Майкл Поллан: Американдық жазушы және журналист

Кіріспе

Майкл Кевин Поллан (Michael Kevin Pollan; 1955 жылдың 6 ақпанында туған) – американдық жазушы және журналист, қазіргі уақытта Гарвард университетінде көркем емес әдебиеттен практикалық профессор және алғашқы Льюис К. Чан өнер лекторы. Сонымен қатар, ол ғылым және экологиялық журналистика профессоры және Бк Беркли университетінің Журналистика мектебіндегі ғылым және экологиялық журналистика бағдарламасының директоры. 2020 жылы ол Психоделика ғылымы орталығын құрды, онда ол халыққа білім беру бағдарламасын басқарады. Поллан ең алдымен тамақтың әлеуметтік-мәдени әсерін зерттейтін «The Botany of Desire» және «The Omnivore's Dilemma» сияқты кітаптарымен танымал.

Алғашқы жылдар

Поллан Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағында еврей отбасында дүниеге келген. Ол жазушы және қаржы кеңесшісі Стивен Поллан мен журналист Корки Полланның ұлы. 1975 жылға дейін Оксфордтың Мансфилд колледжінде оқығаннан кейін, Поллан 1977 жылы Беннингтон колледжінде ағылшын тілі бакалавры және 1981 жылы Колумбия университетінде ағылшын тілі магистрі дәрежесін алды.

Қалаудың ботаникасы

"Тәубеттің ботаникасында" Поллан коэволюция тұжырымын, атап айтқанда, адамзаттың алма, лала, марихуана және картоп төрт өсімдікпен эволюциялық қарым-қатынасын, адамдар мен өсімдіктердің екі тұрғысынан зерттейді. Ол төрт негізгі адамдық құштарлықтың архетипіне сәйкес келетін мысалдарды пайдаланады, осы ботаникалық түрлердің әрқайсысы қалай таңдап өсірілетінін, селекцияланып көбейтілетінін және генетикалық инженерия арқылы өзгертілетінін көрсетеді. Алма – тәттілікке, лала – сұлулыққа, марихуана – сарысуға, ал картоп – бақылауға деген құштарлықты бейнелейді. Кітап бойында Поллан әрбір өсімдікпен байланысты жеке тәжірибесін баяндайды, одан кейін оларды олардың әлеуметтік тарихына қатысты терең зерттеулермен байланыстырады. Әр бөлім адамның үйрету процесінің бірегей аспектісін, немесе Поллан атағандай "адам бал арасының" рөлін көрсетеді. Бұл Джонни Апплсидтің шын оқиғасынан бастап, Амстердамдағы күрделі марихуана гибридтерімен Полланның алғашқы зерттеулеріне дейін, генетикалық инженериямен жасалған картоптың алаңдатарлық және парадигманы өзгертетін мүмкіндіктеріне дейін жетеді. Поллан индустриалды монокультураны сынға алып, оның өсімдіктердің жауындарға қарсы қорғану қабілетін азайтатынын және табиғи экожүйені бұзатын үлкен мөлшерде пестицидтер мен тыңайтқыштарды қажет ететінін айтады.

Барлығын жейтіндердің қиындықтары

"Барлық нәрін жейтіндердің дилеммасында" Поллан адамзат қоғамы азық-түлік алудың төрт негізгі жолын сипаттайды: қазіргі өнеркәсіптік жүйе, ірі органикалық шаруашылықтар, жергілікті, өздігінен қамтамасыз ететін фермалар және аңшы-жинақшылар. Поллан осы процестердің әрқайсысын – өсімдіктер тобының фотосинтез арқылы калория өндіруінен бастап, аралық кезеңдерден өтіп, ақырында тамаққа айналуын бақылайды. Ол табиғат заңдылығы мен адам өнеркәсібінің заңдылығы арасындағы негізгі қақтығыс бар екенін, біздің тамақтану әдеттеріміз табиғатпен тығыз байланысымызды көрсететінін, ал өнеркәсіптік тамақтану маңызды экологиялық қатынастар мен байланыстарды жасыратынын айтады. 2006 жылдың 10 желтоқсанында "Нью-Йорк Таймс" газеті "Барлық нәрін жейтіндердің дилеммасын" жылдың бес үздік ғылыми-танымдық кітабының бірі деп атады. 2007 жылдың 8 мамырында Джеймс Бирд қоры "Барлық нәрін жейтіндердің дилеммасын" ең жақсы тамақ туралы жазу үшін 2007 жылғы жеңімпаз деп таныды. Ол 2007 жылы Пенсильвания университетінің оқу жобасының негізгі кітабы болды, ал 2009-2010 жылдары Вашингтон штаты университетінің ортақ оқу бағдарламасы үшін таңдалды. Полланның өнеркәсіптік азық-түлік тізбегі туралы пікірі, заманауи агробизнеске бағытталған сын болып табылады. Кітапта айтылғандай, агробизнес шаруашылықтың табиғи циклдарымен байланысын үзіп, мал мен егін өзара пайдалы байланыста болып, бір-біріне көмектесетін жағдайды жоғалтты. Полланның заманауи агробизнеске бағытталған сыны, жүгерінің мал бордақылаудан бастап, жүгері майы, жоғары фруктозалы жүгері сиробы және басқа жүгері туындыларын өндіру сияқты мақсаттарда шамадан тыс пайдаланылуына назар аударады. Ол өндірістік шаруашылықтың тиімсіздігі мен басқа да кемшіліктері туралы айтады, сондай-ақ органикалық азық-түлік өндірісіне баға береді және аңшы-жинақшылардың өміріне шолу жасайды. Ол ережелерді белгілейтіндерді (мысалы, Вашингтондағы саясаткерлерді, АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің бюрократтарын, Уолл-стрит капиталистерін және Арчер Дэниелс Мидленд сияқты ауыл шаруашылығы конгломераттарын) американдықтардың диетасына, тамақтануына және денсаулығына зиян келтірген, құрылымдық және осал ауыл шаруашылығы жүйесіне кінәлайды. Поллан Вирджиния штатындағы Джоэл Салатиннің Polyface фермасында үміт көреді, оны коммерциялық шаруашылықтың тұрақтылығының үлгісі деп санайды. Поллан 2007 жылғы "Жүгері патшасы" (King Corn) деректі фильмінде де көрінеді.

In The Omnivore's Dilemma, Pollan describes four basic ways that human societies have obtained food: the current industrial system, the big organic operation, the local self sufficient farm, and the hunter gatherer. Pollan follows each of these processes—from a group of plants photosynthesizing calories through a series of intermediate stages, ultimately into a meal. Along the way, he suggests that there is a fundamental tension between the logic of nature and the logic of human industry, that the way we eat represents our most profound engagement with the natural world, and that industrial eating obscures crucially important ecological relationships and connections. On December 10, 2006, The New York Times named The Omnivore's Dilemma one of the five best nonfiction books of the year. On May 8, 2007, the James Beard Foundation named The Omnivore's Dilemma its 2007 winner for the best food writing. It was the book of focus for the University of Pennsylvania's Reading Project in 2007, and the book of choice for Washington State University's Common Reading Program in 2009–10. Pollan's discussion of the industrial food chain is in large part a critique of modern agribusiness. According to the book, agribusiness has lost touch with the natural cycles of farming, wherein livestock and crops intertwine in mutually beneficial circles. Pollan's critique of modern agribusiness focuses on what he describes as the overuse of corn for purposes ranging from fattening cattle to massive production of corn oil, high fructose corn syrup, and other corn derivatives. He describes what he sees as the inefficiencies and other drawbacks of factory farming and gives his assessment of organic food production and what it is like to hunt and gather food. He blames those who set the rules (e. g., politicians in Washington, D. C., bureaucrats at the United States Department of Agriculture, Wall Street capitalists, and agricultural conglomerates like Archer Daniels Midland) of what he calls a destructive and precarious agricultural system that has wrought havoc upon the diet, nutrition, and well being of Americans. Pollan finds hope in Joel Salatin's Polyface Farm in Virginia, which he sees as a model of sustainability in commercial farming. Pollan appears in the documentary film King Corn (2007).

Тамақты қорғау: тамақ жеушілердің манифесті

2008 жылғы 1 қаңтарда жарық көрген Полланның «Тамақты қорғау: Тұтынушы манифесі» кітабында ол тамақтанушылық деп атаған нәрсемен және батыс диетасымен қарым-қатынасты зерттейді, әсіресе 20 ғасырдың соңындағы ғылыми қауымдастықтың берген тамақ кеңестеріне назар аударады. Поллан май және диеталық холестериннің тұтынылуы жүрек ауруларының көбеюіне әкелмейді, ал тамақтың құрамындағы қоректік заттарға бөлген сайкес талдау – қателік деп санайды. Кітап бойында Поллан тамақтанудың мақсаты – денсаулықты жақсарту деген көзқарасқа күмән келтіреді, мұндай көзқарас барлық мәдениетке тән емес екенін, ал тамақты ләззат, өзіндік ерекшелік және әлеуметтік байланыс құралы ретінде қарастыратын мәдениеттер жақсы денсаулыққа ие болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол бұл парадоксты былай түсіндіреді: тамақтанушылық, демек, біз тамақтың құндылығын бағалайтын батыстық жүйе – сенімді ғылыми зерттеулердің нақты нәтижесінен гөрі, қарапайым шешімдердің мифологиясына құлшынып, соған бой ұсынудың діни және әдеттегі құмарлығынан туындайды. Поллан кітабының қалған бөлігін өзінің алғашқы үш қағидасын түсіндіруге арнайды: «Тамақ жеңіз. Шамадан тыс емес. Көбінесе өсімдіктер». Ол американдықтардың супермаркеттерде, фастфуд орындарында және мейрамханаларда сатып алатын көптеген тағамдардың шын мәнінде тағам емес екенін, ал ең тиімді кеңес – оның әжесінің буыны тағам деп танитын нәрселерді ғана жеу екенін айтады.

Тамақ ережелері: тамақтанушының нұсқаулығы

2009 жылы "Тамақ ережелері: Тәбеттің нұсқаулығы" жарық көрді. Бұл қысқаша еңбек – оның бұрынғы жұмыстарының жиынтық нұсқасы, салауатты және тұрақты диетаның қарапайым қағидаларын ұсыну мақсатында жазылған. Ол үш бөлімге бөлінген, онда Полланның "Тамақ же, көп жеме, көбінесе өсімдіктер же" принциптері толыққанды түсіндіріледі. Онда оның ережелері де бар (мысалы, "тағамыңды басқаларға татып көруге рұқсат бер" және "нан қанша ақ болса, сонша тез өлуің мүмкін").

Пісірілген: өзгерудің табиғи тарихы

2013 жылы жарық көрген «Пісірілген: Трансформацияның табиғи тарихы» кітабында Поллан аспаздардың «табиғат пен мәдениет» арасындағы байланышты қамтамасыз ететін әдістерін зерттейді. Кітап төрт бөлімнен тұрады, олар классикалық элементтерге сәйкес келеді: От (жылумен пісіру), Су (қазанмен сөндіру және қайнату), Ауа (нан пісіру) және Жер (ферментация). Кітапта сондай-ақ кейіннен «Тұз, май, қышқыл, жылу» атты бестселлерлік аспаздық кітабымен танымал болған Самин Носрат та фигуралайды, және ол «Майкл Полланға пісіруді үйреткен шеф» ретінде белгілі. 2016 жылы Алекс Гибни жасаған Netflix деректік сериалы Майкл Поллан мен Айзек Полланның қатысуымен кітап негізінде түсірілген.

Ойларыңды қалай өзгертуге болады ?

2018 жылы Поллан "Ой-ойыңды қалай өзгерту керек: Психоделиктердің жаңа ғылымы сана, өлім, тәуелділік, депрессия және трансценденттік туралы не үйретеді" атты кітап жазды, бұл кітап психоделикалық препараттардың тарихы мен болашағы туралы. Кітап New York Times бестселлер тізімінде бірінші орынға ие болды. Ол псилоцибин мен ЛСД адамдарды есінен шығаратын емес, керісінше, мысалы, өлім қорқынышын жою арқылы адамға "саналырақ" болуға көмектесетін препараттар екенін айтады, бұл психоделиктер туралы адамдардың ең көп таралған жаңылысы. Телевизияда кітабын таныстырған кезде ол ЛСД және псилоцибинмен қатар, аяуаска мен 5-MeO-DMT қолданғанын және эгоның ыдырауын сезінгенін түсіндірді. 2018 жылғы кітабының негізінде Поллан Netflix-тің "Ой-ойыңды қалай өзгерту керек" деректік сериалында LSD, псилоцибин, MDMA және мескалин сияқты психоделиктердің тарихын және қолданылуын зерттейді.

Өсімдіктер туралы ойыңыз

Оның "Осы – сіздің өсімдіктер туралы ойыңыз" атты кітабы 2021 жылдың 6 шілдесінде жарық көрді және әсіресе опий, кофеин және мескалинге арналған. Поллан есірткіге қарсы соғыстан кейінгі жаңа әңгіме бастауға тырысады, ол әртүрлі есірткілердің бір-бірінен қаншалықты өзгеше екенін жақсырақ ескереді және оларды қауіпсіз және тиімді пайдалану үшін әрқайсысы үшін мәдени шеңберлерді анықтауға ұмтылады. Кітап мескалин қамтитын, салыстырмалы түрде жылдам өсетін Анд тауларының кактусы Сан-Педроны (Echinopsis Pachanoi) қолданумен аяқталады.

Басқа жұмыстар

Поллан – «Нью-Йорк Таймс» журналының жазушысы және «Харперс» журналының бұрынғы бас редакторы. Оның алғашқы кітабы «Екінші табиғат: бағбанның тәрбиесі» 1991 жылы жарық көрді. Поллан Берклидегі Калифорния университетінің «Greater Good» ғылыми орталығы шығарған әлеуметтік психология журналына материалдарымен үлес қосты. Оның «Ішкі этика» мақаласында этикалық тамақтану мен әлеуметтік психологияның байланысы талқыланады. 1998 жылы жарық көрген «Менің жеке орным: әуесқой құрылысшының білімі» кітабында Поллан өзі жазатын ғимараттың жобалануын және құрылысын жүйелі түрде баяндайды. Бұл кітап 2008 жылы қайта басылып, «Менің жеке орным: арман-қиялдың сәулеті» деп аталады. Поллан Audible.com үшін «Кафеин: Кафеин қазіргі заманғы әлемді қалай құрды» атты аудиокітапты жазып, оқыды.

2014 жылы Поллан «The Pollan Family Table» сау тамақтану туралы аспаздық кітабына алғы сөз жазды. Кітап авторы – оның анасы Корки Поллан және сестері Лори Поллан, Дана Поллан және Трейси Поллан. Поллан сонымен қатар «Food, Inc.» (2008) деректі фильмінде түсті және кеңесші болды. 2010 жылы Поллан «Күннің патшайымы: бал аралары бізге не айтады?» фильміне сұхбат берді, бұл – бал аралары мен аралардың қырылуы туралы толық метражды деректі фильм. Ол сондай-ақ, Марьям Хенин мен Джордж Лэнгворти режиссерлік еткен, аралардың қырылуы туралы «Бал араларының жоғалуы» атты деректі фильміне де сұхбат берді. 2015 жылы Полланның «Тамақты қорғау» кітабының деректі нұсқасы PBS телеарнасында көрсетілді. 2016 жылы Netflix Полланның «Cooked» (2013) кітабы негізінде түсірілген, Алекс Гибни режиссерлік еткен төрт бөлімді деректі сериясын шығарды. 2022 жылдың қарашасынан бастап ол қасақана тамақтану туралы онлайн-абоненттік MasterClass курсын оқытады.

Сындар

Американдық Enterprise институтының журналында Блейк Херст Полланның өндірістік шаруашылықты бағалауында шығынды ескермейтінін айтады. Дэниел Энгбер Полланды Slate басылымында тамақты ғылыми тұрғыдан зерттеуге тым күрделі деп сынап, бүгінгі денсаулық проблемаларына редукционизмді кінәлап, өзінің диеталық кеңестерін негіздеу үшін тамақтану зерттеулерін пайдаланады деп айыптады. Энгбер Полланның "ғылыми әдіске қарсы" тәсілін денсаулықты сақтау гуруларының диеталық алаяқтықтарды тарататын риторикасымен салыстырды. Полланның еңбегін Джонатан Сафран Фоер өзінің "Жануарларды жеу" атты деректік кітабында талқылап, сынға алды. Фоер Полланның бірге тамақтану туралы аргументін сынады. Фоердің сөзіне қарағанда, Поллан вегетариандық қонақтың үй иесі үшін әлеуметтік жағынан жағымсыз жағдай тудыратынын мәлімдейді. Фоер 2010 жылы үй иелері үшін вегетариандарды қабылдау, жергілікті өнімдерді қабылдаудан оңай екенін айтты, себебі үй иелері (құнды) фермада өсірілмеген ет табу үшін көп зерттеулер жүргізуі керек. ГМО-ны (генетикалық модификацияланған организмдерді) қолдайтын Джон Энтин Полланды "ГМО-ға қарсы жалған ғылымды" насихаттау үшін ықпалын пайдаланғаны үшін айыптады. Көптеген ғалымдар мен журналистер Полланның жұмысын ГМО-ға қарсы бағытталған деп сипаттады. Мысалы, Поллан "Нью-Йорк Таймс" газетінің ГМО туралы мақаласына сын айтқаннан кейін, Беркли университетінің биологы Майкл Айзен Полланның пікірін "ГМО-ға қарсы күрестегі жаңа төмендік" деп атады. ГМО-ның "үлкен қасірет" екені туралы Полланның мәлімдемесіне жауап ретінде тамақ жазушысы Джеймс Купер Полланның нашар немесе таңдамалы ғылыми дереккөздерді пайдалануға бейімділігін сынады. 2014 жылы Поллан Беркли университетінде генетикалық модификация тақырыбында талқылау мен бейресми пікірталас ұйымдастырды, онда көрнекті өсімдік генетигі Памела Рональд, Дэвис университетінің профессоры қатысты. Оның зерттеулерге негізделген ұстанымы "ГМО дақылдарының жалпы алғанда сәтсіздікке ұшырады деген Полланның пікірімен күрт қарама-қарсы". "Нью-Йоркер" тілшісі Полланның талқылаудағы ГМО-ға қарсы студенттік базасы "бір түрлі монокультура" құрағанын, бірақ Поллан Рональдты шақыру арқылы "басқаша түрді енгізуге" тырысқанын байқады. Бұл шара күткендей, даулы болғанымен, генетикалық модификацияланған дақылдар бойынша екі қарама-қарсы пікірдің арасында сыпайы және жемісті диалог өтті.

In the American Enterprise Institute's magazine, Blake Hurst argues that Pollan offers a shallow assessment of factory farming that does not take cost into account. Daniel Engber criticized Pollan in Slate for arguing that food is too complex a subject to study scientifically and blaming reductionism for today's health ills, while using nutritional research to justify his own diet advice. Engber likened Pollan's "anti scientific method" to the rhetoric used by health gurus who peddle diet scams. Pollan's work has also been discussed and criticized by Jonathan Safran Foer in his non fiction book Eating Animals. Foer criticizes Pollan's argument regarding table fellowship. According to Foer, Pollan claims that a vegetarian dinner guest causes socially reprimandable inconvenience for the host. Foer responds that in the year 2010 it is easier for hosts to accommodate vegetarians than locavores as hosts will need to do extensive research to find (expensive) non factory farmed meat. Pollan has been accused by Jon Entine, who supports GMOs (genetically modified organisms), of using his influence to promote "anti GMO junk science". A number of scientists and journalists have similarly characterized Pollan's work as biased against GMOs. For example, after Pollan posted a tweet that was critical of a New York Times article on GMOs, U. C. Berkeley biologist Michael Eisen posted a tweet calling Pollan's comment "a new low even in Pollan's 'anti GMO crusade'". In response to Pollan's statement that GMOs have been one "tremendous disappointment," food writer James Cooper criticized Pollan's tendency to cite poor or selected scientific sources. In 2014, Pollan co hosted a discussion and informal debate on the topic of genetic modification at UC Berkeley featuring prominent plant geneticist Pamela Ronald, professor at UC Davis, whose research based position "strongly disagrees with Pollan’s view that G. M. O. crops, broadly, are failing." A New Yorker reporter observed that Pollan's largely anti GMO student base at the discussion itself constituted, "a kind of monoculture," yet that Pollan sought "to introduce an invasive species" by engaging Ronald. The event, while predictably contentious, reportedly produced a rare instance of courteous, productive exchange between the two main sharply opposed viewpoints on genetically modified crops.