Кіріспе
1873 жылы Бахаулла жазған Бахаи дінінің басты діни мәтіні – Китаб-и Акдас. Бұл мәтін Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулланың ең маңызды туындысы болып табылады. Бахаи заңдары мен амалдарының негізгі көзі болғанымен, оның мазмұны діннің негізгі принциптері, Бахаи институттарының құрылуы, мистика, этика, әлеуметтік қағидалар және болашаққа қатысты болжамдар сияқты көптеген мәселелерді қамтиды. Бахаи әдебиетінде бұл кітап Бахаи ілімдерінің "Ана кітабы" және "Болашақ әлемдік өркениеттің жарғысы" деп сипатталады. Бахаулла 1873 жылы жазылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Ирандағы Бахаиларға қолжазба көшірмелерін жіберді. 1890–91 жылдары (1308 хижри, 47 БЕ) ол Үндістанның Бомбей қаласында оның алғашқы басылымын шығаруға мүмкіндік жасады. Мәтіннің бір бөлігін Шоги Эффенди ағылшын тіліне аударды, ол 1973 жылы, кітап жазылғанына 100 жыл толуына орай, Әлемдік Әділет Үйімен бірге "Synopsis" және "Codification" еңбектерімен жарияланды. Бахаулланың түсіндірмелерімен және Әлемдік Әділет Үйінің егжей-тегжейлі түсіндірме жазбаларымен толыққан ағылшын тіліндегі ресми аударма алғаш рет 1992 жылы жарық көрді.
The Kitáb i Aqdas is the central religious text of the Baháʼí Faith, written by Baháʼu'lláh, the founder of the religion, in 1873. Though it is the main source of Baháʼí laws and practices, much of the content deals with other matters, like foundational principles of the religion, the establishment of Baháʼí institutions, mysticism, ethics, social principles, and prophecies. In Baháʼí literature it is described as "the Mother Book" of the Baháʼí teachings, and the "Charter of the future world civilization". Baháʼu'lláh had manuscript copies sent to Baháʼís in Iran some years after its writing in 1873, and in 1890–91 (1308 AH, 47 BE) he arranged for its first publication in Bombay, India. Parts of the text were translated to English by Shoghi Effendi, which, along with a Synopsis and Codification were published in 1973 by the Universal House of Justice at the centennial anniversary of its writing. The full authoritative English translation, along with clarifying texts from Baháʼu'lláh and detailed explanatory notes from the Universal House of Justice, was first published in 1992.
Этимология
Бұл еңбек араб тілінде арабша атаумен (الكتاب الأقدس) жазылған, бірақ ағылшын тілінде көбінесе парсы тіліндегі Kitáb i Aqdas (کتاب اقدس) деп аталады және "Ең қасиетті кітап" деген аудармасымен қоса беріледі. Ақдас сөзі – семиттік тілдерде қасиеттілік пен құдайлықты білдіретін үш әріпті Q D Š түбірінен туындаған ең жоғары дәрежелі сөз. Оны кейде қысқаша "Ақдас" деп те атайды.
Тарих
Китаб-и Акдас Бахаулла 1873 жылы өзінің миссиясының шамамен ортасында, Аккра қаласында жазған. Бахаилер оны "аян етілген" және Құдайдан келген аянды құрайтын қасиетті жазбалардың бір бөлігі деп есептейді. Бұл кітап жаңа діннің заңдары және олардың өмірін қалай ұйымдастыру керектігі туралы сенушілердің сұрақтарына жауап ретінде жазылған. Оның бір Тақтасында айтылғандай, аяннан кейін Бахаулла Ақдасты біраз уақыт сақтап, одан соң Ирандағы сенушілерге жіберген. Китаб-и Акдастың көптеген басылымдарында кездесетін Сұрақ-жауаптар бөлімі – Бахаулланың түрлі сенушілер қойған сұрақтарға берген жауаптарының жинағы. Бұл бөлімді Бахаулланың 19 елшісінің бірі, оның жазбаларын көшіруде өте беделді Зайнул Мукаррабин ұйымдастырған. Бахаулланың тапсырмасымен Китаб-и Акдас алғаш рет 1891 жылы Бомбей қаласында жарық көрген. 1887 жылғы қаңтарда жазылған Китаб-и Акдастың Зайнул Мукаррабиннің қолмен жазған көшірмесі қазір Британ кітапханасында сақтаулы. Кітапхананың сипаттамасында оның көшірмелерінің жоғары дәлдігі айтылған.
Заңдар
Бұл діннің заңдарына қатысты негізгі мәтін болғанымен, ол жалғыз дереккөз емес. Бахаулла өзі белгілеген заңдарды "іс-қимыл мен даналықпен" сақтау қажеттігін, сондай-ақ олардың "жанжал мен араздық тудырмауын" айтты. Заңдардың кезең-кезеңмен қолданылуын Әлемдік Әділет Үйі шешуге берді; мысалы, кейбір бахаи заңдары қазіргі таңда тек ирандық бахаиларға ғана қолданылады, мысалы, нике шартының мерзіміне шектеу, ал кез келген бахаи қаласа, осы заңдарды орындай алады. Бахаи тұратын елдің азаматтық заңдарына қайшы келген жағдайда, онда бұл заңдарды орындауға болмайтынын да ол мәлімдеді.
Пішін және стиль
Китаб-и-Акдастың мәтіні бірнеше жүз тармақтан тұрады, олар ағылшын тіліндегі аудармада 189 нөмірленген абзацтарға топтастырылған, олардың көпшілігі бірнеше сөйлемнен тұрады. Стильде поэзия (ши'р) мен рифмалық проза (садж) элементтері біріктірілген, ал мәтінде аллитерация, ассонанс, қайталау, ономатопея, жапсарлас қою және антитеза, метафоралар, тұлғаны алмастыру және тұлғалау сияқты әдеби құрылғылар бар. Бұл кітап жеке оқырманға арналып жазылған, өйткені дінде дін қызметкерлері жоқ. Мәтін сондай-ақ, қарапайым деп аталатын мәлімдемелер мен кітапты түсінудің кілті мәтіннің өзіндегі іздерді табу екенін көрсететін мәлімдемелер арасында өрбиді. 1899 жылы Александр Туманский орыс тіліне аударма жасады, бұл Бахаи тағылымына оның ең маңызды үлесі болды. 1900 жыл шамасында Бахаи Антон Хаддад ағылшын тіліне бейресми аударма жасады, ол алғашқы американдық Бахаи қауымы арасында машинография түрінде таратылды. 1961 жылы араб тіліндегі саршын ғалымы доктор Эрл Э. Эльдер мен Уильям МакЭлви Миллер Корольдік Азия қоғамы арқылы «Ал Китаб Аль Ақдас» атты ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады. Алайда, оның түсіндірмелер бөлімін аударуы қиындықтарға толы болды және жалпы алғанда «поэтикалық сезімталдық пен араб тілінде аудару шеберлігінен» мүресіз болды. Миллер оны тек өзінің poleмикалық мақсатына пайдаланды. 1973 жылы Дүниежүзілік Әділет Үйі кітаптың «Synopsis and Codification» ағылшын тіліндегі нұсқасын жариялады, онда Шоги Эффенди ағылшын тіліне аударған Ақдастың 21 үзіндісі және кітаптағы мәтіннен тыс, қысқаша заңдар мен ережелердің тізімі бар. Соңында, 1992 жылы ағылшын тілінде толық және ресми Бахаи аудармасы жарық көрді. Бұл нұсқа көптеген басқа тілдерге аударудың негізі ретінде қолданылады, бұл тікелей емес аудару тәжірибесін және аударманың мақсаты аудару процесіне қалай әсер ететінін көрсетеді. Бахаи кітапханасының онлайн нұсқасы ресми аударманы Антон Хаддад пен Эрл Эльдердің бұрынғы аудармаларымен салыстыру мүмкіндігін ұсынады.
Тақырыптар
Ғылыми шолуда Ақдастың құлшық заңдары, қоғамдық қарым-қатынастар және діннің әкімшілік ұйымы немесе басқару мәселелері қамтылғаны анықталды. Бахаулла әйелдердің саны екіден аспауы керектігін, бірақ бір әйелге үйленудің екі жаққа да тыныштық сыйлайтынын айтады. Бұл мәлімдемелер кейін Абдул-Баха тарапынан екінші әйел алу үшін екі әйелге де әділдік пен теңдікпен қарау қажеттігін, ал мұндай жағдай іс жүзінде мүмкін емес екенін түсіндірілді, осылайша моногамия қағидасы орнатылды. Бахаулланың үш әйелге үйленгені, ал діні моногамияны қабылдайтыны сынға түсті. «Китеб-и Ақдас» пен бахаи дінінің жыныстық теңдік және моногамия туралы ұстанымдары Бахаулланың некесінен кейін жазылған және олардың дамушылық сипатта екені түсініледі, бахаилерді бұрынғы, терең тамырланған мәдени дәстүрден ақырындап алшақтатады.
Әкімшілік
Абдул-Баханың өкілеттілігінің институционалдық мәртебесі мен Әділдік үйінің мәртебесі нақты айқындалған. Абдул-Бахаға берілген өкілеттік негізінде, ол өзіне берілген өкілеттіктің нысандарын Қорғаушылыққа – оның жалғыз мүшесі Шоги Эффендиге, сондай-ақ өзінің өсиетнамасы арқылы Әлемдік немесе Халықаралық Әділдік үйіне жеткізді. Бұл басқа да мәтіндерде, әсіресе «Китеб-и-Ахд» кітабында расталды және кеңейтілді. Әлемдік Әділдік үйіне Киелі кітаптардың мәтінінен басқа, қажет деп танылған кез келген заңдарды жазуға және жоюға ерекше құқық берілген. Бахаилер арасындағы Ақдас заңдарын қолдану Әлемдік Әділдік үйінің шешіміне байланысты.