Кіріспе

Француз теңіз күші офицері және француз Кеңес қозғалысының батыры Анри Луи Оноре, д’Эстиен д’Орвес графы (5 маусым 1901 – 29 тамыз 1941) – француз теңіз күші офицері және француз Кеңес қозғалысының ірі қайраткерлерінің бірі, «Тәуелсіз Францияның алғашқы шейіті» деп есептеледі.

Ерте өмір

Ол Verrières le Buisson (қазіргі Essonne департаменті) қаласында дүниеге келген. Консервативті католик отбасында тәрбиеленген ол жазушылар Антуан де Сент-Экзюпери мен Луиза де Вильмориннің алыс туысы, кейін Андре Малроның серігі болды. Этьен д'Орвес Бірінші дүниежүзілік соғысты престижді Люи-ле-Гранд және Париждегі Сен-Луи-де-Гонзаг лицейлерінде орта мектеп оқушысы ретінде өткізді және 1921 жылы Эколь-Политехникке оқуға түсті. Екі жылдан кейін ол École Navale (Француз теңіз академиясы) -ға оқуға түсіп, 1923 жылдың қазан айында 2-ші сыныпты кемеші болып, Jeanne d'Arc мектеп кемесіне қосылды. Ол сол кезде "Прованс" және басқа да бірнеше кемелерде офицер болды. 1929 жылы ол Элиан де Лоржерилге үйленді, олардың бес баласы болды. 1930 жылы ол лейтенант де вессо болды, ал 1935 жылы Легион де деонр кавалері болды. 1936 жылы желтоқсанда ол әскери-теңіз мектебінде бір жыл оқыды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Жерорта теңізіндегі торпедалық қайықтар флотилиясының 2-ші штабының бастығы ретінде "Ягуар" кемесінде қызмет етті. 1939 жылдың желтоқсан айында ол "Дюкесн" крейсерінің бортындағы "X күш" штабында адмирал Годфройдың көмекшісі болды. 1940 жылы 25 маусымда, соғыс бітісі қол қойылған күні, ол Египеттің Александрия қаласында болды. Саяси тұрғыдан, д'Эстиен д'Орве оңшыл бағытта болды және Шарль Мауррасқа және католик монархиясына жақтас болды; алайда, көптеген оңшыл теоретиктер маршал Филипп Петеннің келуін құптағанмен, д'Эстиен д'Орве Францияның жеңілісін қабылдауға дайын емес еді. Ол француз Сомалилендінің жағалауындағы француз әскерлерінің қолбасшысы генерал Пол Легентильомға қосылуға тырысты, ол соғыс бітіруден бас тарту ниеті туралы мәлімдеген еді, бірақ колония Виши режиміне қосылуды таңдады. Д'Эстиен д'Орвес ерікті теңізшілер мен офицерлер тобын жинап, "Châteauvieux" (өзінің ата-бабаларының бірі) атты әскери атауын алды және еркін Франция билігімен байланыс орнатты. Ол Аденнен Лондонға жүк кемесімен екі ай бойы Африканы айналып сапар шекті, 1940 жылы 27 қыркүйекте Лондонда генерал де Голльмен кездесті. Ол адмирал Эмиль Музельемен кездесті, бірақ теңіздегі командалық қызметке ие бола алмады. 1940 жылы 1 қазанда капитан-лейтенант (lieutenant commander) шеніне көтеріліп, ол еркін француз теңіз күштерінің екінші бөліміне қосылды және Францияға жіберуді сұрады. Генерал де Голльді сендіргеннен кейін, ол 1940 жылдың қыркүйегінде Морис Барлиер мен Ян Дорник құрған, бірақ үйлестіру мен дамыту жетіспеген, "Nemrod" кодировкасы бар Батыс Франциядағы барлау желісін ұйымдастыру миссиясын алды. 1940 жылы 15 желтоқсанда ол ресми түрде осы міндетке тағайындалды.

Францияның оккупацияланған аймағындағы рөлі

Д'Эстиен д'Орвес "Жан Пьер Жирар" кодын алған. 1940 жылдың 21 желтоқсанында ол "Мари Луиза" балық аулау қайығымен Ньюлиннен Бретаньдегі Плогофқа аттанды. Оның ілесінде 20 жасар радиооператоры Альфред Гесслер болды, ол неміс тілінде сөйлейтін Эльзастық және "Жорж Марти" кодын алған еді. Олар келесі күні Пуант-дю-Разға жетті. Д'Эстиен Нант қаласының жанындағы Шантень-сюр-Луарда М. және Мм. Клементтердің үйінде орналасты және Морис Барлиердің маңызды көмегімен Парижге және Бретаньге бірнеше сапар жасады. Ол тыңшылық желісінің негізгі ұйымын құрды және неміс күштері туралы маңызды ақпарат (жағажай қорғанысы, суасты қайықтары, әуежайлар және Нант маңындағы жанармай құю пункты) жіберуге мүмкіндік алды. 1941 жылдың 6-19 қаңтары аралығында ол екінші желі құру үшін Парижге барды, онда Макс Андре, Ян Дорник және француз қарсыласының көптеген мүшелерімен кездесті. 20 қаңтарда Нантқа оралған соң, ол Клементтерге Гесслердің барларда жүріп, неміс әскерлерімен сөйлесіп жүргені туралы күдікті әрекеттерін хабарлады. Сұраққа жауап бергенде Гесслер бұл ақпарат жинаудың жақсы тәсілі екенін айтты. Д'Эстиен д'Орвес Мартиді келесі Лондон сапарында жоюға шешім қабылдады, бірақ екі күннен кейін гестапо үйге шабуыл жасап, оны тұтқындады. Ұзақ қарсылық көрсеткеннен кейін, жараланған және қолғапталған Д'Эстиен д'Орвес серіктерімен бірге Анжерге жеткізілді. Мартидің сатқындығы нәтижесінде нацистер Барлиерді, Дорникті және желідегі көптеген адамдарды, барлығы 26 адамды тұтқындады. Алайда Макс Андре құрған шағын барлау желісі зардап көрмеді және 1944 жылдың тамызында Парижтің азат етілуіне дейін жұмысын жалғастырды. Бірнеше апта бойы Гесслер Лондонға жалған ақпарат жіберіп, нацистерге тағы бірнеше агенттерді тұтқындауға көмектесті. Ол нацистермен бірге Австрияға эвакуацияланып, 1945 жылы із-жайсыз жоғалып кетті.

Сот және өлім

24 қаңтарда тұтқындар Берлинге жіберілді, содан кейін Парижге қайтарылып, Cherche Midi түрмесіне жеткізілді. Д'Эстиен д'Орвеске ерекше қаталдық танытылды, бірақ ол өзге тұтқындарды көтеріңкі көңілде ұстауға тырысты; оның сенімінен күш алған рухани күші кейін неміс капелланы Франц Стокпен расталды. Оның соты 13 мамырда басталды. Д'Эстиен д'Орвес желіге толық жауапкершілікті өз мойнына алып, өзге тұтқындарының қорғанында болды. 23-і күні неміс әскери трибуналы оны және оның сегіз серігін өлім жазасына кесіп, Фресне түрмесіне жіберді. Олардың патриотизмін мойындаған трибунал дереу кешірім сұрап, Германияның заң кеңесшісі Кейзер Берлинге барып, Гитлерден тұтқындарға кешірім сұрау үшін өзіне міндет алды. Алайда, 1941 жылғы 22 маусымда Үшінші рейхтің КСРО-ға басып кіруі француз коммунистерін Қарсылық қозғалысына қосылуға мәжбүр етті және неміс күштеріне қарсы шабуылдарды күшейтіп, репрессияны қаттырақ етті. Сондықтан, 28 тамызда Д'Эстиен д'Орвес, Барлье және Дорникке өлім жазасы берілді. Үш айыпталғанға соңғы түнін бірге өткізуге және көздерін байламастан атылуға рұқсат берілді. Оларды капеллан Франц Сток баталады. Д'Эстиен д'Орвес өлім жазасын кескен неміс әскери судьясы, президент Кейзермен сұхбаттасып, былай деді: "Мырза, сіз неміс офицерісіз. Мен француз офицерімін. Екеуміз де өз міндетімізді орындадық. Маған сізді құшақтауға рұқсат етіңіз". Ату 1941 жылғы 29 тамызда таңертең Мон-Валериан бекінісінде болды. Оноре д'Эстиен д'Орвес Верьер-ле-Буисон қаласына жерленді. Олардың өлімі туралы неміс плакаты жарияланды. Осы жазалаудың нәтижесінде көптеген адамдар Қарсылық қозғалысына қосылды. Капитан де корвет Д'Эстиен д'Орвес кейіннен капитан де фрегат (командир) шеніне көтеріліп, «Азаттық серігі» атағымен марапатталды.