқы ықпалдар маңызды шешімдер қабылдады және аймақтың даму бағытын анықтады» делінеді, сондай-ақ АҚШ «Тағы да Солтүстік аралдарды әскери мақсатта пайдалану туралы өте маңызды шешімдер қабылдауға дайын тұр». 2015 жылдың 15 мамырында ұсынылған учаскенің картасы онлайн режимінде қолжетімді болды.
On May 15, 2015, a map of the proposed site was made available online.