Кіріспе
Жапондық оккупацияны аяқтауға бағытталған әрекеттер Корея тәуелсіздік қозғалысы Кореяны жапон үкімшілігінен босату мақсатындағы дипломатиялық және қарулы күш қолдану жолдарының жиынтығы болды. Бұл қозғалыс 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында басталып, 1945 жылы Жапонияның капитуляциясымен аяқталды. Корей түбегіндегі тәуелсіздікке бағытталған белсенділік Жапония тарапынан күшпен басылғандықтан, маңызды күш-жігердің көп бөлігі корей диаспорасы және сондай-ақ, жақтас болған корей емес адамдар тарапынан шетелде жүргізілді. 19 ғасырдың ортасында Батыс елдері Жапония мен Қытайды оқшаулану саясатынан бас тартуға мәжбүр етті. Содан кейін Жапония жылдам жаңғыруға кірісіп, Кореяны күшпен ашты және түбекте өзінің гегемониясын орнатты. Нәтижесінде, 1910 жылы Кореяны ресми түрде аннексиялады. 1919 жылғы 1 наурыздағы қозғалыс халықаралық тәуелсіздік қозғалысының маңызды серпілісі ретінде кеңінен танылды, бірақ ішкі қарсылықтар зорлықпен тоқтатылды. Осы наразылықтардың салдарынан мыңдаған корей тәуелсіздік белсенділері, көбінесе Қытайға қашып кетті. 1919 жылғы сәуірде Корея Республикасының Уақытша үкіметі (KPG) эмиграциядағы өзіндік үкімет ретінде құрылды. 1941 жылы Тынық мұхиты соғысы басталғаннан кейін Қытай Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастардың біріне айналды. Екінші Қытай-Жапон соғысында Қытай осы ықпалын пайдаланып, KPG-ны одақтастар тарапынан мойындатуға тырысты. Алайда, АҚШ Кореяның біртұтастығына және тәуелсіздікке дайындығына күмәнданып, Корей түбегі үшін халықаралық қамқорлыққа ұқсас шешімді қалады. Қытай 1943 жылғы Каир декларациясында Кореяның тәуелсіздігіне одақтастардың келісімін қамтамасыз еткенімен, соғыстан кейінгі Корея үкіметі туралы келіспеушіліктер мен түсініксіздіктер 1945 жылғы кеңес-жапон соғысына дейін жалғасты, нәтижесінде Корея де-факто кеңестік және американдық аймақтарға бөлінді. 15 тамыз, 1945 жылы Жапонияның капитуляция күні, Оңтүстік және Солтүстік Кореяда мереке ретінде тойланады.
The Korean independence movement was a series of diplomatic and militant efforts to liberate Korea from Japanese rule. The movement began around the late 19th or early 20th century, and ended with the surrender of Japan in 1945. As independence activism on the peninsula was largely suppressed by Japan, many significant efforts were conducted abroad by the Korean diaspora, as well as by a number of sympathetic non Koreans. In the mid 19th century, Japan and China were forced out of their policies of isolationism by the West. Japan then proceeded to rapidly modernize, forcefully open Korea, and establish its own hegemony over the peninsula. Eventually, it formally annexed Korea in 1910. The 1919 March 1st Movement protests are widely seen as a significant catalyst for the international independence movement, although domestically the protests were violently suppressed. In the aftermath of the protests, thousands of Korean independence activists fled abroad, mostly to China. In April 1919, the Provisional Government of the Republic of Korea (KPG) was founded as a self proclaimed government in exile. After the outbreak of the Pacific War in 1941, China became one of the Allies of World War II. In the Second Sino Japanese War, China attempted to use this influence to assert Allied recognition of the KPG. However, the United States was skeptical of Korean unity and readiness for independence, preferring an international trusteeship like solution for the Korean Peninsula. Although China achieved agreement by the Allies on eventual Korean independence in the Cairo Declaration of 1943, continued disagreement and ambiguity about the postwar Korean government lasted until the Soviet–Japanese War of 1945 created a de facto division of Korea into Soviet and American zones. August 15, the day that Japan surrendered in 1945, is celebrated as a holiday in both South Korea and North Korea.
Өмірбаян
XIX ғасырдың ортасына дейін Цинь Қытайы, Жапония және Жосон Кореясы салыстырмалы оқшаулану саясатын ұстанды. Осы кезге дейін Жосон Циньдің қарастырылатын мемлекеті болды. XIX ғасырдың ортасында Қытай мен Батыс елдері арасындағы опиум соғыстары Цинь үкіметін бірнеше тең емес шарттарға қол қоюға мәжбүр етті, бұл шетелдіктерге Қытай аумағын ашуға жол берді. Жапония да 1853-1854 жылдардағы Перри экспедициясы арқылы АҚШ тарапынан ашылуға мәжбүр болды. Одан кейін Мэйдзи қайта жаралуына ұшырап, қарқынды жаңғыру кезеңін бастан өткізді. Алайда, 1866 жылы Жосон американдықтардың және француздықтардың оны ашу әрекеттеріне қарсы тұра алды. Кореяны жаулап алуда соңында Жапония жеңіске жетті, ол Жосонды 1876 жылғы тең емес Жапония-Корея келісіміне қол қоюға мәжбүр етті. Содан кейін Жапония бірнеше онжылдық бойы Кореяны өзінің ықпал аймағына сіңіру процесін бастады. Кирк В. Ларсеннің сөзіне сүйенсек, 1882 жылы Жапония тіпті Жосонның ресми жоғары тұрушысы Циньге қарағанда да түбегейлі күшке ие болғандай көрінді. Жапонияның Кореядағы гегемониясы 1894-1895 жылдардағы Бірінші Қытай-Жапон соғысындағы жапондық жеңіспен нығайтылды. Соғысты аяқтаған Шимоносеки келісімі Циньдің Жосонға қатысты ықпалын тоқтатуын талап етті. Орыс империясы содан кейін Кореяны өзінің ықпал аймағына енгізуге тырысты, бірақ 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысында жеңіліске ұшырады. Осы кезде Жапония Кореяда сөзсіз гегемонға айналды. 1905 жылы ол Жосонды өзінің протектораты етіп жариялады, ал 1910 жылы Кореяны өзінің империясына ресми түрде қосты. Осы орайда, Кореяның мәжбүрлеп ашылуынан кейін көп ұзамай Жосон патшасы Годжонг бірқатар шарттар, шетелдік студенттермен алмасу бағдарламалары және дипломатиялық миссиялар арқылы АҚШ және Еуропаның түрлі елдеріне үміт арта бастады. Бірақ бұл ұсыныстар көбінесе назарсыз қалды немесе ұмытылды, өйткені елдер Жапония мен Қытайдағы өз мүдделерін басымдыққа қойды. Кореялықтардың шетел үкіметтерінен көмек сұрап, назарсыз қалуы 1945 жылы жапондық оккупация аяқталғанға дейін жиі кездесетін құбылыс болды.
Жапон билігі алдында
Жосонның мәжбүрлі ашылуынан кейін Жапония Кореяның көбірек бөлігін жапон саудасына ғана арналған аймақтар ретінде ашуын жалғастырды, бұл Жосон азаматтарының және Жосон мен Цин шенеуніктерінің наразылығын тудырды. Кореяның кейбір аймақтарында, әсіресе Вонсан портының жанында, түнде сыртқа шыққан жапондықтарға "кішкентай, көшпенді корейлік топтар" шабуыл жасады. 1882 жылы Имо оқиғасы болды, онда Жосон армиясының және кейіннен жалпы халықтың арасында шетелдіктерге, әсіресе жапондықтарға қарсы күшті сезім туды, нәтижесінде корей үкімет шенеуніктері мен жапон елшілігінің өкілдері қаза тапты. 1894 жылы Донгхак шаруалар көтерілісі болды. Имо оқиғасы сияқты, бұл көтеріліс те шетелдіктерге қарсы бағытталған, оның назар аударуы Жапонияға шоғырланған. Осы оқиға Бірінші Қытай-Жапон соғысының бастауы болды. 1896 жылдың сәуір айында Сох Джайпил және басқалар Кореяның тәуелсіздігін жақтаған алғашқы саяси ұйым – Тәуелсіздік клубын құрды. Басқа мақсаттармен қатар, бұл ұйым конституциялық монархия құруды қолдады. Годжон бастапқыда ұйымды мойындап, оған төзімділік танытса, кейін 1898 жылдың желтоқсан айында оны таратып жіберді. 1905-1912 жылдар аралығында корей халқының арасында жапондықтарға қарсы күресу үшін "әділетті әскерлер" деп аталатын ерікті партизандық жасақтар құрылды. Осы қақтығыстарда шамамен 20 мың ерікті қаза тапты, бірақ бұл Кореяның жаулануын тоқтатуға жеткіліксіз болды.
Жапон билігі кезінде
Жапон отаршылдығының кезеңі зор дәрежеде қаталдыққа толы болды, осының нәтижесінде көптеген корейлік қарсылық қозғалыстары туды. 1919 жылға қарай бұл қозғалыстар жалпыұлттық сипат алды, бұл 1 наурыз қозғалысы ретінде танылды. Жапондық билік қатал болғанмен, уақыт өте келе өзгерді. Аннексиядан кейінгі он жылдықтарда өте қатал репрессиялар болды. Жапонияның басқа колониясы – Формозадағы билік мүлдем басқаша болды. Бұл кезең корей тарихнамасында және корей тілінде амхуки (қараңғы кезең) деп аталады. Жапондық колониалды әкімшілік саяси себептермен ондаған мың корейлерді тұтқындады. Жапон билігінің қаталдығы корей тәуелсіздік қозғалысына қолдауды күшейтті. Көптеген корейлер Корея түбегінен Ресейдегі Маньчжурия мен Приморский крайына кетті, олардың бір бөлігі Маньчжурияда корей тәуелсіздігі үшін күресу үшін қарсылық топтары мен қоғамдарын құрды. Корейлер Маньчжурия мен Кореяда жапондық әскерлерге қарсы қарулы күрес жүргізді. 1919 және 1920 жылдары корей тәуелсіздік армиясының бөлімдері Маньчжурияда қарсылық әрекеттерін жүзеге асырды, корей-қытай шекарасын кесіп өтіп, жапон армиясына қарсы партизандық соғыс жүргізді. Ал кейбіреулері Жапонияға барып, онда жасырын түрде агитация жасады. Жапонияда саяси қызметтері үшін қауіпке ұшыраған корей коммунистерінің белгілі бір тобы болды. 1925 жылғы Бейбітшілікті сақтау заңынан кейін кейбір бостандықтар шектелді. Содан кейін, Қытайға басып кіруге және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жапондық биліктің қаталдығы қайтадан артты.
Екінші дүниежүзілік соғыс дипломатиясы
Жапон империясы 1931 жылдан бастап Солтүстік-Шығыс Қытайға басып кіріп, оны оккупацияласа да, Қытайдың Ұлттық үкіметі 1937 жылы Пекинге тікелей шабуыл жасағанға дейін Жапонияға соғыс жариялаудан жалтарды. 1941 жылы АҚШ Жапонияға соғыс жариялағаннан кейін Қытай Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтасы болды және Пан-Азиялық және ұлтшыл қозғалыстарды қолдау үшін одақтас топтағы ықпалын пайдалануға тырысты, соның ішінде Жапонияның толық капитуляциясын және одан кейін Кореяның дербестігін талап етуді де қамтыды. Қытай Кореядағы 1 наурыз қозғалысы басылғаннан кейін Қытайда эмиграцияда тұрған корейлер құрған Кореяның Уақытша үкіметінің (КУҮ) заңдылығын нығайтуға ұмтылды. КУҮ идеологиялық тұрғыдан сол кездегі Қытай үкіметімен үйлесімді болды, себебі тәуелсіздік көшбасшысы Ким Гу қаржылық көмек алу үшін Чан Кайшының Қытайдың «Халықтың үш қағидасы» бағдарламасын қабылдау туралы ұсынысына келісті. Тәуелсіздік күресі кезінде әлем Кореяда болып жатқан оқиғаларды антиимпериалистік, антимилитаристік және жапондықтарға қарсы күрес ретінде қарады. Дегенмен, корейлер бұл күресті Кореяны жапон әскери үкімшілігінен босатуға бағытталған қадам деп есептеді.
Роялистік ықпал
И әулеті ішіндегі үздірліссiз жанжалдар, ақсүйектер арасындағы келіспеушіліктер, патшалық мүліктің тәркіленуі, жапондықтардың патша әскерін таратуы, Кореядағы қарттардың Жапония тарапынан өлімге кесілуі, жапондық жалдамалы сарбаздардың корей патшаларын жаппай өлтіруі және жапон билігінің бақылауы, патша ұрпақтары мен олардың туысқандарының азаттық қозғалысында толыққанды көшбасшылық табуына үлкен кедергі келтірді. Көптеген адал әскер командирлері осы әулетпен байланысты болғанмен, осы генералдар мен олардың адал әскер топтарының көпшілігі 1918 жылға дейін қаза тапты, ал әулеттің кіші буындары 1945 жылдан кейін екі республика құруға атсалысты.