Кіріспе

Сальвадор Далидің суреті (1931)
Сальвадор Далидің суреті

"Естеліктің тұрақтылығы" (испанша: La persistencia de la memoria) – суретші Сальвадор Далидің 1931 жылғы суреті және сюрреализмнің ең танымал туындыларының бірі. 1932 жылы алғаш рет Джулиен Леви галереясында көрсетілген бұл картина 1934 жылдан бері Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайының (MoMA) қорында сақталады, оны анонимді меценат сыйлаған. Ол кеңінен танымал және халық мәдениетінде жиі еске алынады, кейде "Еритін сағаттар", "Жұмсақ сағаттар" немесе "Еритін сағаттар" сияқты сипаттамалық атаулармен аталады.

Талдау

Белгілі сюрреалистік туынды жұмсақ балқыған қалта сағатының бейнесін енгізеді. Ол Далидің сол кездегі ой-пікірінің орталық болған «жұмсақтық» және «қатаңдық» теориясын көрсетеді. Даун Адестің жазғандай, «Жұмсақ сағаттар – кеңістік пен уақыттың салыстырмалылығының бейсана символы, біздің белгілі ғарыштық тәртіп туралы түсініктеріміздің күйреуі туралы сюрреалистік толғаныс». Бұл түсіндіру Далидің Альберт Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясымен әлемді түсінуді қабылдағанын көрсетеді. Илья Пригожин бұл туралы сұрағанда, Дали жұмсақ сағаттардың салыстырмалылық теориясынан емес, күнде балқыған Камамбердің сюрреалистік көрінісінен шабыттанғанын айтты. Туындының ортасында, Дали өзін бейнелеу үшін бірнеше заманауи туындыларында қолданған ерекше «жаратылыстың» (бетінің жанында көптеген текстуралары бар, суретте көптеген контрасттар мен тон бар) адам бейнесін тануға болады – абстрактілі форма өзінің портретіне айналып, оның туындыларында жиі қайта пайда болады. Бұл жаратылыс Иероним Босстың «Жердегі ләззаттар бағы» атты туындысының «Жаннат» бөлімінен алынған бейнеге негізделген сияқты, оны Дали зерттеген. Оны «баяулап өшіп бара жатқан» жаратылыс ретінде қарастыруға болады, ол түстерде жиі кездеседі, онда армандаушы жаратылыстың нақты пішіні мен құрамын анықтай алмайды. Жаратылыстың бір көзі бірнеше кірпікшелермен жабық екенін байқауға болады, бұл жаратылыстың да арман күйінде екенін көрсетеді. Иконография Далидің өзі бастан өткерген арманға сілтеме болуы мүмкін, ал сағаттар ұйқыда немесе армандаушының көзімен уақыттың өтуін немесе уақыттың тұрақтылығын бейнелейді. Суреттің сол төменгі жағындағы қызғылт сағат құмырсқалармен жабылған. Дали көбінесе құмырсқаларды өзінің суреттерінде шірудің символы ретінде қолданған. Суреттегі тағы бір жәндік – шыбын, ол апельсин сағаттың жанындағы сағатқа қонған. Шыбын күннің сәулесі түскенде адам көлеңкесін шағылыстырғандай көрінеді. «Жадының тұрақтылығы» туындысы «реалистік сурет салу техникаларының дәлдігін» қолданып, оянуда емес, арманда көрілетін бейнелерді бейнелейді. Оң жақтағы тік таулар Каталонияның солтүстік-шығысындағы Кап-де-Креус түбегінің ұшын көрсетеді. Далидің көптеген суреттері Каталониядағы өмірінің пейзаждарынан шабыттанды. Бұл суреттің алдыңғы жағындағы ерекше және алаңдатар көлеңке Пуиг Пеньге сілтеме жасайды.

Нұсқалар

Дали осы суреттің тақырыбына қайта оралды. Ол "Естеліктің ыдырауы" (1954) вариациясымен, оның бұрынғы танымал жұмысының жүйелі түрде кішірек құрамдас бөліктерге фрагменттелуін, ал олардың арасындағы кеңістіктер арқылы жаңа бейнелерді ашатын тікбұрышты блоктар сериясын көрсетті, бұл бастапқы жұмыстың астында жатқан нәрсені білдіреді. Бұл жұмыс қазір Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Сальвадор Дали мұражайында сақталады, ал бастапқы "Естеліктің берік болуы" Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында. Дали мансабының соңында жұмсақ сағаттар тақырыбында әртүрлі литографиялар мен мүсіндер жасады. Осы мүсіндердің кейбіреулері – "Естеліктің берік болуы", "Уақыттың мәртебесі", "Уақыттың профилі" және "Үш билейтін сағат".