Кіріспе

Израильдегі Хайфа және Акра қалаларындағы Бахаи Әлем Орталығының ғимараттары мен бақтары.

Бахаи Әлем Орталығының ғимараттары – Израильдегі Бахаи Әлем Орталығы құрамына кіретін ғимараттар. Бахаи Әлем Орталығының ғимараттарына қажылыққа баратын Бахаи дінінің қасиетті орындары мен Бахаи дінінің халықаралық әкімшілік органдары кіреді; олар 20-дан астам түрлі әкімшілік кеңселер, қажылыққа баратынтарға арналған ғимараттар, кітапханалар, мұрағаттар, тарихи тұрғын үйлер мен киелі орындарды қамтиды. Бұл құрылыстардың барлығы 30-дан астам түрлі бақтар мен жеке террасалардың арасында орналасқан. Ғимараттардың өзі Хайфа, Акра және Бахжи қалаларында орналасқан. Бахаи Әлем Орталығының ғимараттарының орналасқан жері Осман империясының Палестинаны, қазіргі Израильді басқарған кезеңінде Акрада Бахаулланың тұтқындалуына байланысты. 2008 жылдың шілдесінде Хайфа мен Акра маңындағы көптеген Бахаи қасиетті орындары, соның ішінде Кармел тауының солтүстік беткейіндегі Бабтың мақбарасы, Бахаулланың Бахжи сарайы және Мазраихтағы сарайлар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Бахаи мақбаралары "Дүниежүзілік мұра тізіміне жаңа діни дәстүрмен байланысты алғашқы орындар болып табылады". ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитеті бұл орындарды "бахаилердің қажылық дәстүрін көрсететін және сенім үшін терең мағынаға ие, ерекше ғаламдық құндылықтарға ие" деп санайды.

Хайфа

Хайфа Израильдегі үшінші ірі қала және теңіз порты. Ол Кармел тауының төменгі және жоғарғы бөліктерінде орналасқан, сондай-ақ Жерорта теңізі жағалауында жатыр. 1891 жылы Бахаулланың өзі Кармел тауын Баб қабірінің орналасқан жері деп белгіледі. Кейін Бахаулла «Кармел тақтасында» Кармел тауы Бахаи Әлемдік Орталығының физикалық орналасқан жері болатынын жазды.

Бабтың ғибадатханасы

Бабтың зиараты – Бабтың қабірлері соңғы рет топыраққа тапсырылған орын. Бұл орынды 1891 жылы Бахаулла өзі, 'Абдул-Бахамен бірге Кармел тауында орналасқанда белгілеген. Бұл орын 1860 жылдары неміс тамплиерлер қоғамы құрған неміс колониясының үстінде орналасқан, олар Жер бетіндегі Құдай Патшалығы үшін жұмыс істеген. Бастапқы зиаратты 'Абдул-Баха салған және 1909 жылы аяқтаған. Көп жылдар өткен соң, құрылысы Шоги Эффендимен аяқталды және 1953 жылы салтанатты түрде ашылды. Архитектор – Уильям Сатхерленд Максвелл, канадалық бахаи, көркем өнер мектебінің архитекторы және Шоги Эффендидің қайнағасы. Шоги Эффенди батыс және шығыс стильдерін қолдану бойынша жалпы басшылық берді, бірақ көркемдік бөлшектерін Максвеллге тапсырды. Максвеллдің Роза Бавенно гранитінен жасалған бағаналары, шығыс стиліндегі Чиампо тасынан жасалған аркалары және алтын күмбезінің дизайны шығыс пен батыс пропорциялары мен стилін үйлестіруге арналған. Күмбездің құрылымдық инженерлік аспектілерінің бір бөлігін Хайфа Технион университетінің профессоры Х. Нейман жасаған.

Халықаралық мұрағаттар

Халықаралық мұрағат – Аркада салынған алғашқы ғимарат және бахаи дінінің ең қасиетті нысандарының көптерін сақтайды, олардың ішінде Мулла Хусейннің қылышы, Бахаулланың суреттері және Бабтың картинасы бар. Шоги Эффенди жобаның негізі ретінде Парфенонды таңдады, мүмкін, мыңдаған жылдар өткен соң да оның әдемілігі сақталғандықтан. Елу бағананың капительдері Дори ордерінің орнына Ион ордерімен жасалған. Құрылысы 1957 жылы аяқталды, бірақ Шоги Эффенди оның ішін жинауға үлкермеді. Бұл жұмыс оның әйелі Рухийе Ханумға тапсырылды. Бұрын Бабтың қасиетті мақбарының артқы үш бөлмесі, содан кейін Монументтік бақтардың жанындағы ғимарат, қазір Киелі орындар департаменті деп аталады, уақытша мұрағаттар болып пайдаланылды.

Әлемдік әділдік үйінің орналасқан жері

Әлемдік әділдік үйінің орны – Израильдің Хайфа қаласында орналасқан үлкен ғимарат, онда Әлемдік әділдік үйі жұмыс істейді. Оған Әлемдік әділдік үйінің отырыстарын өткізетін зал, сондай-ақ қабылдау алаңы, банкеттік зал, анықтамалық кітапхана және Бахаи Дүниежүзілік орталығының бірнеше кеңсесі кіреді. Ғимарат Арканың ең жоғары нүктесінде орналасқан және Халықаралық мұрағаттың дизайнын қайталайтын 58 коринфтік бағанамен қоршалған. Ғимаратты жоспарлау 1972 жылы басталды, ал 1973 жылы архитектор Хосейн Аманат таңдалды. Ол 1982 жылы Арка құрылысының екінші кезеңінде аяқталды және 1983 жылы пайдалануға берілді.

Халықаралық оқыту орталығының ғимараты

Халықаралық оқыту орталығы ғимараты "Арк" кешенінің үшінші кезеңінде салынды және осы ғимаратта Халықаралық оқыту орталығы орналасқан. Сәулетшісі Хосейн Аманнат. Құрылысы 1987 жылы жарияланып, 2000 жылы аяқталды.

Киелі жазбаларды зерттеу орталығы

Қақпаның үшінші кезеңінде салынған Киелі кітаптарды зерттеу орталығы – Бахаи дінінің кітаптарын зерттеп, аударумен айналысатын ғалымдар мен аудармашылардың негізгі орталығы. Бұл ғимараттың архитекторы Хосейн Аманат, және ол 1999 жылы құрылысын аяқтады.

Халықаралық бахай кітапханасының ғимараты

Шоги Эффенди көрсеткен Халықаралық Бахаи кітапханасы ғимараты әлі салынбаған. Бахаи Әлемдік Орталығының кітапханасында Бахаи әдебиеттерінің кең жинағы бар. Әлемдік Әділдік Үйі былай деді: "Болашақ онжылдықтарда оның қызметтері кеңейе түсуі керек, ол барлық салалардағы білімнің белсенді орталығы болып табылады және ғылыми зерттеулер мен жаңалықтар ашудың ірі институттарының ядросына айналады".

Террасалар

Террасалар – Кармел тауындағы Бабтың киелі орындамасымен қатар орналасқан 18+1 бақшалы терраса. Оның тоғызы киелі орындаманың үстінде, біреуі оның айналасында, ал тоғызы төменде жатыр. Он сегіз террасаның негізгі геометриясын тоғыз концентрлі шеңбер құрайды. Дөңгелек ортасыз болмайтыны сияқты, террасалар да Бабтың киелі орындамасынан туындаған деп есептеледі. Он сегіз террасаны Бабтың киелі орындамасының бір террасасымен қосқанда, барлығы он тоғыз террасаға жетеді. Он тоғыз саны Бахаи және Баби діндерінде маңызды сан болып саналады.

Қонақтар орталығы

Келушілер орталығы – Кармел тауындағы Баб қабірғибатының артындағы 11-ші террасада орналасқан жер асты құрылысы. Оны террасалардың үстінен өтетін Хационт көпірінің астында, көше деңгейінде табуға болады.

Абдул-Баханың үйі

Бахаи дінінің басшысы болған Абдул-Баха 1892-1921 жылдары әкесі Бахаулла қайтыс болғаннан кейін Хайфа қаласындағы Хапарсим (Персия) көшесіндегі 7-үйді жобалап, салғызды. Ол 1908 жылы аяқталды, ал Абдул-Баха 1910 жылдың тамызында осы үйге көшіп келді. Бұл үй оның ресми тұрғын үйіне айналды. Батысқа сапардан оралған соң, ол Бахаи Дүниежүзілік орталығына қажылыққа келгендерді қабылдау орны болды. 1963 жылы осы үйде алғашқы Әлемдік Әділет Үйі сайланды.

Қажылар үйлері

Қажылар үйлері – бахаи дінінің қасиетті орындарына қажылық сапар жасаушылардың қарсы алынып, орналасқан ғимараттарын білдіреді. Хайфа аймағында бахаи қажыларын қабылдау үшін көптеген ғимараттар арналған.

Батыстағы зыяратшылардың алғашқы үйі

Батыс Қажылар үйінің бастапқы ғимараты, Израиль, Хайфа қаласындағы Хапарсим (Парсы) көшесі, 4 мекенжайында орналасқан, ХХ ғасырдың басында қажылыққа келген батыстық бахаилерге арналған қажылар үйі ретінде пайдаланылды. Кейін ол, Хапарсим көшесі, 10 мекенжайындағы жаңа Батыс Қажылар үйімен алмастырылды. Қазіргі таңда ғимарат Бахаи Әлем Орталығының құрамына кіреді. Бұл үй бастапқыда қажыларға қызмет ету үшін жалға алынған, бірақ кейін Абдул-Баха сатып алды. Жаңа Батыс Қажылар үйі пайда болғаннан кейін, бұл орын Бахаи қасиетті отбасының мүшелеріне берілді. Ол Бахаи қолынан шығуға аздай уақыт қалғанда, Дүниежүзілік Әділдік Үйі оны қайта сатып алды.

Шығыс паломшыларының үйі

Шығыс Қажылар үйі немесе "Хайфа Қажылар үйі" – бахаилер қажылық сапарына барғандағы қажыларға арналған үй. Бұл үй Абдул-Баха Бабтың қабір қалдықтарын Кармел тауына қойғаннан кейін салынды. Осы тас ғимараттың құрылысын 'Ишқабадтан келген Мырза Жафар Рахмани қадағалады және барлық шығындарын өзі төледі. Ол ондаған жылдар бойы парсы қажыларын қабылдағандықтан "Шығыс Қажылар үйі" деп аталады. 1951 жылдан кейін, 10 Хапарсим көшесіндегі Батыс Қажылар үйі Халықаралық Бахаи Кеңесінің кеңсесі болғаннан бастап, ол барлық қажыларға арналған үйге айналды.

Қажыларды қабылдау орталығы

Қажыларды қабылдау орталығы немесе "Хайфа қажыларды қабылдау орталығы" – Бахаи әлемдік орталығына жақын қасиетті орындарға қажылыққа бару үшін бұрынғы қажыларды қабылдау орталығы болған. Ол 2000 жылдың қазан айында қайта жаңғыртылып, ашылған тарихи медициналық клиниканың екі біріккен ғимаратынан құралған. Ішкі кеңістігі ашық болған кезде, ғимарат қажылыққа келген 500-ге дейін адамға қызмет көрсете алатын. Қазір оның орнына Баб қабірінің жанында жаңа Қажыларды қабылдау орталығы салынып пайдалануға берілді.

Аматул-Баха Рухийих Ханумның жерленген жері

Аматул Баха Рухийих Ханумның қабір орны Израильдің Хайфа қаласында, Бахаи Дүниежүзілік Орталығының бір бөлігі ретінде орналасқан. Бұл жер бастапқыда Абдул-Баха үйінің төңірегінде құрылыс жүргізілмеуі үшін сатып алынып, бақша ретінде пайдаланылған. 2000 жылы дүниеден өткеннен кейін, Аматул Баха Рухийих Ханум осы жерге жерленді.

Хационт даңғылы , 75

75 Хационт даңғылы – Хайфа қаласындағы Бахаи Дүниежүзілік Орталығының құрамына кіретін ғимарат. Бұл ғимарат аса танымал болмаса да, көп жылдар бойы Орталықтың маңызды бөлігі болып табылады. Ол мынадай мақсаттарда қолданылған:

Шоги Эффенди Бахаи бақтарының құрылысын қадағалаған ғимарат. Арка ғимаратын салу үшін архитекторлар кеңсесі. 1957 жылы жаңа ғимарат салынып біткенге дейін Халықаралық мұрағат ғимараты. Қазіргі таңда Бахаи Діннің "Қасиетті орындар бөлімі" ретінде пайдаланылуда.

Болашақтағы ғибадатхананың орны

Кармел тауында бахаи ғибадатханасы салынатын жер таңдалды. Таудың террасаларынан жоғары қарай шамамен екі бөліктен бірінің орнындағы жер Шоги Эффенди сатып алған. 1971 жылдың тамызында Әлемдік Әділет Үйі сол жерге обелиск орнатты, оның бір жағында Ұлы Есім жазылған. Бұл жер Дэвид Маркус көшесі мен Хацав көшесінің қиылысына жақын орналасқан.

Акка ауданы

Бахаулла және оның отбасы Осман сұлтаны Абдулазиз тарапынан Акка түрме қаласына жер аударылды, бұл қала ағылшын тілінде Аккра деп белгілі. Бахаулла 1868 жылғы 31 тамызда Аккаға келді және өмірінің соңына дейін Акка аймағында тұтқын ретінде өтті. 1877 жылғы маусымда оның түрмедегі жағдайы жеңілдетілді және ол әлі де тұтқын болған күйінде Мазраихқа көшті. Осы кезеңде Аккадағы Бахаи ғимараттары мен мүліктері жалға алынды немесе сатып алынды.

Абдулла Пашаның үйі

'Абдулла Пашаның үйі – бахаи қасиетті отбасы Акка аймағында пайдаланған мүліктердің бірі. Оны 'Абдул-Баха отбасының өсуіне орын беру және бастапқыда келе бастаған қажыларды қабылдау үшін сатып алған. Үйдің аты 19 ғасырдың басында оған ие болған Египет губернаторы Ибрагим Пашадан шыққан. Алғашқы батыстық қажылар осы жерде 1898 жылдың 10 желтоқсанында қарсы алынды.

Ридван бақшасы

Ридван бақшасы (әдеби мағынасында – жұмақ бағы) – Акра қаласының сыртында орналасқан Бахаи дінінің қасиетті жері. Бұл бақша бастапқыда «Намайн бағы» деп аталған, Абдул-Баха Бахаулла үшін оны жалға алып, Бахаулла жылдар бойы жалғыз түрмеде өткізгеннен кейін өмірінің соңғы жылдарын осында өткізген. Атауы ортақ болғанымен, бұл Бағдаттағы Ридван бағының мәнімен тең емес және Ридван мерекесімен байланысы жоқ. 1930 және 1940 жылдары малярияға қарсы жүргізілген суды құрғату жобасының салдарынан бақшаның аралдық орналасуы жойылды. 2010 жылы бақшаны және оны қоршаған бастапқы су каналдарын қайта жаңарту және сақтау жөніндегі үш жылдық жоба аяқталды, содан кейін Бахаулла «жасыл аралымыз» деп атаған Ридван бағы қайтадан аралға айналды. 2019 жылы Әлемдік Әділет Үйі жылдық Ридван хабарында болашақта Абдул-Баханың қабір-ғибадатханасы Ридван бағының жанында салынатынын хабарлады.

Бахаулланың түрме камерасы

Бахаулла 1868 және 1870 жылдар аралығында тұрған түрме жасығы қазір бахаилердің қасиетті саяхат ететін орнына айналды. Оның қайта жаңарту жұмыстары 2004 жылдың маусым айында аяқталды.

Бахжи

Бахи – Бахаулланың өмірінің соңғы жылдарын өткізген Акка (Акка) қаласының жанындағы жер. Ол Осман империясының ресми түрде тұтқыны болғанмен, оның түрмедегі жағдайы жеңілдетілді және 1879 жылдан бастап Бахжи сарайын өз үйі ретінде пайдаланды. Бахжи сарайы салыстырмалы түрде шалқарыңқы орналасқан, жанында бірнеше жүз метрлік қашықтықта ғана кішкентай қажылар үйі мен зиярат орны бар, бірақ бұрын кеңейтілген Киелі отбасы пайдаланған бірнеше ғимараттардан тұратын кешен болған. Шоги Эффенди заманында бұл ғимараттар (сондай-ақ қазір бақтарға айналған жерлер) Ғалилея теңізінің жанындағы жерлерге сатып алынды немесе айырбасталды. Көптеген ғимараттар келісімді бұзғандар пайдаланғандықтан бұзылып жатыр. Шатырдан алынған плиткалар бақ жолдарына төселді, ал бұзылған ғимараттардан алынған материалдар сарайдың солтүстік-шығысында үлкен желқорған салуға қолданылды.

Бахаулланың ғибадатханасы

Бахиде орналасқан Бахаулланың қабірі бахаилер үшін ең қасиетті орын – олардың қибласы. Онда Бахаулланың денесі сақталған және ол Бахидегі сарайда қайтыс болған жерге жақын орналасқан.

Бахидің сарайы

Бахи сарайы – 1892 жылы Бахаулла дүниеден өткен үй. Ол 1870 жылы бұрынғы, кішкентай ғимараттың орнына Аққа қаласынан шыққан, сонымен қатар Аббуд үйінің алғашқы иесі болған, бай саудагер Уди Хаммар салған. 1879 жылға дейін ол оның отбасының меншігінде болды, содан кейін туған жұқпалы ауру тұрғындарды қашуға мәжбүр етті. Кейін сарай бахаи дінінің қасиетті отбасына өте төмен бағамен жалға берілді. Уди Хаммардың бейіті әлі де сарайдың аумағында, қабырғаның оңтүстік-шығыс бұрышында сақталған. Бүгінде сарай бахаилердің қасиетті зыярат орны болып табылады.

Бахи қонақ үйі

Бахиде және Бахаулла қабірінің жанында орналасқан Бахи келушілер орталығында келушілер мен бахаилер қажылары пайдаланатын қарапайым жабдықтар мен ыңғайлы жағдайлар бар.

Мазрах

Мазрада Акрадан солтүстікке қарай 6 шақырым жерде орналасқан бұл ауыл үйін Бахаулла 1877 жылдың маусым айынан 1879 жылға дейін Бахжидегі үлкен үйге көшкенге дейін жаз бойы пайдаланған. Бірнеше онжылдық бойы Бахаилардың қолында болды және алдыңғы жағына қосымша үй салынды, соның нәтижесінде сәл өзгертілді. Бұл бұрын сыртында болған баспалдақтың енді үйдің ішінде қалуына әкелді. Алғашқыда ол Абдулла Пашаға тиесілі болған. Мазраих Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін мұсылман уақифінен Бахаиларға берілді. "Мазраих – мұсылман діни мүлігі, сондықтан оны осы елдегі қолданыстағы заңдар бойынша сатуға болмайды. Алайда, достар білетіндей, Діндарлар министрлігі, министрдің тікелей араласуымен, рабби Маймон, қатты қарсылыққа қарамастан, Мазраихты Бахаиларға қасиетті орын ретінде, Бахаи паломниктері зыярат ететіндей етіп беруге келісті. Бұл біз оны Діндарлар министрлігінің Мұсылман және друздар істері жөніндегі бөлімінен жалға аламыз дегенді білдіреді. Бұл бөлімнің басшысы да рабби, доктор Хиршберг. Жақында ол әйелімен бірге Хайфа мен Аккадағы Бахаилардың барлық мүліктеріне барып, Батыс паломниктер үйінде Бахаилардың Халықаралық Кеңесінің мүшелерімен бірге жағымды шай ішіп қайтты."