Кіріспе

Сальвадор Далидің суреті (1970)

"Галлюциногендік торедор" (испанша: El Torero Alucinógeno) – Сальвадор Далидің 1969–1970 жылдар аралығында салған көп деңгейлі майлы суреті. Онда сурреализмді түсіндірудегі оның жеке канондары қолданылған. Қазіргі таңда Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Сальвадор Дали мұражайында көрсетіліп тұр. "Галлюциногендік торедор" суретінде Дали әйелінің бұқа күресіне деген қарсылығын символизм, оптикалық иллюзиялар және таныс болғанымен жат мотивтерді үйлестіру арқылы көрсетеді. Дали өзінің параноикалық-критикалық әдісін қолданып, суретте өзіндік көркем тілін жасады, сонымен қатар әр түрлі бейнелерді өзінің шеберлігі мен көрегендігінің нұсқаулық мысалы ретінде біріктірді.

Сипаттама

Бүкіл көрініс – бұқа күресі рингі, қызыл және сары түстердің шашырауы астында суға батып, испан туының түстеріне еңбегейтін сілтеме жасайды. Сол жақ жоғарғы бөлігінде суретшінің осы туындысына арнаған әйелі Галаның суреті бейнеленген. Оның қатал, қатаң мінезі бұқа күресіне деген терең наразылығын көрсетеді. Сол жақ төменгі бөлігінде түрлі-түсті шеңберлер орналасқан. Бұл тікбұрышты пішіндегі түстердің жарқылы көздің назарын бірден өзіне тартып, көзге көрінетін, өліп бара жатқан бұқаның (мүмкін, Ислеро) аузынан қан мен сілекей тамған бейнесіне бағыттайды. Бұл қаннан пайда болған ойыс, сары салмен келе жатқан адам фигурасына пана болады. Ойыстың төменгі бөлігі далматин пішінін алады. Соққан бұқа ақырындап көтеріліп, Дали тұрған жерінің маңындағы Кап-де-Крюс ландшафтына айналады. Туризмнің өсуіне алаңдағандықтан, Дали оның ерекшеліктерін картинаға енгізген деседі. Оң жақтағы тау да бейнеленген, бірақ бұл жолы ол Далидің шеберханасына жақын Розес қаласының айналасындағы тік жарлы тауларға көбірек ұқсайды. Суретші осы картинада 28 рет көрінетін Мило Венерасының мүсінін бейнелеуге тырысқан. Дали Нью-Йоркке сапары барысында, мұқабасында осы қасиетті әйелдің суреті салынған қарындаштар жинағын сатып алғаннан кейін, осы ерекше силуэттерді суреттеріне қосуға шешім қабылдады. Дали Мило Венерасына қарама-қарсы және толықтыратын бейне жасау үшін бос кеңістікті пайдаланады. Бұл толықтыратын бейне көзді картинадағы формалардың құпиялы массивін ашуға итермелейді. Екінші Венераның денесін алыстан қарағанда, оның беті мен кеудесі тореадордың (бұқа күресіші, мүмкін Манолете) бейнесін көрсетеді. Оның кеудесі – мұрны, ал беті – көзі. Ұзын юбкалары – оның ақ көйлегі мен тореадордың қызыл шарфы. Жасыл қабат – галстугі. Оның көзі екінші Венераның бетінде жатыр. Жұмсақ ақ бөлік оның көзінен сығылып түскен жасты ашады. Героналық Әулие Нарцисс құрттары аренада түзу және параллель сызықтармен жүріп, тореадордың бас киімі, шашы және плащын құрайды. Төменгі оң жақ бұрышта, бұл сахнаны теңізші киімін киген шағын ұл бақылап отыр, ол Далидің жастық шағын бейнелейді деседі. 1960 жылдардың соңында Нью-Йорк галереясында көрсетілгенде, бұл картина дайын емес күйде болды және оны дизайнның суретімен бірге көрсетті, тореадорды анық көру үшін тореадорға қатысы жоқ бөліктерді жасырып тастады. Онда «Тореадорды қалай көруге болады?» деп жазылған еді.